Xóa những 'điểm nóng' khó lấy nước
Ngày 2/2, đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp dẫn đầu đã đi kiểm tra công tác lấy nước gieo cấy vụ đông xuân 2025-2026.
Ghi nhận tại trạm bơm Phù Sa (phường Sơn Tây - Hà Nội), công trình thủy lợi vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND TP. Hà Nội đầu tư xây dựng, với 6 tổ máy, công suất mỗi tổ máy 7.200m3/s đang vận hành hết công suất để đưa nước từ sông Hồng về kênh chính và điều tiết tưới cho khoảng 4.000 ha khu vực phía Tây thành phố.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp kiểm tra công tác lấy nước gieo cấy vụ đông xuân 2025-2026 tại trạm bơm Phù Sa (TP. Hà Nội). Ảnh: Kiên Trung.
Ông Tạ Hữu Công - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thủy lợi Sông Tích cho biết, trước đây, hàng năm công nhân của công ty phải lắp đặt trạm bơm dã chiến rất vất vả. Đặc biệt, công suất trạm bơm không đáp ứng được nhu cầu lấy nước. Tuy nhiên, khi trạm bơm mới được xây dựng, dù mực nước sông Hồng xuống cost 0 thì trạm bơm vẫn hoạt động bình thường. Do đó, chúng tôi hoàn toàn chủ động trong công tác lấy nước ở bất kỳ thời điểm nào, kể cả là hồ thủy điện Hòa Bình không xả nước tăng cường.
Cùng với đó, một trong những “điểm nóng” lấy nước phục vụ sản xuất vụ đông xuân là trạm bơm Trung Hà (xã Vật Lại, Hà Nội) cũng đã được lắp đặt trạm bơm dã chiến với 16 tổ máy, công suất mỗi tổ máy 1.100m3/s, đáp ứng được nhu cầu lấy nước tưới vụ đông xuân. Trạm bơm Sơn Đà (xã Bất Bạt, Hà Nội) cũng đang được UBND xã đầu tư xây dựng.
Ông Nguyễn Đình Hoa - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết: Đến ngày 2/2, diện tích có nước gieo cấy vụ đông xuân trên địa bàn TP. Hà Nội đạt khoảng 65%. Chúng tôi rất cảm ơn Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đầu tư trạm bơm Phù Sa rất hiện đại và hoàn toàn chủ động lấy nước trong mọi tình huống. Thời gian tới, TP. Hà Nội xây dựng 2 đề án về nâng ấp hệ thống thủy lợi và phát huy công năng của các công trình thủy lợi, vừa chỉnh trang đô thị, cấp nước, tiêu thoát nước hiệu quả.
Trạm bơm Phù Sa - công trình chào mừng 80 năm ngành Nông nghiệp và Môi trường vừa khánh thành đưa vào sử dụng. Ảnh: Kiên Trung.
Thành phố Hà Nội cũng chỉ đạo cơ cấu lại ngành nông nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, hữu cơ, tạo ra nông sản giá trị cao, sử dụng nước tiết kiệm trong bối cảnh diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng giảm đi do tốc độ đô thị hóa nhanh chóng.
Còn tại Phú Thọ, công tác lấy nước phục vụ gieo cấy vụ đông xuân cũng đã cơ bản hoàn thành. Ông Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, cho biết: Vụ xuân năm nay toàn tỉnh gieo cấy khoảng 80.000 ha lúa, đến nay bà con đã cấy được khoảng 50% diện tích, đảm bảo hoàn thành trong khung lịch thời vụ được ngành trồng trọt khuyến cáo.
Về kỹ thuật canh tác vụ đông xuân, theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, thời gian tới dự báo sẽ còn khoảng vài đợt lạnh, tuy nhiên không có đợt lạnh nào nhiệt độ giảm sâu. Đặc biệt, vụ đông năm nay được đánh giá là vụ đông ấm so với trung bình nhiều năm, bởi vậy sau Tết Nguyên đán, lúa có khả năng sinh trưởng nhanh hơn. Bà con cần thường xuyên thăm đồng và có biện pháp phòng, trị sâu bệnh để đảm bảo có vụ đông xuân thắng lợi.
Tiết kiệm 600 triệu m3 nước
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, một trong những nguy cơ rất lớn đối với công tác lấy nước sản xuất vụ đông xuân ở Đồng bằng sông Hồng là đáy sông Hồng ngày càng tụt xuống. “Theo tính toán của chúng tôi, trong 10 năm vừa qua, đáy sông Hồng đã tụt xuống khoảng 1,5-2m, do đó công tác lấy nước phục vụ sản xuất nông nghiệp gặp rất nhiều khó khăn. Trước đây, hồ Hòa Bình chỉ cần xả khoảng 3 tỷ m3 là có thể đủ nước, nhưng đến nay có những năm xả 6 tỷ m3 cũng không thể đủ được”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nêu ví dụ.
Nông dân tỉnh Phú Thọ xuống đồng cấy lúa vụ đông xuân khi có nước. Ảnh: Kiên Trung.
Chính vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tính toán, nâng cấp các công trình thủy lợi với nguyên tắc làm thế nào để mực nước sông Hồng ở mức thấp nhất vẫn có thể lấy nước.
Cách đây vài năm, trạm bơm Phù Sa là một trong những trạm bơm khó lấy nước nhất của Hà Nội, thậm chí có những năm EVN phải xả nước tăng cường từ hồ Hòa Bình đợt 3 mất hàng tỷ m3 nước chỉ để trạm bơm này lấy nước, rất là phí.
Chính vì vậy, Bộ đã cùng TP. Hà Nội đầu tư trạm bơm Phù Sa với mực nước ở Trạm thủy văn Sơn Tây duy trì chỉ 1,4-1,5m là hoạt động tốt, thậm chí ở mức cost 0 thì trạm bơm này vẫn hoạt động bình thường.
Theo kế hoạch, vụ đông xuân 2025-2026, các tỉnh Trung du miền núi và Đồng bằng sông Hồng sẽ lấy nước 2 đợt, tổng lượng nước xả tăng cường từ các nhà máy thượng nguồn sông Hồng khoảng 4 tỷ m3. Trong đó, đợt 2 dự kiến từ ngày 29/1 đến 4/2 là kết thúc, nhưng đến thời điểm này còn 2 địa phương có diện tích đủ nước ở mức thấp là: Hà Nội khoảng 65%, Bắc Ninh khoảng 67%. Tuy nhiên, những diện tích này chủ yếu là sản xuất vụ đông, bà con chưa thu hoạch kịp. Ngành thủy lợi các địa phương đã có phương án lấy nước bằng các giải pháp khác. Do đó, chúng tôi đã quyết định giảm thời gian lấy nước đợt 2 từ 7 ngày xuống 5 ngày, và đến hết ngày 2/2, hồ thủy điện Hòa Bình sẽ không xả nước tăng cường nữa. Chúng tôi tính toán sẽ tiết kiệm được khoảng 600 triệu m3 so với kế hoạch đề ra (tương đương tổng lượng nước xả từ hồ Hòa Bình chỉ khoảng 3,4 tỷ m3). Đây là nguồn tài nguyên quan trọng, phục vụ phát điện vào mùa khô năm nay.
Trên dọc tuyến sông Hồng, Hà Nội còn trạm bơm Sơn Đà đang làm, và ở Phú Thọ thì trạm Bạch Hạc và Đại Định cũng đang chuẩn bị đầu tư. Như vậy, sau khi các công trình này hoàn thành, chúng ta hoàn toàn có thể chủ động lấy nước được”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhận định.
