Trước ngày nhập thôn bản: Trấn Yên sẵn sàng đón 'giờ G'

Nhận diện thách thức

Xã Trấn Yên, tỉnh Lào Cai được hình thành sau khi sáp nhập các xã Tân Đồng, Báo Đáp, Thành Thịnh, Hòa Cuông, Minh Quán và thị trấn Cổ Phúc (thuộc huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái cũ). Sau sáp nhập từ các đơn vị hành chính cũ, Trấn Yên trở thành một xã có quy mô dân số gần 30.000 nhân khẩu. Toàn xã có diện tích hơn 110 km2. Địa bàn quản lý trải rộng, thôn xa nhất thuộc xã Tân Đồng cũ cách trung tâm 25-26 km.

Nhìn lại chặng đường một năm sau sáp nhập, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Trấn Yên đang từng bước khẳng định sự ổn định của một bộ máy hành chính quy mô lớn. Chặng đường đầu của hành trình khá vất vả nhưng cũng rất đáng tự hào với những thành quả gặt hái được từ sự quyết tâm, đồng lòng, nỗ lực.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Lê Tiến Mạnh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã chia sẻ về những ngày đầu tiên đầy thử thách nhưng cũng nhiều thuận lợi. Phó Bí thư Lê Tiến Mạnh cho biết, xã Trấn Yên vinh dự được tỉnh Lào Cai chọn làm điểm "chạy" thử nghiệm trước 10 ngày so với thời điểm chính thức vận hành (1/7/2025). Nhờ bước đệm này, toàn bộ hệ thống văn bản khung của xã đã được chuẩn bị và ban hành kịp thời ngay trong ngày đầu tiên.

"Thời gian đầu triển khai, do đây là mô hình mới nên một số quy định, hướng dẫn tiếp tục được hoàn thiện. Sau 6 tháng hoạt động, từ đầu năm 2026, bộ máy đã vận hành nền nếp. Đội ngũ cán bộ xã cơ bản được sắp xếp ổn định, các phòng ban chuyên môn như Kinh tế - hạ tầng, Nông nghiệp và Môi trường đã được kiện toàn và bổ sung nhân sự đầy đủ", ông Lê Tiến Mạnh chia sẻ.

Tuy nhiên, hành trình đi tới chắc hẳn còn nhiều những khó khăn thách thức, bộ máy mới vận hành vẫn đang phải đối mặt với những "điểm nghẽn" trong thực tiễn. Nổi cộm nhất là sự vướng mắc trong giải quyết thủ tục đất đai cần nhận diện để tháo gỡ.

Ông Lê Tiến Mạnh thẳng thắn chỉ ra: "Hiện nay, Văn phòng đăng ký đất đai hoạt động tại cấp xã nhưng chưa được đưa vào luồng liên thông của hệ thống hành chính công. Điều này khiến hồ sơ của người dân đôi khi bị kéo dài, xã rất khó giám sát tiến độ. Việc phối hợp, liên thông trong giải quyết một số thủ tục đất đai đang tiếp tục được hoàn thiện nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tạo thuận lợi hơn cho người dân".

Bên cạnh đó, việc tiếp nhận đầy đủ các nhiệm vụ được thực hiện theo lộ trình của tỉnh có những độ trễ nhất định. Đơn cử như việc bàn giao Ban quản lý dự án về cấp xã mới chỉ được chính thức thực hiện từ ngày 1/6 vừa qua. Địa phương tiếp nhận khối lượng lớn dự án trong thời gian ngắn, trong khi thời gian của kỳ đánh giá chỉ còn tính bằng ngày, tạo ra áp lực cực kỳ lớn cho địa phương trong việc hoàn thành 2 chỉ tiêu khó nhất là thu ngân sách và giải ngân vốn đầu tư công.

Dẫu vậy, với sự phân công rõ người, rõ việc, chính quyền xã Trấn Yên đang dồn toàn lực để rà soát tiến độ, tháo gỡ khâu giải phóng mặt bằng, quyết tâm đưa các dự án về đích đúng hạn để phục vụ người dân.

Tháo gỡ khó khăn

Sau những bộn bề của năm đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Trấn Yên tiếp tục bước vào một cuộc sáp nhập và sắp xếp lại các thôn, tổ dân phố. Đây là một bài toán không hề đơn giản khi quy mô toàn xã hiện có tới 61 thôn với trên 7.700 hộ dân.

Ông Lê Tiến Mạnh kiến giải, ngay từ khi các dự thảo hướng dẫn của cấp trên đang trong quá trình xin ý kiến, xã đã bắt tay vào rà soát thực địa để xây dựng phương án chủ động, sát với thực tiễn, tuân thủ đúng chỉ đạo của Trung ương và tỉnh Lào Cai.

Ban đầu, xã tính toán phương án sắp xếp dự kiến giảm từ 61 thôn xuống còn 35 thôn; tuy nhiên, sau khi đối chiếu với định hướng của tỉnh về quy mô tiêu chuẩn đối với vùng thấp phải đạt từ 250 hộ trở lên, Trấn Yên đã linh hoạt tính toán lại và thống nhất phương án sắp xếp còn 28 thôn.

Tại các khu vực trung tâm, khu đô thị hay nơi có nhà máy tập trung đông công nhân như khu vực Cổ Phúc, Minh Quán, Báo Đáp..., quy mô mỗi thôn sau sáp nhập sẽ rất lớn, có nơi vượt trên 400 hộ. Ngược lại, những địa bàn vùng cao, nơi sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc Dao hay người Mông ở khu Tân Đồng, Hòa Cuông do địa hình chia cắt, giao thông đặc biệt khó khăn, xã đã chủ động giải trình và được tỉnh phê duyệt giữ nguyên trạng để đảm bảo sinh hoạt thuận tiện cho bà con.

Để tạo sự đồng thuận cao nhất trong nhân dân, Trấn Yên đã thành lập các tổ công tác xuống từng cụm thôn, trực tiếp đối thoại với cấp ủy, ban quản lý thôn và những người có uy tín, cán bộ hưu trí. Việc lấy ý kiến nhân dân được triển khai bài bản từ ngày 9/6 và kết thúc đúng thời hạn 20 ngày theo luật định vào ngày 28/6 vừa qua.

Ông Lê Tiến Mạnh chia sẻ thêm: "Khi mới triển khai xin ý kiến về Đề án sắp xếp thôn, tại một số khu vực Minh Quán còn có hộ dân băn khoăn, sợ rằng khi gộp vào thôn mới có đông hộ dân, khác tập tục sinh hoạt sẽ có sự khác biệt, ảnh hưởng đến việc đi lại hay hội họp. Nhưng sau khi được các tổ công tác kiên trì tuyên truyền, giải thích rõ lợi ích lâu dài, đến nay cơ bản bà con đều đồng thuận".

Chia sẻ về nguyên tắc lựa chọn địa bàn để sáp nhập, ông Lê Tiến Mạnh nhấn mạnh: “Sự thuận tiện của người dân được đặt lên hàng đầu. Phải dựa vào địa hình, đồi núi, thủy phân để sáp nhập và tính toán xây dựng các thiết chế văn hóa sau này, làm sao để người dân đi lại thuận tiện nhất và cấp ủy, chính quyền thôn dễ dàng quản lý".

Từ quan điểm đó, Trấn Yên áp dụng phương án "bóc tách" đầy linh hoạt thay vì chỉ ghép nguyên thôn này vào thôn kia. Có những cụm dân cư dù thuộc thôn này nhưng do cách trở địa hình, sẵn sàng cắt 15 - 20 hộ chuyển xuống sinh hoạt cùng thôn liền kề để phù hợp hơn. Điển hình như tại khu vực Hòa Cuông, xã quyết định tách thôn Hòa Cuông 2 làm đôi: Hơn một nửa số hộ được sáp nhập vào Hoà Cuông 1, số còn lại đưa về thôn Hòa Cuông 3.

Sự phân chia này hoàn toàn không phải phép toán ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ sự thấu hiểu văn hóa bản địa. Thôn Minh Quán 1 vốn là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Cao Lan nhưng quy mô trước đây chưa tới 100 hộ. Khi sáp nhập, toàn bộ các hộ người dân tộc Cao Lan từ Hòa Cuông 2 được đưa về đây, quy tụ thành một cộng đồng lớn gần 200 hộ. "Việc tạo thành một thôn có cùng bản sắc dân tộc sẽ rất dễ để bà con phát triển văn hóa, du lịch, đồng thời nếp sống, tập tục cũng phù hợp. Hay như tại khu vực Cổ Phúc, những đội sản xuất ngày xưa từng bị chia nhỏ để dễ quản lý, nay lại được hợp nhất về chung một nhà khiến bà con phấn khởi".

Đặc biệt, câu chuyện đặt tên thôn vốn là vấn đề nhạy cảm, dễ nảy sinh tranh cãi ở nhiều địa phương, đã được giải quyết một cách êm thấm và sáng tạo. Xã chủ trương lấy tên các xã cũ (trước khi sáp nhập xã) gắn với số thứ tự để đặt tên cho các thôn mới. Nhờ đó, những cái tên gắn bó máu thịt với người dân như Cổ Phúc, Minh Quán, Tân Đồng, Việt Thành, Đào Thịnh sẽ trở lại trên bản đồ.

"Người dân ủng hộ cao vì giữ lại được tên xã cũ của mình, nghe vừa quen thuộc, vừa dễ tìm. Cho đến giờ này, toàn xã không có một ý kiến nào bàn về việc đặt tên thôn", ông Lê Tiến Mạnh, Phó bí thư Thường trực Đảng ủy xã khẳng định.

Nhờ cách làm thấu tình đạt lý, tôn trọng lịch sử và văn hóa cộng đồng, chủ trương sáp nhập tại Trấn Yên đã nhận được sự đồng thuận gần như tuyệt đối. Theo kết quả tổng hợp nhanh, tỷ lệ nhất trí của cử tri toàn xã đạt 99,9%.

Sau khi định hình được không gian địa giới, bài toán hóc búa tiếp theo mà Trấn Yên phải đối mặt là sắp xếp nhân sự cấp thôn. Với các tiêu chuẩn mới khắt khe hơn về độ tuổi lao động, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và năng lực tổ chức thực hiện công việc, Đảng ủy xã đã phải tính toán kỹ lưỡng phương án nhân sự cho 28 thôn mới.

Tùy thuộc vào đặc thù từng địa bàn, Trấn Yên áp dụng các mô hình bố trí chức danh linh hoạt. Đối với 17 thôn có quy mô vừa phải, xã áp dụng mô hình "2 chức danh, 1 chức danh kiêm nhiệm", trong đó Bí thư Chi bộ sẽ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận, còn Trưởng thôn là chuyên trách. Riêng đối với 11 thôn có địa bàn rộng hoặc quy mô dân số đông do gộp từ 3 thôn cũ hoặc có trên 300 hộ dân, xã thống nhất bố trí 3 người đảm nhiệm riêng biệt 3 chức danh: Bí thư chi bộ, Trưởng thôn và Trưởng ban Công tác Mặt trận để đảm bảo hiệu quả điều hành.

Điều đáng ghi nhận là Trấn Yên đã thực hiện việc đưa cán bộ không chuyên trách của các đoàn thể cấp xã về giới thiệu, đảm nhận các chức vụ chủ chốt tại các thôn. Đội ngũ này được đào tạo bài bản, lại trở về chính nơi mình sinh sống để làm việc nên sẽ nắm bắt nhanh. Bên cạnh đó, xã xác định không trẻ hóa toàn bộ hay đưa người hoàn toàn mới vào làm lãnh đạo thôn, mà phải có sự kế thừa từ những cán bộ cũ giàu kinh nghiệm và uy tín.

Xây dựng xã 'xã hội chủ nghĩa'

Được tỉnh Lào Cai chọn làm điểm xây dựng mô hình "xã xã hội chủ nghĩa", Trấn Yên đang hoàn thiện đề án với bộ tiêu chí khắt khe hơn cả tiêu chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu hiện hành. Địa phương cũng đang nỗ lực bố trí nguồn lực để xây dựng, hoàn thiện các tiêu chí để công nhận thêm các thôn thông minh, thôn số trong năm 2026.

Trọng tâm hiện tại của xã là hoàn thiện đồ án quy hoạch chung nhằm vẽ lại bức tranh Trấn Yên với những phân vùng rõ rệt: vùng du lịch, vùng trồng quế, vùng trồng dâu nuôi tằm, vùng đô thị và vùng thương mại kết nối giữa hai trung tâm cũ là Cổ Phúc và Báo Đáp.

Với lợi thế nằm trên trục phát triển dọc sông Hồng của tỉnh, có các tuyến đường huyết mạch kết nối từ cảng hàng không Sa Pa, Trấn Yên định hướng phát triển "nông nghiệp quy mô lớn, hiện đại và chuyển đổi số". Hiện tại, xã sở hữu hơn 6.000 ha quế, trong đó gần 4.000 ha quế hữu cơ và gần 700 ha dâu tằm.

"Chúng tôi kỳ vọng thu hút các nhà máy chế biến sâu, tinh chế các sản phẩm từ quế, từ thực phẩm đến tinh dầu chất lượng cao; đồng thời phát triển sản xuất dâu tằm theo chuỗi giá trị khép kín, tạo ra các sản phẩm tơ lụa ngay tại địa phương. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị gia tăng của nông nghiệp Trấn Yên và cải thiện thu nhập cho người dân", ông Lê Tiến Mạnh kỳ vọng.