Người tiên phong làm du lịch cộng đồng ở Pù Luông

Tháng 10, chúng tôi ngược lên Pù Luông theo tuyến đường đi Cửa khẩu Quốc tế Na Mèo. Mùa này dù chưa phải là một Pù Luông đẹp nhất, tuy nhiên cảnh sắc thiên nhiên miền núi cao xứ Thanh cũng đã quá đủ để có thể khiến con người ta trầm trồ.

Pù Luông đẹp như một thiếu nữ miền thôn dã vậy. Tiến sĩ Hoàng Sỹ Thính (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) không giấu nổi cảm xúc của một người lần đầu đến Pù Luông bèn thốt lên như vậy. Nhất là những khi xe qua những khúc cua tay áo, một bên là sườn núi, bên kia là suối sâu, qua những triền lúa đang thì con gái. Những mái nhà sàn truyền thống đơn sơ, mộc mạc của người Thái, người Mường lấp ló dưới tán rừng luồng xanh mướt mắt.

Cảnh sắc thiên nhiên, bản sắc văn hóa của đồng bào chính là tài nguyên vô giá để phát triển du lịch cộng đồng, vị Tiến sĩ đến từ Học viện Nông nghiệp Việt Nam phân tích. Đặc biệt hơn, trong bối cảnh du lịch nông nghiệp, nông thôn đang dần trở thành xu hướng nhưng Pù Luông dường như vẫn còn giữ được vẻ nguyên sơ, mộc mạc, chưa bị sự xâm lấn quá nhiều của bê tông, nhà hàng, khách sạn như ở nhiều nơi khác. “Nếu có chiến lược bài bản, chắc chắn Pù Luông sẽ là điểm đến thú vị hàng đầu trong lĩnh vực du lịch nông nghiệp, nông thôn”, Tiến sĩ Thính ngẫm ngợi.

Chập tối, sau hơn 4 tiếng đồng hồ và quãng đường gần 160km từ Hà Nội chúng tôi đã đến được xã Thành Sơn, huyện Bá Thước, cộng đồng người Thái sinh sống tự bao đời nay giữa vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Đặt cơm tối và chỗ nghỉ tại Tổ du lịch cộng đồng bản Kho Mường, chị Lò Thị Hoài, chủ cơ sở Homestay Thơ Hà cũng là tổ trưởng tổ du lịch của bản, nhanh nhảu như một hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp: Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông với tổng diện tích hơn 17 nghìn ha, trải dài ở 2 huyện Bá Thước và Quan Hóa của tỉnh Thanh Hóa, trong đó vùng lõi rộng khoảng hơn 13.000ha. Những năm gần đây nhờ lợi thế cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa đồng bào mà mô hình du lịch cộng đồng ở Pù Luông phát triển khá nhanh. Cả huyện Bá Thước có 57 điểm đến thì Pù Luông có 19 điểm. Trong tiếng Thái, Pù Luông có nghĩa là đỉnh núi cao nhất.

Bữa tối nhanh chóng được soạn lên. Có món vịt suối Cổ Lũng, ốc đá, canh lá đắng, nộm hoa chuối rừng, gà đồi Thành Sơn… Toàn sản vật địa phương do chính anh Ngâm Văn Thơ, chồng chị Hoài chế biến. Rượu vào mới kể, hai vợ chồng vốn là giáo viên trường tiểu học Thành Sơn, ngày trước cũng chỉ nghĩ du lịch cộng đồng là thứ gì đó ở đâu chứ không phải nơi này. Một hôm, có đoàn du khách nước ngoài đến Pù Luông, họ lân la tìm hiểu cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa đồng bào sau đến bữa thì nhờ làm cơm. Dần dà có thêm nhiều đoàn khách khác đến Kho Mường, nhà cửa, vườn tược được cải tạo phù hợp hơn, vận động thêm nhiều hộ gia đình khác trong bản cùng tham gia phục vụ du khách.

Du lịch cộng đồng ở Kho Mường được hình thành từ đó. Song song với các dịch vụ ẩm thực từ sản vật của bà con, bản sắc văn hóa đồng bào cũng dần được khôi phục qua từng làn điệu múa hát, nghề dệt thổ cẩm, hay đơn giản là ăn vận trở lại trang phục truyền thống của đồng bào đã từng mai một. Bây giờ tổ du lịch cộng đồng do chị Hoài làm chủ đã vận động được 7 hộ cùng tham gia. Ngoài dịch vụ lưu trú homestay, các hoạt động phục vụ du khách các thành viên trong tổ còn liên kết bà con dân bản tiêu thụ, quảng bá các sản phẩm nông sản địa phương.

Chẳng hạn như món vịt Cổ Lũng là một giống vịt quý hiếm chỉ có ở Pù Luông, được bà con người Thái chăn thả ở khu vực đồng ruộng, khe suối và sống gần gũi với thiên nhiên nên thịt săn chắc, nhiều nạc, ít mỡ và rất thơm. Hay như món ốc đá do chính bàn tay bà con mò mẫm trong từng hốc đá trong rừng, chỉ mùa mưa Pù Luông mới có. Những con ốc đá quanh năm ăn rong nêu, đem về hấp với mắm gừng hoặc chanh sả tạo nên mùi thơm khó cưỡng, du khách trải nghiệm một lần khó có thể nào quên.

Chị Hoài bảo, nhờ du lịch cộng đồng, bà con đang biến thắng cảnh, văn hóa và những sản vật quê hương trở thành tài sản. Quả quýt hoi ngày trước mọc đầy trên nương rẫy bây giờ cũng là một “đại sứ du lịch” của Pù Luông. Bà con hái về làm gia vị cho các món ăn, ngâm ủ rượu hoặc lấy vỏ làm trà, lấy quả ngâm mật ong… Có những gia đình thu nhập hàng trăm triệu đồng từ thứ quả ngày trước không có nhiều giá trị về kinh tế.

Cũng theo chia sẻ của chị Hoài, khách muốn trải nghiệm thiên nhiên có thể đến Chợ phiên phố Đoàn, bản Kho Mường, bản Đôn... Mấy năm gần đây hành trình được du khách yêu thích nhất là đi bộ xuyên qua vùng lõi khu bảo tồn, cắm trại ngủ qua đêm ở bản Đôn, tận hưởng vẻ đẹp thanh bình của dòng suối Chăm, chảy giữa thung lũng. Hoặc chinh phục đỉnh Pù Luông cao trên 1.700m, trải nghiệm ruộng bậc thang, độ cuối tháng 10 bà con sẽ vào vụ gặt, lúc ấy núi đồi sẽ nhuộm màu vàng óng, lẫn giữa màu xanh của rừng, không khác gì tiên cảnh.

Sau một ngày đêm trải nghiệm ở Pù Luông, Tiến sĩ Hoàng Sỹ Thính chia sẻ: Mặc dù còn một số khó khăn về giao tiếp ngoại ngữ, chính sách và vốn đầu tư phát triển du lịch cộng đồng, tuy nhiên Pù Luông giống như nàng công chúa ngủ trong rừng đang được bà con đánh thức.

“Nếu được quy hoạch đồng bộ, chính sách hỗ trợ kịp thời, Pù Luông sẽ tỏa sáng”, Tiến sĩ Thính chia sẻ.