Ngày 13/3, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức hội nghị triển khai thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước.
Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM phát biểu tại hội nghị. Ảnh: L.Niệm.
Chính sách được triển khai theo cơ chế đặc thù của Nghị quyết 98/2023/QH15 của Quốc hội, đồng thời cụ thể hóa định hướng tại Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường, đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh. Đây cũng được xem là một trong những chính sách mới của TP.HCM nhằm khắc phục tình trạng nhiều đề tài khoa học sau khi nghiệm thu chưa được ứng dụng rộng rãi, từng bước chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế.
Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho biết, thành phố có tiềm lực khoa học - công nghệ lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng đội ngũ nhà khoa học, viện, trường và doanh nghiệp đông đảo. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước hiện chỉ khoảng 5%.
Đáng chú ý, khoảng 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao nhưng vẫn chưa được đưa vào thực tiễn. Nguyên nhân chủ yếu là vướng cơ chế định giá, thủ tục giao quyền và tâm lý e ngại rủi ro trong quá trình thực thi công vụ. Bên cạnh đó, liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp vẫn chưa chặt chẽ, thiếu cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu.
Theo ông Thắng, nếu các điểm nghẽn này không sớm được tháo gỡ, quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành giá trị kinh tế - xã hội sẽ bị chậm lại, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư của Nhà nước cho khoa học và công nghệ.
“Đề án lần này thể hiện quyết tâm của TP.HCM trong việc chủ động thí điểm, dám làm và dám chịu trách nhiệm, đồng thời sẵn sàng đồng hành, chia sẻ rủi ro với các tổ chức, cá nhân triển khai đúng quy định để đưa khoa học - công nghệ vào thực tiễn nhanh nhất”, ông Thắng nói.
Tại hội nghị, TP.HCM công bố 54 sản phẩm khoa học và công nghệ đăng ký tham gia đợt 1 của Đề án, do 29 tổ chức đề xuất. Tổng kinh phí dự kiến triển khai hơn 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 200 tỷ đồng để hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm và bảo hộ tài sản trí tuệ.
Các sản phẩm tham gia thuộc nhiều lĩnh vực như UAV - kinh tế tầm thấp, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số - đô thị thông minh, công nghệ sinh học - y sinh - dược, nông nghiệp công nghệ cao và công nghệ sinh học nông nghiệp.
Danh sách đơn vị đề xuất trải rộng từ doanh nghiệp công nghệ đến các viện, trường và cơ sở nghiên cứu như Công ty CP Real-time Robotics Việt Nam, Công ty TNHH Saolatek, Công ty TNHH Service Aviation General, Trường Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP.HCM, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQG TP.HCM, Trường Đại học Công nghệ Thông tin - ĐHQG TP.HCM, Bệnh viện Y học cổ truyền, Viện Khoa học sự sống…
Theo đề án thí điểm, chính sách được thiết kế như một mô hình thử nghiệm nhằm thúc đẩy quá trình đưa kết quả nghiên cứu khoa học và tài sản trí tuệ ra thị trường, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong khai thác và thương mại hóa công nghệ.
Đây cũng là cơ chế hỗ trợ cụ thể dành cho các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khoa học - công nghệ trên địa bàn thành phố, giúp nâng cao khả năng tiếp cận và khai thác các kết quả nghiên cứu được hình thành từ ngân sách nhà nước.
Trong giai đoạn thí điểm 2026 - 2028, TP.HCM đặt mục tiêu hỗ trợ thương mại hóa thành công ít nhất 10 sản phẩm khoa học - công nghệ, nâng tỷ lệ tài sản trí tuệ hình thành từ nhiệm vụ khoa học sử dụng ngân sách được thương mại hóa lên khoảng 8 - 10%, đồng thời hình thành ít nhất 5 mối liên kết hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP.HCM sẽ tập trung vào một số nhóm giải pháp trọng tâm như lựa chọn các nhiệm vụ nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa dựa trên chỉ số sẵn sàng công nghệ (TRL) và nhu cầu thị trường; thiết kế nhiệm vụ khoa học gắn với mục tiêu ứng dụng ngay từ đầu; giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản trí tuệ cho tổ chức chủ trì; hỗ trợ kinh phí hoàn thiện sản phẩm, thử nghiệm và bảo hộ sở hữu trí tuệ; xây dựng hệ thống tư vấn pháp lý, định giá tài sản trí tuệ và kết nối doanh nghiệp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thương mại hóa.
"Việc công bố danh mục 54 sản phẩm đầu tiên cho thấy sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng khoa học và công nghệ", ông Lâm Đình Thắng nói và cho biết, Sở sẽ đóng vai trò kiến tạo, bảo đảm quy trình giao quyền và hỗ trợ tài chính được thực hiện minh bạch, giúp các đơn vị tiếp cận và khai thác hiệu quả nguồn tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước.
Theo đánh giá, TP.HCM hiện có nguồn lực lớn về các kết quả nghiên cứu khoa học. Đề án thí điểm lần này được xem là bước đi cụ thể nhằm chuyển hóa các kết quả đó thành sản phẩm và dịch vụ phục vụ đời sống và hoạt động sản xuất - kinh doanh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
Thành phố khuyến khích doanh nghiệp tham gia ngay từ giai đoạn đề xuất nhiệm vụ khoa học - công nghệ để đặt hàng các sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường, đồng thời đề nghị các viện, trường và nhà khoa học xem thương mại hóa kết quả nghiên cứu là một chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động khoa học. Qua đó, góp phần đưa tài sản trí tuệ trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững của Thành phố.
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM. Ảnh: L.Niệm.
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM đề nghị, Sở Khoa học và Công nghệ chủ động phối hợp với các sở, ngành để triển khai hiệu quả đề án, đồng thời tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, doanh nghiệp tham gia.
Theo lãnh đạo thành phố, đề án không chỉ nhằm đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn mà còn thúc đẩy mô hình liên kết “ba nhà”: Nhà nước đầu tư nguồn lực, nhà khoa học tạo ra tri thức và doanh nghiệp giữ vai trò kết nối, thương mại hóa công nghệ.
TP.HCM cũng kỳ vọng sớm xuất hiện những sản phẩm tiêu biểu mang dấu ấn “Make in Vietnam” được thương mại hóa từ nguồn lực trí tuệ của thành phố, đồng thời tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để mở rộng cơ chế “sandbox” trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học - Công nghệ. Ảnh: L.Niệm.
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, đánh giá việc TP.HCM lựa chọn các công nghệ và kết quả nghiên cứu có tiềm năng để hỗ trợ thương mại hóa là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng hiện nay. Cách làm này vừa giúp rút kinh nghiệm từ thực tiễn, vừa có thể hình thành mô hình mẫu về thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong khu vực công.
Theo ông Giang, khi các quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ tiếp tục phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM để hỗ trợ chuyên môn, tư vấn chiến lược bảo hộ và chia sẻ kinh nghiệm khai thác tài sản trí tuệ.
