Đầu tư hạ tầng liên kết vùng, nâng chất nguồn nhân lực cho giai đoạn 2026-2030

Chiều 20/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận về phát triển kinh tế - xã hội, trọng tâm là kế hoạch 5 năm 2026 - 2030. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự phiên thảo luận.

Nhiều đại biểu bày tỏ đồng thuận cao với đánh giá bối cảnh quốc tế của Chính phủ, cũng như các quan điểm, mục tiêu và nhóm giải pháp đã trình. Các đại biểu kỳ vọng vào những cam kết mạnh mẽ của Chính phủ, Thủ tướng trước Quốc hội và cử tri, đặc biệt với mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong giai đoạn tới.

Tuy vậy, các ý kiến cũng chỉ ra nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, đang đối mặt với nhiều biến động từ bên ngoài như xung đột vũ trang, đứt gãy chuỗi cung ứng, rào cản kỹ thuật gia tăng tại các thị trường lớn, cùng căng thẳng thương mại và chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ. Những yếu tố này được cho là thách thức không nhỏ đối với mục tiêu tăng trưởng.

Gỡ “nút thắt” hạ tầng, mở không gian phát triển

Nhiều đại biểu đồng tình cần ưu tiên phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, đồng thời đề nghị Chính phủ làm rõ tiêu chí lựa chọn dự án để tạo đột phá, mở không gian phát triển mới, tháo gỡ điểm nghẽn liên kết vùng, giảm chi phí logistics và nâng cao năng suất.

Bên cạnh đó, yêu cầu siết chặt giám sát chất lượng, tiến độ và hiệu quả đầu tư được nhấn mạnh, nhằm tránh tình trạng phân tán nguồn lực, chậm giải phóng mặt bằng, thiếu kết nối giữa các loại hình hạ tầng và nguy cơ đội vốn.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng cần lượng hóa lộ trình tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng năng lượng, là yếu tố then chốt để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao. Theo ông, nếu không đảm bảo đủ điện, không có nguồn điện nền ổn định và hệ thống truyền tải đồng bộ, toàn bộ mục tiêu phát triển sẽ đối mặt rủi ro lớn.

Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ tiến độ, giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong thu hút đầu tư các dự án năng lượng tái tạo, LNG và điện gió ngoài khơi; đồng thời đánh giá khả năng bổ sung công suất trong giai đoạn 2026 - 2027 và xây dựng phương án dự phòng trong trường hợp các dự án chậm tiến độ.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho biết tỷ trọng năng lượng tái tạo hiện mới khoảng 16%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 30%. Ông đề nghị cần có cơ chế rõ ràng về giá mua điện và chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào điện gió, điện mặt trời.

Ở góc độ địa phương, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng sau sáp nhập, các tỉnh có quy mô lớn cần được tháo gỡ các vướng mắc về quy hoạch, đất đai, khoáng sản và các dự án tồn đọng. Với Lâm Đồng, địa phương có diện tích lớn nhất cả nước, dân số gần 4 triệu người, do đó việc đầu tư hệ thống giao thông kết nối nội vùng, liên vùng là yêu cầu cấp thiết để khai thác hiệu quả tiềm năng.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) nhấn mạnh vai trò của các tuyến giao thông chiến lược trong mở rộng không gian phát triển và thúc đẩy liên kết vùng. Dẫn chứng tuyến đường Việt Trì - Hòa Bình, ông cho rằng đây không chỉ là công trình giao thông mà còn là trục phát triển kinh tế mới, giúp giảm chi phí logistics và thu hút đầu tư.

Tuy nhiên, thực tế triển khai PPP cho thấy hạn chế về tính khả thi tài chính và hiệu quả xã hội, khi tổng mức đầu tư có thể cao hơn 30 - 50% so với đầu tư công. Vì vậy, đại biểu đề xuất cho phép triển khai theo hình thức đầu tư công, có hỗ trợ ngân sách trung ương khoảng 50%, đồng thời áp dụng cơ chế linh hoạt trong lựa chọn phương thức đầu tư đối với các dự án hạ tầng chiến lược.

Với khu vực đồng bằng sông Cửu Long, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) kiến nghị sớm hoàn thiện quy hoạch hạ tầng ngay từ đầu nhiệm kỳ, với định hướng lấy đường thủy làm động lực, cảng Trần Đề làm hạt nhân, kết hợp đường bộ làm mạng lưới kết nối. Bà cũng đề xuất đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau và hoàn thiện cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng để tạo đòn bẩy phát triển vùng.

Đặt con người và công nghệ vào trung tâm tăng trưởng

Bên cạnh hạ tầng, vấn đề nguồn nhân lực và năng suất lao động được nhiều đại biểu quan tâm. Đại biểu Dương Khắc Mai cho biết tốc độ tăng năng suất lao động bình quân 5 năm chỉ đạt 5,20%/năm, thấp hơn mục tiêu 6,5%, trong khi chất lượng nhân lực, đặc biệt ở các ngành công nghệ cao, chưa đáp ứng yêu cầu.

Ông đề nghị Chính phủ đẩy mạnh đào tạo kỹ năng nghề, gắn với nhu cầu thị trường, đảm bảo cơ cấu trình độ hợp lý và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn tới.

Đại biểu Tô Ái Vang đề xuất cho phép địa phương áp dụng các chính sách ưu đãi của Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại chỗ, qua đó thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Đại Thắng nhấn mạnh cần chuyển mạnh mô hình tăng trưởng sang chiều sâu, lấy năng suất, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ làm động lực. Ông đề nghị đầu tư cho nghiên cứu và phát triển đạt tối thiểu 1,5% GDP; đồng thời có chính sách miễn thuế cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng, thành lập quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo để hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và chuyển đổi số.

Về thu hút đầu tư nước ngoài, các đại biểu cho rằng cần chuyển từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên các dự án có cam kết chuyển giao công nghệ, sử dụng lao động Việt Nam và liên kết với doanh nghiệp trong nước, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp điện tử và chế biến, chế tạo.

Nhìn tổng thể, các ý kiến tại nghị trường đều hướng tới mục tiêu chung: tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng cường liên kết vùng, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo, những yếu tố được xem là nền tảng để Việt Nam đạt được tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.