Doanh nhân Đinh Cao Khuê và tư duy đường dài cho rau quả Việt Nam

“Nếu ngành hàng rau quả Việt Nam tháo gỡ kịp thời những nút thắt thì chuyện 10 -20 tỷ USD không chỉ là kỳ vọng”, Doanh nhân Đinh Cao Khuê.      

Chào Xuân Bính Ngọ 2026, TS Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao - DOVECO đã có cuộc trò chuyện thú vị với Báo Nông nghiệp và Môi trường xoay quanh chủ đề về ngành hàng rau quả Việt Nam.

Bao giờ cũng vậy, mỗi khi mở đầu cuộc trò chuyện chúng tôi luôn nhìn thấy ở TS Đinh Cao Khuê vẻ trăn trở, thậm chí là sốt ruột, bởi vì như ông nói “dư địa phát triển của ngành hàng rau quả còn lớn quá, cần phải giải phóng ngay những nút thắt, rào cản để có thể bứt phá, đạt được những thành quả xứng với lợi thế, tiềm năng của chúng ta”.

Và lần này cũng không phải là ngoại lệ…

Nhìn lại thành quả nổi bật của rau quả Việt Nam trong năm qua, TS Đinh Cao Khuê phân tích: Năm 2025, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu và nhiều thách thức trong nước như bão lũ, sạt lở đất, thời tiết cực đoan…, ngành rau quả Việt Nam vẫn tạo nên dấu mốc lịch sử với kim ngạch xuất khẩu gần 8,6 tỷ USD, tăng 19% so với năm 2024. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả những con số, giá trị mang tính nền tảng là sự tăng trưởng của rau quả trong năm qua đã dựa trên chuyển biến căn bản về tư duy, thị trường và tổ chức chuỗi giá trị, qua đó khẳng định sức bật và chiều sâu phát triển của toàn ngành.

Theo TS Đinh Cao Khuê, nếu như trong nhiều năm rau quả Việt Nam chủ yếu dựa vào một số thị trường truyền thống và các nhóm sản phẩm quen thuộc, thì năm 2025 đã cho thấy một bức tranh khác: vừa củng cố thị trường cũ, vừa bứt phá vào các thị trường khó tính và từng bước chinh phục những không gian tiêu dùng có giá trị gia tăng cao.

Song hành với đó là sự chuyển dịch rõ nét trong cơ cấu chủng loại, khi các chuỗi liên kết ngành hàng dần thoát khỏi sự lệ thuộc vào một vài mặt hàng truyền thống để hướng tới đa dạng hóa sản phẩm – đa dạng hóa thị trường – đa dạng hóa phương thức chế biến.

“Tôi cho rằng, đó không chỉ là tín hiệu tích cực trước mắt, mà là những chỉ dấu nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới của ngành rau quả Việt Nam”, Phó Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam khẳng định.

Chia sẻ thêm câu chuyện của DOVECO, TS Đinh Cao Khuê xúc động: Với riêng Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao, năm 2025 mang ý nghĩa đặc biệt khi DOVECO kỷ niệm 70 năm thành lập và 65 năm vinh dự được đón Bác Hồ về thăm. Đó là những giá trị truyền thống với hệ sinh thái của DOVECO hôm nay không chỉ là những cột mốc lịch sử mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về sứ mệnh của một doanh nghiệp nông nghiệp luôn gắn bó với đất, gắn bó với bà con nông dân và trách nhiệm với xã hội.

Nói cách khác, truyền thống lịch sử từ Nông trường Đồng Giao năm 1955 đến DOVECO năm 2025 là một sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Thế hệ này nối tiếp thế hệ trước, bằng sự kiên định và bền bỉ, người Đồng Giao đã xây dựng nên cộng đồng DOVECO trải dài khắp cả nước. Trải qua cả 3 thời kỳ kể từ thời điểm thành lập là thời kỳ chống Mỹ cứu nước, thời kỳ bao cấp, thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, Đồng Giao – DOVECO luôn là ngọn cờ đầu trên các phương diện như ứng công nghệ cao nhất trong sản xuất nông nghiệp, là đơn vị tổ chức chuỗi giá trị lớn nhất từ phát triển vùng nguyên liệu, tập trung công tác chế biến, làm tốt công tác thị trường để đưa ra những sản phẩm tốt nhất trong nông nghiệp. Và hiện nay là lá cờ đầu trong xuất khẩu rau quả. Hơn 30.000 ha vùng nguyên liệu, ba trung tâm chế biến hiện đại tại Ninh Bình, Sơn La, Gia Lai với tổng công suất 136.000 tấn/năm, mạng lưới thị trường tại hơn 50 quốc gia... Những con số đã phần nào khẳng định tầm vóc  và quy mô của một doanh nghiệp luôn mang sứ mệnh tiên phong trong lĩnh vực nông nghiệp.

Tuy nhiên, vượt lên trên cả những con số đó chính là giá trị cốt lõi của hệ sinh thái DOVECO, là đời sống ngày càng ấm no, hạnh phúc của người lao động và bà con nông dân trong chuỗi liên kết. Giá trị này, từ những năm tháng bao cấp gian khó, đến bước ngoặt cổ phần hóa hay làn sóng hội nhập thị trường đã luôn được gieo trồng và vun đắp. Sợi dây gắn bó giữa Đồng Giao với địa phương và người nông dân vẫn luôn bền chặt – cùng chia sẻ lợi ích, cùng vượt qua khó khăn, cùng đi tới thắng lợi. Đó vừa là hành trang quý báu, là bài học giá trị không chỉ cho Đồng Giao mà cho toàn ngành rau quả Việt Nam trên hành trình phía trước.

“Bởi vì, thực tiễn đã cho thấy dư địa phát triển của ngành rau quả Việt Nam còn rất lớn. Nếu tổ chức tốt chuỗi liên kết từ sản xuất – chế biến – thị trường, tôi tin tưởng những mục tiêu tăng trưởng và xuất khẩu trong các năm tới hoàn toàn nằm trong tầm tay”, Chủ tịch – Tổng Giám đốc DOVECO nhấn mạnh.

Càng trò chuyện thêm với ông Đinh Cao Khuê lại càng cảm nhận được niềm tin với ngành hàng rau quả hoàn toàn không xuất phát từ cảm tính, mà từ nghiên cứu thị trường và cơ sở khoa học thực tiễn hẳn hoi.

TS Khuê dẫn chứng: Qua quá trình tiếp xúc, phân tích và lượng hóa nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường trong nước cũng như các thị trường trọng điểm như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, chúng tôi nhận thấy dư địa cho rau quả chế biến, rau quả chất lượng cao của Việt Nam vẫn còn rất rộng mở, nếu đáp ứng đúng tiêu chuẩn và thị hiếu.

Trên cơ sở đó, có thể định hình rõ những trụ cột giải pháp cho sự phát triển của ngành rau quả Việt Nam trong giai đoạn tới. Trước hết là mở rộng và tái tổ chức vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, gắn sản xuất với liên kết chuỗi chặt chẽ và hiệu quả hơn. Song hành với đó là đầu tư chiều sâu cho khâu chế biến, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị. Đồng thời, ngành cần mở rộng và đa dạng hóa thị trường, chủ động thâm nhập các phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Khi các giải pháp này được triển khai một cách đồng bộ và nhất quán, mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu rau quả lên 10 – 20 tỷ USD không chỉ là kỳ vọng mà hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa.

Cây dứa là ví dụ rất rõ cho tư duy “nghĩ dài” trong phát triển ngành hàng. Cách đây khoảng 25 năm, sản lượng dứa tại Nông trường Đồng Giao chỉ đạt khoảng 20 tấn/ha. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 52.000 ha dứa, sản lượng năm 2025 đạt khoảng 860.000 tấn, đứng thứ 9 thế giới. Các sản phẩm từ dứa đã có mặt tại hơn 100 quốc gia, và dứa được dự báo sẽ sớm trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ USD.

Căn cứ quy hoạch vùng trồng tập trung hiện nay cây dứa phù hợp trồng ở các tỉnh có lợi thế như: Lào Cai, Sơn La, Điện Biên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị và vùng Tây Nguyên… DOVECO đã nghiên cứu và liên kết với các địa phương để mở rộng vùng nguyên liệu. Chúng tôi tính rằng, chỉ riêng khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Trị đã có khoảng 110.000 ha đất rất phù hợp để phát triển cây dứa. Nếu tổ chức trồng các giống dứa Cayenne và từng bước mở rộng giống dứa chất lượng cao MD2, với năng suất bình quân 50 tấn/ha, giá trị thu về hoàn toàn có thể đạt 3,3 tỷ USD.

Từ cây dứa, chúng ta hoàn toàn có thể nghĩ xa hơn cho các cây trồng khác, trên cơ sở lợi thế sinh thái của từng vùng và tổ chức chuỗi giá trị một cách bài bản.

Lợi thế của quốc gia là nông nghiệp, càng đi đến nhiều quốc gia khác, tiếp xúc với nhiều đối tác tác khách hàng trên thị trường thế giới càng thấy rõ lợi thế của nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là lợi thế ngành hàng rau quả. Như đã có lần tôi nói, chỉ cần chúng ta bớt lan man, có chiến lược phát triển rõ ràng, tập trung phát huy lợi thế sinh thái của từng vùng chắc chắn sẽ đột phá.

Bài học của cây sầu riêng hay bài học cây dứa, chanh leo, chuối, vải thiều… cho thấy chúng ta cần chiến lược phát triển trọng tâm và trọng điểm, cần quy hoạch tập trung vào những đối tượng cây trồng có lợi thế cạnh tranh.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác lập mô hình tăng trưởng mới: Kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển. Doanh nhân Đinh Cao Khuê cho rằng, ngành nông nghiệp nói chung và rau quả nói riêng là những lĩnh vực có khả năng hiện thực hóa rõ nét nhất tinh thần đó.

“Tại Đồng Giao – DOVECO, chúng tôi luôn coi khoa học công nghệ vừa là động lực để phát triển, vừa là lợi thế để cạnh tranh cốt lõi, đặc biệt là trong công nghệ chế biến”, ông Khuê chia sẻ.

Những năm qua DOVECO đã liên tục đưa vào sử dụng các dây chuyền sản xuất được tự động hóa tới 90%, nhập khẩu đồng bộ từ Nhật Bản, Đức, Mỹ, Trung Quốc và các nước G7. Từ dây chuyền IQF công nghệ Nhật Bản, hầm IQF của hãng Mayekawa, đến hệ thống máy ghép mí tự động… Đặc biệt gần đây là dây chuyền Tetra Pak và Tetra Recard - dây chuyền đóng hộp giấy công nghệ Thụy Điển đầu tiên tại Việt Nam trị giá 4 triệu USD, có công suất 6.000 hộp/giờ, với quy trình tiệt trùng nhiệt hiện đại, giúp sản phẩm có thể bảo quản tự nhiên mà không cần chất bảo quản hoặc làm lạnh.

Khác biệt ở chỗ, nếu công nghệ cũ phải mất từ 30-45 phút để tiệt trùng thì bây giờ chúng tôi chỉ cần 30 giây. Nhờ đó chất lượng, hương vị của các loại hoa quả như nước dứa, nước vải, nước xoài… đều được đảm bảo 100% nguyên chất. Ngoài những giá trị về chất lượng, tiêu chuẩn của sản phẩm thì đây còn là minh chứng DOVECO đang góp phần hiện thực cam kết sản xuất xanh, giảm phát thải nhựa và tiết kiệm năng lượng, hướng tới phát triển xanh và bền vững.

Thực tiễn ở DOVECO cho thấy, nếu được tạo điều kiện đồng bộ về cơ chế, chính sách và nguồn lực, khoa học công nghệ hoàn toàn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt Nam, giúp doanh nghiệp đủ sức chinh phục những thị trường khó tính nhất. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phải tháo gỡ các nút thắt còn tồn tại, trong đó có hạn chế về vốn đầu tư cho khoa học công nghệ, bên cạnh những rào cản về chuyển giao kết quả nghiên cứu từ viện, trường; ứng dụng công nghệ số trong quản trị doanh nghiệp; cũng như đào tạo nông dân và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

Song song với đầu tư phát triển khoa học công nghệ là đầu tư xây dựng hạ tầng trong nông nghiệp, phát huy hơn nữa vai trò của các hiệp hội ngành hàng, vai trò của kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất, tất cả các yếu tố phải được vận hành theo quy luật của thị trường.

“Khi những nút thắt này được tháo gỡ một cách thực chất, sức bật của ngành rau quả Việt Nam sẽ được giải phóng mạnh mẽ”, TS Đinh Cao Khuê tin tưởng.

“Bước vào năm 2026 - năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV - chúng tôi tin rằng nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước thời cơ vàng”, Chủ tịch HĐQT – Tổng Giám đốc DOVECO bày tỏ.

Ông Khuê hào hứng, những thành tựu đạt được không chỉ khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế, mà còn cho thấy nông nghiệp là lĩnh vực có khả năng tạo ra tăng trưởng bền vững, đảm bảo hài hòa các yếu tố kinh tế, an sinh xã hội và môi trường. Làn gió mới đang đến từ sự lãnh đạo toàn diện và thực sự đổi mới trong các Văn kiện và Nghị quyết của Đại hội Đảng lần thứ XIV chắc chắn sẽ tiếp tục khơi dậy được sức lực, trí tuệ của ngành nông nghiệp, nông dân, nông thôn mạnh mẽ hơn, quyết tâm cao hơn.

“Với cá nhân tôi, sau nhiều năm gắn bó với ngành, niềm hạnh phúc lớn nhất là chứng kiến đời sống của người lao động và bà con nông dân ngày càng khấm khá, con em họ trưởng thành, tự tin bước vào tương lai”, TS Đinh Cao Khuê nhấn mạnh.

Thịnh vượng và hạnh phúc chính là giá trị cốt lõi mà Đồng Giao – DOVECO kiên định theo đuổi, và cũng là đích đến của ngành rau quả Việt Nam trên hành trình cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên mới!