Xung đột Trung Đông: Nông nghiệp và môi trường Việt Nam chịu sức ép lớn

Xuất khẩu nông lâm thủy sản chịu tác động từ gián đoạn thị trường

Trung Đông được đánh giá là một trong những thị trường tiềm năng đối với nông sản Việt Nam. Theo Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam sang khu vực này đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng hơn 22% so với năm trước. Ba mặt hàng có giá trị xuất khẩu lớn nhất là hạt điều, thủy sản và hồ tiêu, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng kim ngạch.

Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang bắt đầu tạo ra những tác động đối với hoạt động xuất khẩu. Theo ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khối kinh doanh hàng hóa của Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), doanh nghiệp đã tạm ngưng xuất khẩu sang Trung Đông và chờ đến khi tình hình ổn định trở lại. Ông Sơn cho biết, mức độ ảnh hưởng giữa các mặt hàng là khác nhau, trong đó hồ tiêu chịu tác động rõ rệt hơn.

Hiện Trung Đông tiêu thụ khoảng 18% sản lượng hồ tiêu xuất khẩu của Simexco Daklak và chiếm khoảng 17,5% tổng lượng hồ tiêu xuất khẩu của Việt Nam. Khi xung đột xảy ra, một phần đơn hàng buộc phải tạm dừng hoặc chuyển hướng sang thị trường khác.

Tác động cũng đã bắt đầu xuất hiện ở lĩnh vực rau quả. Tại Lâm Đồng, nơi có hơn 400 ha thanh long, giá thanh long vỏ vàng giảm mạnh khi đơn hàng xuất khẩu sụt giảm. Nếu như dịp Tết trước đây giá có thể đạt gần 90.000 đồng/kg, thì hiện nay chỉ còn khoảng một nửa.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhóm nông sản tươi sống chịu tác động mạnh nhất do thời gian bảo quản ngắn. Khi phải chuyển hướng sang thị trường mới, doanh nghiệp phải điều chỉnh quy cách đóng gói, tiêu chuẩn kỹ thuật và kênh phân phối, làm tăng chi phí.

Không chỉ riêng nông sản, ở góc độ ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho rằng, hiện vẫn còn sớm để lượng hóa toàn bộ mức độ thiệt hại. Tuy nhiên, nếu các tuyến hàng hải qua khu vực vùng Vịnh bị hạn chế, thời gian vận chuyển có thể kéo dài thêm 10-15 ngày, kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm gia tăng.

Bên cạnh đó, bất ổn tại các tuyến hàng hải chiến lược như Hồng Hải hay eo biển Hormuz buộc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh lộ trình, khiến chi phí vận tải biển tăng đáng kể. Điều này tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, đặc biệt với những mặt hàng cần bảo quản lạnh như tôm, cá tra hay trái cây tươi. Chi phí logistics gia tăng không chỉ làm thu hẹp biên lợi nhuận mà còn kéo dài thời gian vận chuyển, ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa và buộc doanh nghiệp phải tính toán lại giá bán cũng như chiến lược cạnh tranh trên thị trường.

Áp lực môi trường và động lực chuyển đổi xanh

Không chỉ gây áp lực kinh tế, xung đột tại Trung Đông còn đặt ra những vấn đề môi trường đáng chú ý. Một số cuộc tấn công nhằm vào nhà máy khử mặn và hệ thống cấp nước trong khu vực đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ô nhiễm và thiếu hụt tài nguyên nước.

Theo các chuyên gia, điều này cho thấy xung đột địa chính trị không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn có thể để lại rủi ro môi trường và nhân đạo lâu dài.

Đối với Việt Nam, tác động môi trường chủ yếu mang tính gián tiếp. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Theo chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu, những biến động hiện nay có thể trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng và sản xuất bền vững.

“Nếu giá năng lượng hóa thạch tiếp tục biến động mạnh, các quốc gia trong đó có Việt Nam sẽ có động lực lớn hơn để đầu tư vào năng lượng tái tạo và mô hình nông nghiệp tiết kiệm năng lượng”, ông Hiếu phân tích.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc mở rộng sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng và phát triển điện mặt trời trong sản xuất có thể giúp giảm phụ thuộc vào các nguồn đầu vào nhập khẩu.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và tuyến vận chuyển để giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc địa chính trị.

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến khó lường, việc chủ động thích ứng, nâng cao khả năng tự chủ về năng lượng và đầu vào sản xuất được xem là yếu tố quan trọng giúp nền kinh tế Việt Nam giảm thiểu tác động từ những biến động bên ngoài.