Xóm lặn Hoàng Sa

Ở xóm Gành Cả, Quảng Ngãi người ta gọi ông Trương Văn Tin là “rái cá Hoàng Sa”. Cái tên thân thương, nghe vui tai, ngồ ngộ, nhưng phía sau biệt danh ấy là cả một hành trình đánh đổi bằng mồ hôi, thương tích và không ít lần đối diện ranh giới sinh tử.

Vào đúng ngày đang nghỉ biển, làm công tác chuẩn bị cho chuyến ra khơi tiếp theo, "rái cá Hoàng Sa" Trương Văn Tin đã dành thời gian trò chuyện cùng tôi. Nơi mái hiên của căn nhà hướng ra biển, ông ngồi tỉ mẩn lau chùi từng chiếc kính lặn, chân vịt, áo lặn rồi đến cây xuyên sắc nhọn - những vật bất ly thân suốt hơn 30 năm bám biển. Người đàn ông trầm ngâm kể: "Mới 17 tuổi, tôi đã theo cha lên tàu, lặn khắp các vùng biển từ Nam chí Bắc. Hơn 20 tuổi đã tự đóng tàu riêng để ra khơi. Hồi ấy, đội thợ lặn Gành Cả mạnh lắm, ai cũng dạn dày kinh nghiệm. Biển thì nhiều tôm cá, hải sâm dày đặc dưới đáy, mỗi chuyến về là ghe đầy ắp sản vật".

Nhưng để có những chuyến nặng tôm cá ấy, những người thợ lặn trải qua không ít gian nan. Ngày ngủ, đêm lặn, nhịp sống của họ hoàn toàn đảo lộn nương theo đồng hồ sinh học của sinh vật biển. Khoảng 5 giờ chiều, tàu bắt đầu áp sát các đảo đá ở khu vực Hoàng Sa, Trường Sa. Khoảng cách từ tàu vào đảo chỉ vài chục mét, sóng lớn, bãi ngầm dày đặc. Nhưng đó mới là nơi tôm hùm, hải sâm, cá mú sinh sống nhiều nhất.

Mỗi chuyến lặn có khoảng 6 người, chia thành từng cặp để hỗ trợ nhau khi gặp sự cố. Dưới đáy biển đen kịt, ánh đèn pin quét loang loáng tìm con mồi. Sau lưng mỗi người là túi đeo, trên tay họ luôn nắm chặt cây xuyên nhọn.

“Ban đêm là thời gian sinh vật ngủ. Với cây xuyên, người thợ lặn phải đâm trúng đầu để "hạ" nó thật nhanh thì mới được giá. Nếu trúng thân sẽ bán rất rẻ”, ông Tin giải thích.

Khi túi đeo sau lưng đã đầy sản vật, họ trồi lên mặt nước, lúc ấy trời cũng vừa rạng sáng. Mọi người nhanh chóng thu dọn ngư cụ, đưa tàu ra xa, kết thúc một đêm mưu sinh.

Nhưng biển không chỉ có cá tôm. Biển còn có những thử thách đến bất ngờ.

Ông Võ Văn Ba, thuyền trưởng một tàu lặn trong xóm, từng chứng kiến một tai nạn khiến ông không thể quên. Trong chuyến lặn gần quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, khi đang ở độ sâu hơn 30m, một thợ lặn bất ngờ bị vỡ ống khí. Dưới làn nước lạnh và áp suất lớn, người bạn hoảng loạn, vùng vẫy rồi dần lịm đi.

Rất may, bạn lặn bên cạnh kịp phát hiện, lập tức rút ống thở của mình để chia sẻ oxy rồi nhanh chóng ra hiệu cho cả nhóm quay lại hỗ trợ. Họ dìu được nạn nhân nổi lên và giữ được mạng sống trong gang tấc.

Theo ông Ba, đó chỉ là một trong rất nhiều tình huống nguy hiểm mà thợ lặn Gành Cả từng đối mặt. Thực tế đã có người gặp tai nạn và không trở về.

Ở độ sâu 30-40m, áp suất nước lớn đến mức chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể trả giá bằng sức khỏe, thậm chí tính mạng. Kết thúc một lần lặn, khi còn cách mặt nước khoảng 10m, đa số thợ lặn buộc phải dừng lại gần một tiếng đồng hồ để giảm áp. Trong thời gian đó, thuyền viên trên tàu thay nhau chuyền ống thở xuống tiếp khí cho đồng đội. Bởi “Nếu trồi lên tàu ngay, áp suất thay đổi đột ngột sẽ dễ bị ‘sụn’, có thể tê liệt toàn thân. Phải ngâm mình ở độ sâu khoảng 10m đến khi cơ thể ổn định, đi tiểu tiện bình thường mới dám lên hẳn”, ông Ba lý giải.

Vậy nên, cái giá của nghề không chỉ nằm ở những chuyến “vô mánh” gần 1 tỷ đồng, mà còn ở những sự "trả giá", những di chứng về sau. Không ít người lặn biển nhiều năm khi về già bị mục xương, đi lại khó khăn.

Ký ức nhọc nhằn, vui buồn sướng khổ cũng in hằn trong tâm trí thợ lặn Trương Quang Thơm. Chừng 30 năm trước, ông Trương Quang Thơm mới 17 tuổi cũng đã theo cha và các chú ra ngư trường Hoàng Sa lặn bắt hải sâm. Thuở ấy, phương tiện còn thô sơ, ra khơi chủ yếu dựa vào la bàn, hướng gió. Người lặn xuống biển gần như “chay”, không đồ bảo hộ đầy đủ. Nhưng biển hào phóng. Hải sâm nhiều đến mức bắt bao nhiêu cũng bán hết bấy nhiêu, giá chỉ ngang cá nhưng đủ nuôi sống cả gia đình.

Ông bảo “Ở đây ai mà chẳng quen mùi gió mặn từ nhỏ. Đàn ông lớn lên là theo ghe ra biển, ai khỏe thì đi lặn, ai yếu hơn thì ở nhà vá lưới. Ngày trước phương tiện thô sơ nhưng được cái tôm cá sẵn. Giờ theo thời gian, nguồn lợi hải sản dần cạn kiệt. Muốn có hàng, thợ lặn phải đi xa hơn, lặn sâu hơn và đối mặt với nhiều hiểm nguy hơn. Biển nuôi sống cả làng, nhưng cũng lấy đi nhiều thứ. Có chuyến lặn xuống hơn 30m, chỉ cần sơ sẩy là tai nạn ập đến. Có người mang bệnh suốt đời, có người mãi không trở về”.

Xóm Gành Cả hiện có hơn 300 nóc nhà. Toàn thôn Châu Thuận Biển có khoảng 40 tàu thuyền với hơn 400 ngư dân chuyên lặn khai thác hải sản ở Hoàng Sa và Trường Sa. Nghề lặn mang lại thu nhập khá cao; cá mú, cá đỏ khoảng 50.000 đồng/kg, hải sâm có thể lên tới hơn 800.000 đồng/kg. Nhờ đó, nhiều hộ đã xây được nhà cửa khang trang, chăm lo cho con cái học hành, đời sống dần ổn định.

Dẫu vậy, việc tìm thợ lặn ngày càng khó khi hiểm nguy luôn rình rập. Giữa trùng khơi Hoàng Sa, Trường Sa, những chuyến lặn vẫn âm thầm tiếp diễn hằng ngày, mang theo mồ hôi, nước mắt và cả sinh mệnh của ngư dân Quảng Ngãi...

Chia tay những người thợ lặn trong ánh chiều nhạt dần nơi bến biển Gành Cả, trong tôi cứ chộn rộn câu chuyện mưu sinh bám biển của ông Thơm, ông Ba, ông Tin... “Rái cá Hoàng Sa” Trương Văn Tin cẩn thận gấp bộ áo lặn đã khô. Vài ngày nữa, con tàu lại rẽ sóng ra khơi. Dưới đáy biển đen thẳm, những ánh đèn pin sẽ lại loang lên trong đêm. Với họ, bám biển không chỉ để mưu sinh, mà còn là cách gìn giữ nghề tổ truyền và góp phần khẳng định chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.