Xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp quy mô quốc gia

Hình thành hệ sinh thái dữ liệu doanh nghiệp thống nhất

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang lan tỏa mạnh mẽ trong quản lý nhà nước, dữ liệu ngày càng trở thành nền tảng quan trọng cho hoạch định chính sách và điều hành phát triển kinh tế.

Hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, thống nhất về doanh nghiệp trên phạm vi cả nước, hướng tới quản trị hiện đại và minh bạch, ngày 20/01/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 100/QĐ-BTC về mô hình Kiến trúc Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp. Đây là hệ thống dữ liệu tập trung, thống nhất trên nền tảng Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, kết hợp tích hợp và chia sẻ dữ liệu từ 5 nguồn dữ liệu khác gồm: Thuế, xuất nhập khẩu, bảo hiểm xã hội, tín dụng và lao động. Việc kết nối các nguồn dữ liệu này giúp hình thành bức tranh toàn diện, đa chiều về tình hình hoạt động, năng lực của cộng đồng doanh nghiệp.

Cơ sở dữ liệu giúp nắm bắt tình hình hoạt động của doanh nghiệp, nâng cao chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp và minh bạch thông tin. Cơ quan quản lý nhà nước (Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương) là nhóm đối tượng sử dụng trọng tâm của hệ thống, sử dụng thông tin và các công cụ phân tích từ hệ thống để phục vụ công tác hoạch định và điều chỉnh chính sách, theo dõi, giám sát tình hình hoạt động của doanh nghiệp, đánh giá tác động chính sách, quản lý rủi ro, cũng như hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội ở các cấp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, nhà đầu tư, các tổ chức nghiên cứu và người dân khai thác hệ thống để tra cứu thông tin doanh nghiệp theo quy định, thực hiện tự đánh giá tình hình hoạt động và mức độ “sức khỏe” của doanh nghiệp, tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, cộng đồng có thể tiếp cận nguồn thông tin minh bạch và sử dụng các tập dữ liệu mở phục vụ nghiên cứu, phân tích và phát triển các sáng kiến, ứng dụng mới.

Các tổ chức liên quan như Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức tài chính và các tổ chức trung gian khác sử dụng thông tin từ hệ thống để hỗ trợ hoạt động của hội viên, thực hiện các nghiên cứu, phân tích thị trường, đánh giá tín dụng, quản trị rủi ro và xây dựng các sản phẩm, dịch vụ phục vụ cộng đồng doanh nghiệp.

Theo Quyết định, Kiến trúc Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp chia làm 3 giai đoạn xây dựng. Giai đoạn 1 (năm 2025) tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp cơ bản, tích hợp 4 nguồn dữ liệu gồm: Đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và xuất nhập khẩu. Đồng thời, ban hành và vận hành Bộ chỉ số đo lường sức khỏe doanh nghiệp phiên bản cơ bản.

Giai đoạn 2 (năm 2026), cơ sở dữ liệu doanh nghiệp được nâng cấp để tích hợp thêm dữ liệu tín dụng và đầu tư; đồng thời, phát triển các công cụ phân tích nâng cao AI và Machine Learning.

Giai đoạn 3 (2027 - 2030), hệ sinh thái dữ liệu được hoàn thiện, mở rộng tích hợp các lĩnh vực lao động, sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo; phát triển dữ liệu mở và các dịch vụ dữ liệu gia tăng.

Mô hình kiến trúc tổng thể có 8 lớp: Nền tảng hạ tầng công nghệ và quản trị vận hành; nguồn dữ liệu; tích hợp và xử lý dữ liệu đầu vào; lưu trữ dữ liệu lõi; phân tích dữ liệu và tính toán bộ chỉ số sức khỏe doanh nghiệp; cổng truy cập và giao tiếp (API Gateway); ứng dụng và dịch vụ cung cấp; đối tượng sử dụng và hưởng lợi.

Xuyên suốt các lớp của hệ thống là lớp an toàn thông tin để đảm bảo tất cả các dữ liệu được bảo mật. Trên cơ sở lấy Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp làm nền tảng, hệ thống sẽ tích hợp và chia sẻ có chọn lọc dữ liệu từ các hệ thống thông tin và nguồn dữ liệu khác nhau.

Bộ chỉ số “sức khỏe” doanh nghiệp làm nền tảng phân tích và điều hành

Trước đó, Bộ Tài chính cũng đã ban hành Quyết định số 40/QĐ-BTC về Bộ chỉ số đo lường sức khỏe doanh nghiệp, được xây dựng trên cơ sở khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành nhằm phục vụ công tác thống kê, phân tích, dự báo và hoạch định chính sách phát triển doanh nghiệp theo ngành, lĩnh vực, địa bàn và quy mô. Bộ chỉ số gồm ba nhóm chính.

Bộ chỉ số tổng quan phản ánh mức độ đóng góp của doanh nghiệp vào nền kinh tế thông qua các chỉ tiêu như đóng góp GDP, tạo việc làm, nộp thuế, xuất khẩu và giá trị gia tăng. Các chỉ tiêu được phân tổ theo ngành, loại hình, quy mô và địa phương, với kỳ báo cáo tháng hoặc quý.

Bộ chỉ số phi tài chính đo lường mức độ phát triển và duy trì hoạt động của doanh nghiệp, bao gồm số doanh nghiệp thành lập mới, tổng vốn đăng ký, tỷ lệ tồn tại theo thời gian, số doanh nghiệp đang hoạt động, doanh nghiệp có kết quả sản xuất kinh doanh và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh. Nhiều chỉ tiêu được cập nhật gần như theo thời gian thực từ cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp và đầu tư.

Bộ chỉ số tài chính đánh giá trực tiếp sức khỏe tài chính của doanh nghiệp thông qua các chỉ tiêu như doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, tốc độ tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận gộp, lợi nhuận trước thuế…

Việc ban hành Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp và Bộ chỉ số sức khỏe doanh nghiệp cho thấy cách tiếp cận mới trong quản lý phát triển doanh nghiệp: Quản trị dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa trên báo cáo hành chính truyền thống. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh hiện đại, minh bạch và có khả năng thích ứng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng. 

Quyết định 100/QĐ-BTC nêu rõ: Các cơ quan đang vận hành hệ thống dữ liệu chuyên biệt như Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Thuế, Hải quan, Thống kê, Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Cục Đầu tư nước ngoài có nghĩa vụ tuân thủ nghiêm ngặt kiến trúc chung. Việc kết nối và trao đổi thông tin phải dựa trên khung quản trị và các quy định thống nhất của Bộ Tài chính. Các đơn vị này cần chủ động cộng tác với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể để nâng cấp, phát triển các ứng dụng nội bộ.