Vĩnh Long siết quy hoạch, phát triển 10.000ha sầu riêng đến 2035

Theo ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long, tỉnh có nhiều lợi thế về khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng phù hợp cùng kinh nghiệm canh tác sầu riêng lâu đời của nông dân. Đến năm 2025, toàn tỉnh có 8.140ha sầu riêng, trong đó 4.122ha đang cho trái, sản lượng đạt hơn 62.217 tấn, tập trung tại các địa phương như Quới Thiện, Cái Nhum, Tân Phú và Chợ Lách.

Đến nay, toàn tỉnh có 72 mã số vùng trồng sầu riêng phục vụ xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc với diện tích hơn 1.611ha, trong đó 58 mã đang duy trì hoạt động, một số mã tạm dừng để tiếp tục hoàn thiện các yêu cầu kỹ thuật theo quy định. Ngoài ra, có 22 mã số vùng trồng nội địa với diện tích 339ha.

Ở khâu đóng gói, toàn tỉnh có 14 cơ sở được cấp mã số, trong đó một số cơ sở đang vận hành ổn định, số còn lại đang rà soát, bổ sung điều kiện nhằm đáp ứng đầy đủ quy định phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên chất lượng vùng trồng và chuỗi cung ứng vẫn là điểm nghẽn cần được tập trung tháo gỡ.

Việc sản xuất theo tiêu chuẩn tiếp tục được quan tâm với hơn 265,5ha sầu riêng đạt chứng nhận VietGAP. Hiện có 12 hợp tác xã và 44 tổ hợp tác tham gia xây dựng vùng trồng sầu riêng, đăng ký mã số phục vụ xuất khẩu. Các giống sầu riêng chủ lực gồm Ri6, Dona, Sáu Hữu, Musaking, Blackthorn cùng một số giống địa phương.

Những năm gần đây, ngành hàng sầu riêng của Vĩnh Long từng bước chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị, phát triển thêm các sản phẩm chế biến như cấp đông, sấy thăng hoa và các sản phẩm giá trị gia tăng. Thị trường tiêu thụ cũng từng bước chuyển sang xuất khẩu chính ngạch và liên kết theo chuỗi.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu cho biết, việc tham gia nhiều thị trường với các tiêu chuẩn khác nhau đòi hỏi doanh nghiệp phải thích ứng theo hướng đa chuẩn hóa. Trong đó, vùng nguyên liệu đạt chuẩn, có mã số và kiểm soát chặt quy trình canh tác, truy xuất nguồn gốc là điều kiện quan trọng để tiếp cận các thị trường khó tính.

Bên cạnh đó, hệ thống đóng gói, chế biến cũng cần được hoàn thiện theo yêu cầu của từng thị trường. Trung Quốc chú trọng mã số vùng trồng và kiểm dịch thực vật, các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc quan tâm đến an toàn thực phẩm và chất lượng đồng đều, trong khi thị trường Mỹ đặt ra yêu cầu cao về kiểm soát rủi ro và truy xuất nguồn gốc.

Việc duy trì chất lượng ổn định của vùng nguyên liệu là thách thức không nhỏ khi sản xuất nông nghiệp còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết, tập quán canh tác và mức độ tuân thủ của từng hộ dân. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư lớn vào liên kết, hướng dẫn kỹ thuật và giám sát vùng trồng để đảm bảo tính đồng nhất.

Từ thực tiễn hoạt động, doanh nghiệp kiến nghị cần tháo gỡ một số điểm nghẽn mang tính hệ thống, trong đó trọng tâm là quy hoạch vùng trồng phù hợp, kiểm soát chặt chất lượng và hoàn thiện cơ chế quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói theo hướng minh bạch, đồng bộ. Đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu ngành hàng nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và giảm rủi ro trong xuất khẩu.

Tuy nhiên theo đánh giá, liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục được củng cố. Việc hoàn thiện các thỏa thuận tiêu thụ ổn định sẽ góp phần hạn chế rủi ro trong khâu lưu thông hàng hóa, nhất là vào thời điểm cao điểm xuất khẩu.

Trước thực trạng trên, ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long yêu cầu các ngành, địa phương tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy hoạch, định hướng phát triển sầu riêng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và nhu cầu thị trường. Mục tiêu đến năm 2035, toàn tỉnh phấn đấu đạt tối thiểu 10.000ha sầu riêng.

Ngành nông nghiệp Vĩnh Long được giao chủ trì xây dựng kế hoạch phối hợp, thúc đẩy liên kết chuỗi, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng bản đồ số vùng trồng nhằm theo dõi sản xuất, kiểm soát dịch hại và minh bạch thông tin thị trường.

Nếu không giải quyết hiệu quả bài toán vùng nguyên liệu và mã số vùng trồng, mục tiêu mở rộng diện tích sầu riêng sẽ khó chuyển hóa thành giá trị thực, thậm chí tiềm ẩn rủi ro cho toàn ngành hàng.

Vĩnh Long tập trung xây dựng và cấp mã số vùng trồng, hướng tới 100% diện tích đủ điều kiện, phát triển từ 1.000 - 2.000ha sầu riêng theo hướng hữu cơ, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời phát huy vai trò của hợp tác xã, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu ổn định.