280 dự án mang dấu ấn hợp tác
Theo Phó Đại sứ Australia tại Việt Nam Renée Deschamps, kể từ năm 1993, ACIAR đã đầu tư khoảng 280 dự án nghiên cứu tại Việt Nam với tổng kinh phí 194 triệu AUD, đồng thời hỗ trợ gần 130 học bổng sau đại học và nhiều chương trình đào tạo lãnh đạo dành cho các nhà khoa học, cán bộ quản lý nghiên cứu.
Các đánh giá độc lập cho thấy mỗi 1 AUD đầu tư từ ACIAR tạo ra khoảng 90 AUD giá trị lợi ích cho Việt Nam. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của mối quan hệ này chính là việc ngày càng nhiều nông dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật, tham gia các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững và ngày càng nhiều dự án do chính các đối tác Việt Nam chủ động đề xuất, triển khai.
Toàn cảnh Cuộc họp tham vấn Chiến lược hợp tác giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Ảnh: Phương Linh.
“Quan hệ giữa ACIAR và Việt Nam đã chuyển từ mô hình hỗ trợ phát triển truyền thống sang quan hệ đối tác bình đẳng, cùng đầu tư và cùng kiến tạo giá trị. Sự kiện hôm nay là dịp để hai bên nhìn lại 10 năm hợp tác, chia sẻ bài học kinh nghiệm và cùng xây dựng định hướng hợp tác cho thập kỷ tiếp theo, phù hợp với Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa Việt Nam và Australia”, Phó Đại sứ chia sẻ.
Giai đoạn 2017-2026, Chiến lược hợp tác nghiên cứu nông nghiệp Việt Nam - Australia tập trung vào sáu ưu tiên: an toàn thực phẩm; thích ứng biến đổi khí hậu; nâng cao hiệu quả hệ thống cây trồng - vật nuôi; phát triển thị trường và chuỗi giá trị; gia tăng giá trị từ rừng và nuôi trồng thủy sản giá trị cao.
Từ định hướng này, các mô hình sản xuất đã được triển khai hiệu quả tại vùng sinh thái trọng điểm của Việt Nam. Tại Sơn La, chương trình phát triển rau an toàn đã hình thành vùng sản xuất khoảng 70.000 tấn rau chất lượng cao mỗi năm, mang lại doanh thu khoảng 30,5 triệu AUD cho nông hộ. Ở vùng Tây Bắc, hơn 600 nông dân áp dụng mô hình nông lâm kết hợp trên đất dốc, giúp cải thiện độ phì đất và tăng thu nhập.
Theo Phó Đại sứ Renée Deschamps, quan hệ giữa ACIAR và Việt Nam đã chuyển từ mô hình hỗ trợ phát triển truyền thống sang quan hệ đối tác bình đẳng, cùng đầu tư và cùng kiến tạo giá trị. Ảnh: Phương Linh.
Tại các tỉnh ven biển phía Bắc, nghiên cứu của ACIAR góp phần hình thành ngành sản xuất hàu thương phẩm với sản lượng khoảng 30.000 tấn/năm, tạo việc làm cho khoảng 3.000 lao động. Trong khi đó, các dự án chuỗi giá trị lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long giúp nông dân tăng lợi nhuận khoảng 10%, giảm chi phí sản xuất khoảng 5% và đáp ứng tốt hơn yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Nhiều giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu như chuyển đổi cây trồng, che phủ rơm và ứng dụng tưới thông minh cũng đã được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước.
“Điểm khác biệt trong mô hình hợp tác của ACIAR là các dự án đều được xây dựng từ nhu cầu thực tiễn của Việt Nam với sự tham gia của cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân ngay từ đầu, giúp kết quả nghiên cứu nhanh chóng được ứng dụng vào sản xuất và hoạch định chính sách. Song song với đó, ACIAR tiếp tục đầu tư phát triển nguồn nhân lực thông qua học bổng, đào tạo và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ, tạo nền tảng cho hợp tác lâu dài giữa hai nước”, TS Suzie Newman, Giám đốc Quan hệ Đối tác ACIAR, nhấn mạnh.
Vụ trưởng Nguyễn Đỗ Anh Tuấn khẳng định, hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Australia là một trong những điểm sáng trong quan hệ song phương. Ảnh: ACIAR.
12 lĩnh vực ưu tiên giai đoạn 2026-2030
Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế - khẳng định hợp tác nghiên cứu nông nghiệp giữa Việt Nam và Australia là một trong những điểm sáng trong quan hệ song phương. Trong những năm qua, ACIAR đã đồng hành cùng Việt Nam thông qua các chương trình nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực, góp phần thúc đẩy tái cơ cấu ngành, nâng cao giá trị gia tăng, thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện sinh kế cho người dân.
“Chiến lược hợp tác giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 sẽ là khuôn khổ định hướng cho các chương trình nghiên cứu trong thời gian tới, góp phần huy động hiệu quả nguồn lực quốc tế, nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững. Bộ NN-MT cam kết phối hợp chặt chẽ với ACIAR và các đối tác Australia, tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước, qua đó làm sâu sắc hơn Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Australia trong lĩnh vực nông nghiệp”, lãnh đạo Vụ khẳng định.
Theo đó, Khung chiến lược hợp tác nghiên cứu giữa Bộ và ACIAR giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 đặt mục tiêu xây dựng quan hệ đối tác chiến lược hàng đầu trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, xanh, tuần hoàn, thông minh và phát thải thấp.
Hai bên thống nhất 12 lĩnh vực ưu tiên hợp tác: nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp; chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật; phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp; phát triển chuỗi giá trị và sinh kế nông dân; quản lý tài nguyên thiên nhiên; kinh tế tuần hoàn và xử lý chất thải nông nghiệp; bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu; chương trình Một sức khỏe và an toàn sinh học; thủy sản và nghề cá bền vững; lâm nghiệp và quản lý cảnh quan; nghiên cứu phục vụ quản lý nhà nước, đổi mới quản trị; cùng với đào tạo, phát triển nguồn nhân lực và trao đổi chuyên gia.
Thông qua Dự án nghiên cứu do ACIAR và Tập đoàn SunRice đồng tài trợ, Đại học Queensland, phối hợp với Trường Đại học Cần Thơ, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long và Trường Đại học An Giang, đang góp phần cải thiện sinh kế của nông dân vùng ĐBSCL. Ảnh: Đại học Cần Thơ.
Để bảo đảm triển khai hiệu quả, Chiến lược được xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng pháp luật của mỗi nước; phù hợp với các khuôn khổ hợp tác song phương và đa phương, cũng như hài hòa với các nguyên tắc ESG, phát triển hệ thống lương thực bền vững và minh bạch.
Hai bên khuyến khích đổi mới sáng tạo và chia sẻ tri thức, triển khai trên cơ sở nhu cầu, nguồn lực và quy định của mỗi bên. Đặc biệt, không tạo nghĩa vụ pháp lý hoặc tài chính bắt buộc, lồng ghép bình đẳng giới, hòa nhập xã hội và hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương trong toàn bộ quá trình hợp tác.
Định hướng đến năm 2035, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp ACIAR xây dựng mạng lưới nghiên cứu và chuyển giao tri thức Việt Nam - Australia, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, đồng thời phát triển hệ thống lương thực bền vững, kinh tế tuần hoàn và thị trường carbon.
Hai bên sẽ phối hợp thực hiện các chương trình nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo, trao đổi chuyên gia và huy động nguồn lực từ các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và khu vực tư nhân. Vụ Hợp tác quốc tế và ACIAR Việt Nam sẽ là đầu mối điều phối, tổ chức rà soát giữa kỳ vào năm 2028 và tổng kết giai đoạn vào năm 2030.
Theo dự thảo, giai đoạn đầu sẽ triển khai 7 chương trình nghiên cứu trọng điểm với tổng kinh phí khoảng 27,7 triệu AUD, tập trung vào các lĩnh vực: nghề cá Mekong; lúa gạo chất lượng cao phát thải thấp; an ninh phân bón; rau an toàn; chuỗi giá trị cam, quýt và phát triển ngọc trai tại Khánh Hòa. Các chương trình sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo nhu cầu thực tiễn và nguồn lực của hai bên trong quá trình triển khai.
