Vườn ươm sâm Lai Châu dưới tán rừng được đầu tư hệ thống nhà lưới hiện đại, công nghệ tưới tự động nhằm tạo ra những cây sâm giống có chất lượng cao nhất.
Sau gần 10 năm phát triển, Hợp tác xã Bảo tồn Phát triển Sâm núi Lai Châu đã từng bước xây dựng được hệ thống sản xuất bài bản, từ vườn giống đến khu chăm sóc trong nhà màng. Từ một vườn ươm ban đầu, đến nay đơn vị đã phát triển 10 vườn ươm đạt tiêu chuẩn, tập trung bảo tồn nguồn gen quý và phát triển cây giống chất lượng cao cho thị trường.
Hiện hợp tác xã đang duy trì hơn 30.000 cây sâm từ 1 đến 3 năm tuổi. Khi đủ tuổi, cây sẽ được đưa ra trồng dưới tán rừng tự nhiên nhằm bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao chất lượng dược tính. Tuy nhiên, quá trình chăm sóc vẫn đòi hỏi kỹ thuật cao, từ che chắn, bồi đất đến bón phân hữu cơ định kỳ để cây phát triển ổn định.
Trước hết cây bố mẹ phải chuẩn nguồn gen Sâm Lai Châu. Cây phải đủ độ tuổi từ 5 năm trở lên mới cho hạt tốt. Hạt phải đảm bảo độ chắc, khi xử lý độ nảy mầm phải đạt 80-90%. Chúng tôi trồng theo công nghệ từ làm đất (đất không có mầm bệnh), hạt giống sạch bệnh, đặc biệt là kiểm soát chế độ độ ẩm, khoảng cách gieo và chất dinh dưỡng. Cây 1 tuổi có đường kính khoảng 0,8 - 1cm, cây 2 tuổi khoảng 2cm là đạt chuẩn. Hiện tại chúng tôi có khoảng 31 vạn cây từ 1 đến 3 tuổi.
Sâm là loại cây đặc thù, đòi hỏi quá trình đầu tư dài hạn. Để có sản phẩm thương mại phải mất từ 5 đến 10 năm, riêng cây giống cũng cần ít nhất 5 năm chăm sóc mới đảm bảo chất lượng nguồn gen. Chính vì vậy, toàn bộ quy trình sản xuất đều được kiểm soát nghiêm ngặt, từ khâu chọn cây bố mẹ, xử lý hạt giống đến điều kiện đất, độ ẩm và dinh dưỡng.
Dù đã xây dựng được nền tảng sản xuất khá bài bản, nhưng sâm Lai Châu hiện vẫn chưa tạo dựng được vị thế tương xứng. Dù đã tham gia nhiều hội chợ, chương trình OCOP và hoạt động quảng bá thương hiệu, việc liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ vẫn còn hạn chế, khiến sản phẩm khó tiếp cận thị trường lớn. Trong khi đó, sự cạnh tranh từ các sản phẩm sâm giá rẻ, không rõ nguồn gốc ngày càng gay gắt.
Ông PHẠM TRUNG NGỌC
Chủ tịch HĐQT HTX Bảo tồn Phát triển Sâm núi Lai Châu
Chúng tôi làm sâm đã có giấy chứng nhận vùng trồng, bằng bảo hộ sản phẩm, sản phẩm OCOP 3 sao và có truy xuất nguồn gốc cụ thể. Tuy nhiên, hiện nay sâm ngoại lai tràn lan trên thị trường với giá rất rẻ, tạo ra sự cạnh tranh khốc liệt. Những người làm ăn chân chính gặp muôn vàn khó khăn ở đầu ra, chỉ những người thực sự hiểu về chất lượng sâm mới sử dụng sản phẩm của chúng tôi.
Sau khi hợp nhất từ 3 xã Giang Ma, Hồ Thầu và Tả Lèng, xã Tả Lèng hiện có hơn 7.900 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt trên 60%. Địa phương sở hữu gần 100 ha khu vực núi cao trên 1.000 mét so với mực nước biển, với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi cho phát triển nhiều loại dược liệu quý, đặc biệt là cây sâm. Đến nay, tổng diện tích sâm Lai Châu trên địa bàn xã đã đạt gần 15 ha, phân bố tại các bản như Sì Thâu Chải, Lao Chải, Phô Hồ Thầu. Hiện đã có hai doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng trồng, cùng một hợp tác xã và nhiều nhóm hộ dân tham gia sản xuất. Trong đó, khoảng 2 ha sâm đã bước vào giai đoạn khai thác.
Ông HOÀNG VĂN CHINH
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Tả Lèng
Với cái nghị quyết của xã đặt ra là từ nay cho đến năm 2030 là đảm bảo là có khoảng 50 héc-ta (ha) Sâm. Vì khi bắt đầu xây dựng nghị quyết thì mới có khoảng hơn 5 ha thôi, nhưng mà sau gần một năm triển khai thì đến nay cũng đã có hơn 15 ha rồi. Và trong riêng năm 2026 thì cũng sẽ phấn đấu là phát triển mới thêm khoảng 9 ha nữa và để đảm bảo để làm sao là tối thiểu đến năm 2030 sẽ có 50 ha trồng Sâm.
Hiện tỷ lệ hộ nghèo của xã còn khoảng 10%, và địa phương đang phấn đấu giảm xuống dưới 2% vào năm 2030. Trong định hướng phát triển kinh tế của địa phương, cây sâm được xác định là một trong những ngành hàng quan trọng, góp phần thúc đẩy sinh kế bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao Lai Châu.
Ông HOÀNG VĂN CHINH
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Tả Lèng
Hiện nay là trên địa bàn thì rất nhiều bà con phải đi làm ăn xa, sang nước ngoài rồi đi vào Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương. Thế khi mà có cái vườn Sâm ở trên địa bàn thì giúp bà con là có thể có việc làm và cái mức lương của các cái công ty Sâm doanh nghiệp trả cho bà con nhân dân cũng rất là phù hợp. Nên là nếu như mở rộng cái diện tích ra thì chắc chắn sẽ thu hút được bà con nhân dân ở lại yên tâm lao động sản xuất trên địa bàn và cũng giúp cho cái việc mà xây dựng gia đình được ấm no và hạnh phúc hơn.
Việc phát triển cây sâm không chỉ mở ra hướng đi mới cho kinh tế địa phương mà còn tạo việc làm ổn định cho người dân, giúp nhiều lao động không phải rời quê đi làm ăn xa. Khi các doanh nghiệp đầu tư vào vùng sâm, hệ thống hạ tầng, đường giao thông và các công trình phụ trợ cũng được cải thiện, góp phần nâng cao đời sống người dân, giảm dần phụ thuộc vào sản xuất nương rẫy.
Đức Bình - Hải Đăng - Quang Dũng - Hoàng Tuyên
