Giữ rừng ngập mặn không chỉ là gìn giữ lá chắn xanh trước thiên tai mà còn bảo vệ sinh kế, đa dạng sinh học và tương lai của cộng đồng ven biển.
- Hàng nghìn héc-ta rừng ngập mặn... biến mất mỗi năm...
- Hàng triệu con người.... đứng trước nguy cơ... mất đi sinh kế ven biển...
- Nhưng....
.... từ những vuông tôm sinh thái... đến lá chắn xanh hàng nghìn héc-ta...
- Một cuộc hồi sinh đang diễn ra...
- Giữ một diện tích rừng... Lấy lại vô vàn giá trị...
Lên title: MẠCH SỐNG DƯỚI TÁN LÁ CHẮN XANH
Mỗi năm, hàng nghìn héc-ta rừng ngập mặn trên hành tinh bị xóa sổ. Những cơn sóng dữ gầm xé bờ cát, đất đai suy kiệt, và nguồn sống của vô số cộng đồng ven biển chao đảo trước bão táp biến đổi khí hậu hay đà đô thị hóa không bến bờ.
Tại Việt Nam, dải đước, dải bần xanh thẫm trải dọc dải đất hình chữ S từ Bắc vào Nam từng là bức tường thành bao bọc xóm làng qua nhiều thế hệ. Đó không chỉ là dải phòng thủ tự nhiên chắn sóng, giữ phù sa, mà còn là mái nhà xanh che chở, ươm mầm cho hàng trăm loài thủy sinh mảng sống nuôi dưỡng hàng triệu phận đời ven biển.
Nhưng rồi, có những khoảng thời gian, mảng xanh ấy bị xé lẻ. Rừng ngập mặn đành lùi bước trước những ao nuôi tôm tự phát, những đại công trường lấn biển và sức ép hạ tầng nóng hổi. Khi lá chắn xanh thu hẹp, biển khơi đáp trả bằng sạt lở, bằng những vệt xâm nhập mặn sâu hoắm và sự kiệt quệ của nguồn lợi thủy hải sản.
Trong thách thức ấy, một tư duy mới đã thức tỉnh là lấy bảo tồn để phát triển, nương tựa vào thiên nhiên để xây dựng tương lai. Những mô hình khai thác hợp lý đang chứng minh một sự thật hiển nhiên nhưng sâu sắc khi giữ lấy sắc xanh của rừng cũng chính là giữ lấy sinh kế lâu dài, bền vững cho bao thế hệ.
Từng có thời, người dân miền Tây chấp nhận đánh đổi cây rừng để lấy những vuông tôm. Những cánh rừng đước ngàn xưa bị san bằng, thay thế bằng những đầm tôm bê tông hóa khô khốc. Nhưng cái giá phải trả quá đắt là dịch bệnh hoành hành, nguồn nước ô nhiễm, bão gió tràn qua không còn gì che chắn. Nhưng hôm nay, mạch sống dưới tán đước đang hồi sinh mạnh mẽ theo một triết lý khác.
Thay vì hạ cây mở ao, bà con quyết định ôm lấy rừng, trả lại màu xanh cho dải đất bồi và nương theo nhịp sinh thái tự nhiên để nuôi tôm, nuôi cua. Không hoá chất độc hại, những con tôm sinh trưởng tự do dưới bóng râm của đước không chỉ trả lại sự cân bằng cho đất ngọt, mà còn mở đường cho nông sản Việt chạm tới những tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe nhất thế giới.
Tại khóm Cồn Tàu, phường Trường Long Hòa, tỉnh Vĩnh Long, mô hình tôm - rừng đang viết nên câu chuyện thay đổi nếp nghĩ, nếp làm. Từ chỗ nuôi mò mẫm, phó mặc cho trời đất, người dân đã làm chủ quy trình sinh thái sạch là chọn giống khỏe, quản lý nguồn nước bằng chế phẩm sinh học, hồi sinh lòng ao. Con tôm lớn lên khỏe mạnh, ngọt thịt, sẵn sàng chinh phục những thị trường khó tính.
*PV Anh Lý Minh Hoàng (khóm Cồn Tàu, phường Trường Long Hòa)
Hơn ba thập kỷ nếm mật đắng cùng dải đất này, ông Nguyễn Chí Hùng hiểu rõ hơn ai hết giá trị của việc cộng sinh với thiên nhiên. Nuôi tôm dưới tán rừng không phá vỡ cấu trúc sinh thái. Cây đước đứng đó bám bẫy phù sa, cản sóng dữ, đồng thời dọn sẵn một “yến tiệc” thức ăn tự nhiên và dòng nước mát lành cho tôm cua sinh trưởng.
Rừng không còn là khoảng không bị cấm đoán, mà đã trở thành “ngân hàng xanh”, thành tài sản truyền đời của người nông dân. Rừng vừa che chắn xóm làng, vừa mang lại nguồn lợi gỗ hợp pháp khi đến độ tuổi thu hoạch.
* PV Ông Nguyễn Chí Hùng (khóm Cồn Tàu, phường Trường Long Hòa)
Sự chuyển mình còn đến từ tri thức. Qua những lớp huấn luyện kỹ thuật, bà con chủ động theo dõi “hơi thở” của nguồn nước, ứng dụng an toàn sinh học. Tỷ lệ tôm sống tăng cao, dịch bệnh bị chặn đứng ngoài cửa, hiệu quả kinh tế nhân lên từng mùa vụ.
*PV Anh Ngô Công Kháng (Trưởng Ban Nhân dân khóm Cồn Tàu)
Tuy nhiên, con đường bền vững luôn cần những điểm tựa vững chắc trước sóng gió thị trường. Để vuông tôm dưới tán đước vượt qua những cơn chao đảo về giá, sự đồng hành của các doanh nghiệp trong việc ứng dụng khoa học công nghệ, cung ứng con giống và giải pháp dinh dưỡng chuẩn mực chính là chìa khóa quan trọng và tiên quyết.
*PV Ông Johan van den Ban - Tổng Giám đốc De Heus Việt Nam.
Khi lòng dân coi rừng là báu vật, doanh nghiệp mang tri thức đồng hành và chính quyền trải đường hạ tầng, những vuông tôm dưới tán đước không chỉ đơm hoa kết trái về kinh tế, mà còn dệt nên tấm thảm xanh kiên cường trước đại dương bão táp. Đó là hướng đi tất yếu để nâng tầm giá trị thủy sản Đồng bằng sông Cửu Long trên bản đồ quốc tế.
Nếu ở Đồng bằng sông Cửu Long, câu chuyện là nhịp đập của những vuông tôm sinh thái, thì tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Ninh Bình, bảo tồn thiên nhiên lại đơm hoa kết trái từ chính sự gắn kết sinh tử giữa cộng đồng và cánh rừng nguyên sinh.
Nằm ngay nơi cửa Ba Lạt là nơi dòng Mẹ Sông Hồng dâng trào hòa vào biển lớn Vườn quốc gia Xuân Thủy kiêu hãnh là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á. Được gìn giữ và chăm sóc qua nhiều thập kỷ, những cánh rừng ngập mặn nơi đây đã trở thành bức tường xanh kiên cố trước sóng gió đại dương.
Thảm rễ đước, rễ bần đan dệt dày đặc dưới lòng bùn lầy không chỉ gạt phăng sức tàn phá của những con sóng bạc đầu, mà còn miệt mài giữ lại từng hạt phù sa quý giá. Đất bãi bồi nở ra đến đâu, rừng vươn xa đến đó, đẩy lùi sạt lở và làm dịu đi sự cuồng nộ của thiên tai, triều cường.
Kỳ diệu thay, những chiếc rễ thở của cây bần nhô lên khỏi mặt bùn lầy như hàng triệu ngón tay níu giữ đất mẹ, làm chậm dòng chảy, biến vùng bãi bồi thành “bể chứa carbon” khổng lồ. Đây không chỉ là lá phổi xanh điều hòa không khí mà còn mở ra kho báu tiềm năng về tín chỉ carbon cho tương lai.
* PV Phó Giám đốc Vườn quốc gia Xuân Thủy.
Nhưng giá trị của rừng Xuân Thủy không chỉ đếm bằng héc-ta hay lượng carbon lưu giữ. Đối với người dân vùng đệm, rừng là lòng mẹ nuôi dưỡng sinh kế. Tán rừng ngập mặn là chiếc nôi ấm áp ươm mầm cho các loài tôm, cua, cá và nhuyễn thể sinh sôi. Nhờ nguồn lộc của thiên nhiên, bà con an tâm phát triển nuôi trồng thủy sản sạch, đánh bắt có trách nhiệm mà không làm tổn thương đến rừng.
Mỗi khi dông bão ập vào, chính dải rừng này là tuyến phòng thủ đầu tiên đứng ra gánh sóng, cản gió, bảo vệ từng đoạn đê biển và giữ an toàn cho những đầm tôm, đầm cua phía trong. Rừng che chở cho người, và người ngả lòng tựa vào rừng.
* PV Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 5
Để mạch xanh ấy bền vững mãi với thời gian, công tác tuần tra, gác rừng được duy trì xuyên ngày đêm với sự thắt chặt giữa lực lượng kiểm lâm và người dân địa phương. Song song đó, các mô hình nuôi ong dưới tán rừng, phát triển du lịch sinh thái hay các chiến dịch trồng rừng phục hồi liên tục được xới nổi. Khi mỗi người dân nhận về lợi ích thiết thực từ rừng, việc bảo vệ thiên nhiên không còn là mệnh lệnh hành chính, mà đã trở thành nhịp đập từ chính trái tim của cộng đồng.
Giữ rừng ngập mặn không chỉ là gìn giữ lá chắn xanh trước thiên tai mà còn bảo vệ sinh kế, đa dạng sinh học và tương lai của cộng đồng ven biển.
* PV Người dân
Sự hồi sinh của rừng ngập mặn Xuân Thủy là minh chứng đắt giá rằng, bảo tồn thiên nhiên không phải là sự đánh đổi hay hy sinh phát triển, mà là bàn đạp để tạo nên một nền kinh tế xanh cân bằng và bền vững. Con người bảo vệ thiên nhiên và thiên nhiên sẽ đền đáp bằng sự bình yên cùng nguồn lợi vô tận.
Từ miền Tây Nam Bộ đến cửa sông Ninh Bình, mỗi vùng đất có một cách làm, một lối đi riêng. Nhưng tất cả đang gieo chung một niềm tin t nhiên chỉ nuôi dưỡng con người khi con người biết trân trọng và bảo vệ thiên nhiên.
Khi rừng đứng vững, bờ biển thêm bình yên, dòng hải sản lại sinh sôi và nụ cười rạng rỡ trên khuôn mặt những người ngư dân ven biển. Giữ lấy màu xanh ngọc bích của rừng ngập mặn hôm nay không chỉ là giữ đất, giữ làng, giữ sinh kế mà chính là giữ lấy nền móng vững chắc cho một Việt Nam phát triển xanh và bền vững mai sau./.
Truyền hình Nông nghiệp và Môi trường
