Những ngày hè là điều kiện lý tưởng để cỏ phát triển, nhưng mùa đông thì ngược lại. Vậy làm sao để đảm bảo đủ thức ăn cho gia súc trong cả năm?
KỊCH BẢN CHƯƠNG TRÌNH KHUYẾN NÔNG 2025
KỸ THUẬT TRỒNG CỎ VÀ CHẾ BIẾN THỨC ĂN CHO GIA SÚC
THỜI LƯỢNG: 15 phút
ĐỊA ĐIỂM SẢN XUẤT: Trang trại chăn nuôi gia súc có đồng cỏ và khu vực chế biến, ủ chua thức ăn.
CHUYÊN GIA: Chuyên gia Chăn nuôi
| STT | NỘI DUNG CHI TIẾT | Bảng chữ/ đồ họa | HÌNH ẢNH |
| Nếu có một “nút thắt” quyết định lời – lỗ trong chăn nuôi trâu bò, thì đó chính là thức ăn. Ở Việt Nam, chi phí thức ăn thường chiếm khoảng 65–70% tổng chi phí sản xuất chăn nuôi, và theo báo cáo của cơ quan quản lý, khoảng 90% nguyên liệu thức ăn chăn nuôi phải nhập khẩu – nghĩa là giá cám tăng một nhịp, lợi nhuận của bà con có thể “mỏng” đi ngay lập tức. Nhưng còn một nỗi lo khác âm thầm hơn: mùa khô, mùa rét đến là cỏ xanh hụt, đàn vật nuôi giảm ăn, sụt sức, năng suất đi xuống. Vậy làm sao để chủ động nguồn thức ăn thô xanh quanh năm, chất lượng ổn định, không phụ thuộc thời tiết? Trong chương trình hôm nay chuyên gia Tăng Xuân Lưu – Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì sẽ hướng dẫn bà con kỹ thuật trồng cỏ cho năng suất cao và bí quyết ủ chua đúng chuẩn. Mời quý vị và bà con cùng theo dõi — để biến “nỗi lo thiếu cỏ” thành kho dự trữ thức ăn và biến chi phí thành lợi nhuận ngay trong chính trang trại của mình. | Làm hiệu ứng, tiết tấu nhanh | ||
| KỸ THUẬT TRỒNG CỎ VÀ CHẾ BIẾN THỨC ĂN CHO GIA SÚC | Lên tên chương trình: KỸ THUẬT TRỒNG CỎ VÀ CHẾ BIẾN THỨC ĂN CHO GIA SÚC | ||
| Kỹ thuật trồng cỏ và chế biến thức ăn cho gia súc bao gồm 3 phần chính như sau:
Sau đây là nội dung chi tiết. | Hiện bảng chữ: Kỹ thuật trồng cỏ và chế biến thức ăn cho gia súc:
| Kỹ thuật lên text + đọc lời bình | |
| PHẦN I: KỸ THUẬT TRỒNG CỎ LÀM THỨC ĂN XANH | Lên text | ||
| Trồng cỏ là yếu tố tiên quyết nhằm có nguồn thức ăn xanh dồi dào, chất lượng cao. Việc lựa chọn giống cỏ phù hợp và áp dụng đúng kỹ thuật canh tác sẽ quyết định năng suất và dinh dưỡng cho đàn gia súc. TS TĂNG XUÂN LƯU Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì Bò là động vật ăn cỏ nên đây là yếu tố quyết định, là nguồn dinh dưỡng chính của bò… | Hình ảnh chuyên gia, nông dân đứng trên đồng cỏ, có thể có các loại cỏ khác nhau. | ||
| Hiện nay có rất nhiều giống cỏ được người dân sử dụng làm thức ăn chăn nuôi cho trâu bò nhờ năng suất cao và giá trị dinh dưỡng. TS TĂNG XUÂN LƯU Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì Hiện nay, cỏ voi có nhiều dòng như King Grass, cỏ voi Thần Voi (Elephant Grass), cùng các giống cỏ voi lai như VA06 và cỏ Ghi-nê xanh. Cỏ voi có ưu điểm sinh trưởng nhanh, năng suất rất cao, đạt khoảng 120–280 tấn/ha/năm, thậm chí cao hơn nếu chăm sóc tốt. Tuy nhiên, chất lượng ở mức trung bình. Vì vậy, bà con nên trồng phối hợp thêm cỏ Guinea, điển hình là Guinea TD58. Giống này năng suất thấp hơn cỏ voi nhưng lá mềm, chất lượng cao, bò rất ưa ăn, giúp cân đối khẩu phần. Ngoài ra, cỏ voi xanh là giống mới, năng suất có thể đạt tới 360 tấn/ha/năm trong điều kiện kỹ thuật tốt, thân xanh mềm, ít lông, bò ăn nhiều hơn. Do đó, bà con nên lựa chọn và kết hợp cỏ voi xanh với cỏ Guinea để vừa đảm bảo sản lượng, vừa nâng cao chất lượng thức ăn, phù hợp với quy mô đàn bò của gia đình. Nhìn chung, các dòng cỏ voi hiện nay đều có quy trình kỹ thuật trồng tương đối giống nhau, không có sự khác biệt lớn. Yếu tố quyết định năng suất không nằm ở giống, mà phụ thuộc chủ yếu vào khâu chăm sóc. Khi được cung cấp đủ nước và dinh dưỡng, cỏ sinh trưởng mạnh, cho năng suất cao. Ngược lại, trong điều kiện thiếu nước, thiếu phân, cỏ dễ bị cằn cỗi, giảm sinh khối và không đạt sản lượng như mong muốn. Thời gian khai thác của cỏ voi cũng gắn chặt với mức độ đầu tư chăm sóc sau mỗi lần thu hoạch. Nếu sau khi cắt, bà con xới gốc, bón phân và tưới nước đầy đủ, một ruộng cỏ voi có thể khai thác liên tục từ 5 đến 7 năm mới cần trồng lại. Bởi đặc tính của cỏ voi là càng cắt càng đẻ nhánh, tương tự các giống cỏ dạng bụi khác, giúp duy trì mật độ và độ bền gốc theo thời gian. Chính vì vậy, khâu chăm sóc sau thu hoạch đóng vai trò then chốt, không chỉ giúp cỏ sinh trưởng ổn định, năng suất cao trên cùng một diện tích, mà còn giảm đáng kể chi phí và công trồng mới – vốn rất tốn kém đối với bà con chăn nuôi. | Hiện text theo voice: - Cỏ Voi: + Nhiều dòng: King Grass, cỏ Thần Voi, cỏ voi lai (VA06 và Guinea xanh) + Sinh trưởng nhanh, năng suất cao, từ 120 - 280 tấn/ ha/ năm - Cỏ Guinea TD 58: + Nhỏ, giống cỏ lá + Năng suất thấp hơn cỏ voi, nhưng chất lượng cao hơn, mềm hơn và bò thích ăn hơn - Cỏ Voi xanh (giống mới) + Năng suất cao nhất 360 tấn/ ha/ năm + Thân xanh mềm và ít lông bò ăn được nhiều hơn Hiện text theo voice: - Quy trình trồng như nhau nhưng cần đủ nước, đủ phân bón - Thời gian khai thác phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc, có thể lên đến 7 năm | Chia đôi màn hình: 1 bên chuyên gia nói, 1 bên hiện bảng text và hình ảnh minh họa các loại cỏ. | |
| PHẦN II: CHẾ BIẾN VÀ DỰ TRỮ THỨC ĂN XANH BẰNG CÁCH Ủ CHUA | Hiện bảng chữ: PHẦN II: CHẾ BIẾN VÀ DỰ TRỮ THỨC ĂN XANH BẰNG CÁCH Ủ CHUA | Lên text + đọc lời bình | |
| Nguyên liệu ủ chua | Lên text + đọc lời bình | ||
| TS TĂNG XUÂN LƯU Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì Trong chăn nuôi bò, nguồn thức ăn sẵn có và phổ biến nhất ở Việt Nam gồm rơm lúa sau thu hoạch, cỏ voi các dòng King Grass, Elephant Grass, VA06 và giống mới cỏ voi xanh, có thể cho bò ăn sau khoảng 60 ngày trồng. Bên cạnh đó, ngô sinh khối được xem là “cỏ alfalfa của Việt Nam”, là nguồn thức ăn xanh lý tưởng cho bò thịt và bò sữa, với năng suất 120–150 tấn/ha/vụ, thu hoạch tốt nhất khi ngô ở giai đoạn chín sữa. Ngoài ra còn có các loại cỏ dễ trồng như cỏ Ruzi, cỏ lông Bala, thu hoạch sau 45–60 ngày, phù hợp với nhiều vùng sinh thái. Các nguyên liệu này được băm, trộn bằng máy thành thức ăn hỗn hợp có độ dài 1–2 cm, giúp bò dễ nhai lại, tiêu hóa tốt và hạn chế bệnh dạ cỏ. Khi phối trộn thêm thức ăn tinh, bà con có thể cho bò ăn trực tiếp, đảm bảo đủ lượng, đủ chất và hiệu quả chăn nuôi cao. | Hiện text theo voice: - Nguyên liệu: Cỏ voi các dòng King Grass, Elephant Grass, VA06 và giống mới cỏ voi xanh, có thể cho bò ăn sau khoảng 60 ngày trồng. - Ngô sinh khối lý tưởng cho bò thịt và bò sữa, năng suất 120–150 tấn/ha/vụ, thu hoạch tốt nhất khi ngô ở giai đoạn chín sữa. - Các loại cỏ dễ trồng: cỏ Ruzi, cỏ lông Bala, thu hoạch sau 45–60 ngày, phù hợp với nhiều vùng sinh thái. Các nguyên liệu này được băm, trộn bằng máy thành thức ăn hỗn hợp có độ dài 1–2 cm, giúp bò dễ nhai lại, tiêu hóa tốt và hạn chế bệnh dạ cỏ. Khi phối trộn thêm thức ăn tinh, bà con có thể cho bò ăn trực tiếp, đảm bảo đủ lượng, đủ chất và hiệu quả chăn nuôi cao. | Chia đôi màn hình: 1 bên chuyên gia nói, 1 bên hiện bảng text và hình ảnh minh họa các loại cỏ. | |
| Các nguyên liệu này được băm, trộn bằng máy thành thức ăn hỗn hợp có độ dài 1–2 cm, giúp bò dễ nhai lại, tiêu hóa tốt và hạn chế bệnh dạ cỏ. Khi phối trộn thêm thức ăn tinh, bà con có thể cho bò ăn trực tiếp, đảm bảo đủ lượng, đủ chất và hiệu quả chăn nuôi cao. Các nguyên liệu sau khi chuẩn bị sẽ được đưa vào ủ chua (hay ủ xanh) là phương pháp hiệu quả để bảo quản thức ăn thô xanh, khắc phục tình trạng thiếu hụt vào mùa khô hạn hay mùa đông. Đây là quá trình lên men yếm khí, giúp thức ăn giữ được dinh dưỡng trong thời gian dài. Bản chất của ủ chua là nén chặt thức ăn trong điều kiện kín khí, các vi khuẩn sẽ biến đổi đường thành axit hữu cơ, làm giảm pH và ức chế vi khuẩn gây hại, giúp bảo quản thức ăn lâu dài. Giải pháp ủ chua giúp đảm bảo nguồn thức ăn ổn định quanh năm, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm tổn thất dinh dưỡng, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững | Hình ảnh các loại thức ăn xanh trước khi ủ, dụng cụ băm thái. Cảnh các loại hố ủ (hào, hố xây, túi nilon), nguyên liệu được băm nhỏ. Cảnh nông dân đang cho thức ăn vào hố và nén chặt, đắp đất. | ||
| TS TĂNG XUÂN LƯU Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì Trong quá trình ủ chua thức ăn, ngoài nguyên liệu chính, bà con cần bổ sung phụ gia để quá trình lên men đạt hiệu quả. Phụ gia phổ biến gồm bột cám hoặc bột ngô, sử dụng với tỷ lệ 3–5%. Muối ăn được bổ sung để tăng độ ngon miệng, với tỷ lệ 0,3–0,5%, tương đương 3–5 kg muối cho 1 tấn nguyên liệu. Trường hợp thiếu cám hoặc bột ngô, bà con có thể thay thế bằng men ủ silage, dùng với tỷ lệ 0,5 kg cho 1 tấn thức ăn, hoặc rỉ mật mía với tỷ lệ khoảng 5%. Sau khi thái nhỏ nguyên liệu, tất cả phụ gia được trộn đều, rồi tiến hành ủ kín. Lưu ý, tỷ lệ muối cần được giữ ổn định để đảm bảo độ ngon miệng cho bò. Việc trộn đều phụ gia sẽ giúp lên men tốt, hạn chế hư hỏng và nâng cao chất lượng thức ăn ủ chua. | Hiện text theo voice: - Phụ gia gồm: + Bột cám hoặc bột ngô, tỷ lệ 3–5%. + Muối ăn tăng độ ngon miệng, tỷ lệ 0,3–0,5% (3–5 kg/ tấn nguyên liệu) - Có thể thay thế bằng men ủ silage, tỷ lệ 0,5 kg/ tấn thức ăn, hoặc rỉ mật mía tỷ lệ 5% | Chia đôi màn hình: 1 bên chuyên gia nói, 1 bên hiện bảng text và hình ảnh minh họa các loại cỏ. | |
| Nguyên tắc quan trọng nhất là tất cả phụ gia phải còn tươi, khô, không mốc, nhằm đảm bảo quá trình lên men axit lactic trong môi trường yếm khí diễn ra hiệu quả. Nếu dự trữ dài ngày, cỏ nên được phơi héo đạt độ ẩm 60–65% trước khi ủ. Trường hợp sử dụng ngắn hạn dưới 3 tháng, có thể ủ ngay sau thu hoạch. Với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, không có máy nghiền, cỏ cần được băm nhỏ từ 1–3 cm, tối đa không quá 5 cm. Sau khi thái nhỏ nguyên liệu, tất cả phụ gia được trộn đều Mục đích của việc trộn đều là để muối, cám và các phụ gia phân bố đồng đều trong toàn bộ khối thức ăn, giúp bò ăn hằng ngày đủ chất và ổn định. Thức ăn đã trộn chỉ nên sử dụng trong vòng 3–5 ngày. Nếu để lâu hơn, độ ẩm tăng cao dễ gây mốc hoặc chảy nước, làm giảm chất lượng. Vì vậy, tốt nhất trộn đến đâu sử dụng đến đó. Khi cần dùng tiếp, bà con tiếp tục trộn thêm phụ gia theo đúng tỷ lệ. Trong quá trình xay – trộn bằng máy, máy nghiền đến đâu thì rắc phụ gia đều đến đó, giúp hỗn hợp được trộn kỹ và đồng nhất ngay từ đầu. Cách làm này đảm bảo thức ăn đạt chất lượng tốt, dễ tiêu hóa và an toàn cho đàn bò. | Hiện text theo voice: - Phụ gia phải tươi, khô, không mốc - Nếu dự trữ dài ngày, cỏ nên phơi héo đạt độ ẩm 60–65% trước khi ủ. - Nếu sử dụng ngắn hạn dưới 3 tháng, có thể ủ ngay sau thu hoạch. - Cỏ cần được băm nhỏ từ 1–3 cm, không quá 5 cm. - Sau khi trộn chỉ dùng trong 3–5 ngày. - Nếu để lâu hơn, độ ẩm tăng cao dễ gây mốc hoặc chảy nước, làm giảm chất lượng. - Nên trộn đến đâu dùng đến đó. | Bảng | |
| TS TĂNG XUÂN LƯU Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì Khi phụ gia đã được trộn đều ngay từ đầu, trong quá trình ủ bà con không cần bổ sung thêm men hay phụ gia nữa. Trường hợp chưa trộn sẵn, cứ mỗi lớp nguyên liệu rải đều một lớp phụ gia, rồi lèn chặt, làm lần lượt cho đến khi đầy túi. Độ dày mỗi lớp nên đạt 15–20 cm. Nếu lớp quá dày, quá trình lên men sẽ diễn ra chậm và không đồng đều; ngược lại, nếu lớp quá mỏng, phụ gia dễ phân bố không đều, cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng ủ. Một lỗi thường gặp trong ủ chua là lèn không chặt, khiến không khí lọt vào, làm cản trở quá trình lên men yếm khí, dễ gây mốc và ôi hỏng thức ăn. Vì vậy, bà con cần lèn thật đều, thật chặt, đặc biệt ở các góc và mép túi. Kinh nghiệm thực tế cho thấy, dậm chân đều, ép chéo các lớp sẽ giúp thức ăn chặt hơn, chứa được nhiều hơn và lên men đồng đều. Túi càng căng, nén càng kỹ thì chất lượng ủ càng tốt. Với túi ủ cao khoảng 2–2,5 mét, sau khi lèn chặt, chiều cao còn lại khoảng 1–1,1 mét là đạt yêu cầu. Khi đã nén đủ chặt, bà con buộc kín miệng túi, kết thúc quá trình ủ chua. | Hiện text theo voice: - Nếu chưa trộn phụ gia, cứ mỗi lớp nguyên liệu rải đều một lớp phụ gia, rồi lèn chặt, cho đến khi đầy túi. - Độ dày mỗi lớp 15–20 cm. - Cần lèn thật đều, thật chặt, đặc biệt ở các góc và mép túi. - Túi ủ cao 2–2,5 m, sau khi lèn chặt, chiều cao còn lại khoảng 1–1,1 mét là đạt yêu cầu. - Buộc kín miệng túi, kết thúc quá trình ủ chua. | Chia đôi màn hình: 1 bên chuyên gia nói, 1 bên hiện bảng text và hình ảnh minh họa các loại cỏ. | |
| Bà con lưu ý, trong quá trình ủ chua, càng lèn chặt càng tốt. Nếu có điều kiện, có thể dùng máy hút để hút không khí ra, tạo môi trường gần như chân không, giúp quá trình lên men yếm khí diễn ra hiệu quả hơn. Khi bảo quản, để túi ủ trong nhà là tốt nhất. Trường hợp để ngoài trời, cần che phủ tránh ánh nắng trực tiếp và thường xuyên kiểm tra xem chuột hoặc vật sắc nhọn có làm thủng túi hay không. Nếu phát hiện lỗ thủng, phải xử lý ngay bằng cách buộc chặt hoặc dán kín, tuyệt đối không để không khí lọt vào, vì sẽ gây mốc và hỏng thức ăn. Khi mở túi sử dụng, nếu thấy lớp mốc trắng mỏng, nhẹ trên bề mặt thì đó là thức ăn ủ tốt, vẫn dùng được. Ngược lại, nếu xuất hiện mốc đậm màu, mùi thối, vón cục, thì đó là thức ăn đã hỏng, bắt buộc phải loại bỏ, không cho bò ăn vì rất nguy hiểm. | |||
| PHẦN III: SỬ DỤNG THỨC ĂN Ủ CHUA | Lên text | ||
| Thức ăn ủ chua có thể sử dụng sau tối thiểu 20 ngày, nhưng tốt nhất là sau 45 ngày. Nếu bảo quản tốt, túi kín, để nơi mát, thức ăn có thể dùng từ 3 đến 6 tháng, nhưng phải đảm bảo trong nhà mát. Với chăn nuôi nông hộ, nên ưu tiên sử dụng trong khoảng 45 ngày để đảm bảo chất lượng. Sau quá trình ủ, thức ăn đã sẵn sàng để bổ sung vào khẩu phần ăn của gia súc. Việc sử dụng đúng cách sẽ giúp gia súc làm quen và hấp thu tốt nhất nguồn dinh dưỡng này. Nếu thức ăn ủ xanh có chất lượng tốt, gia súc có thể ăn tới 5-7 kg/100kg thể trọng/ngày | Cảnh gia súc ăn thức ăn ủ chua | ||
| Việc chủ động nguồn thức ăn thô xanh thông qua kỹ thuật trồng cỏ và chế biến ủ chua là giải pháp then chốt để phát triển chăn nuôi bền vững và hiệu quả. Những chia sẻ của TS TĂNG XUÂN LƯU hy vọng sẽ giúp bà con tối ưu hóa chi phí thức ăn, nâng cao sức khỏe và năng suất của đàn gia súc. Tùy điều kiện, hoàn cảnh của nông hộ, bà con hãy áp dụng một cách linh hoạt và sáng tạo để đạt được hiệu quả tích cực trong chăn nuôi gia súc. Trong quá trình chăn nuôi, nếu quý vị và bà con có bất kỳ băn khoăn, vướng mắc nào cần giải đáp, bà con vui lòng liên hệ theo địa chỉ: TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG QUỐC GIA Địa chỉ: 16 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội Điện thoại: 024.37715294 – 024.3711256 Email: tochucknqg@gmail.com Hoặc: BÁO NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM Địa chỉ: 14 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm, Hà Nội Điện thoại: 024.38256492 Email: baonnvnts@gmail.com Chúc quý vị và con thành công! | Hình ảnh tổng quan trang trại phát triển tốt, gia súc khỏe mạnh, đồng cỏ xanh tốt. | ||
| Bảng chữ cuối | Bảng chữ cuối |
Truyền hình Nông nghiệp và Môi trường
