Điều tiết nước, chuyển đổi sản xuất thích ứng khô hạn

Thưa quý vị và bà con!

Phía Nam tỉnh Khánh Hòa vốn là vùng đất chịu tác động nặng nề của nắng nóng và khô hạn. Mỗi khi hiện tượng El Nino xuất hiện, bài toán đảm bảo nguồn nước cho sản xuất và đời sống lại trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Không chỉ chủ động điều tiết nguồn nước, ngành thủy lợi và chính quyền địa phương còn đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sử dụng ít nước nhưng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Những giải pháp ấy đang từng bước giúp người dân thích ứng với biến đổi khí hậu và ổn định sinh kế.

Sau đây là ghi nhận của Báo Nông nghiệp và Môi trường.

Nhiều năm trước, những cánh đồng ở xã Phước Hữu chủ yếu sản xuất lúa. Thế nhưng, nguồn nước ngày càng khan hiếm khiến vụ hè thu thường xuyên thất bát, hiệu quả sản xuất giảm sút. Trước thực tế đó, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển sang trồng táo trên đất lúa. Không chỉ phù hợp với điều kiện khô hạn, cây táo còn giúp giảm công chăm sóc, rút ngắn thời gian thu hoạch và mang lại nguồn thu cao hơn nhiều lần so với cây lúa. Sự thay đổi tư duy sản xuất đã mở ra hướng đi mới cho người nông dân trên vùng đất vốn thiếu nước quanh năm.

Phỏng vấn Ông LÊ VĂN TÁM, Thôn La Chữ, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa

Làm chỉ được vụ đông xuân, vào vụ mùa thì thiếu nước, làm không có đạt. Bây giờ bà con chuyển đổi sang trồng táo, làm nhàn hơn cây lúa. Nếu đạt năng suất lúa thì 2-3 triệu/sào, có khi thì lỗ, có khi kiếm được hơn 1 triệu, còn nào thì làm nhàn, nếu ngon lành thì thua hoạch 1 sào táo lời rất nhiều.

Theo Hợp tác xã Nông nghiệp Dịch vụ La Chữ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ là giải pháp ứng phó với khô hạn mà còn tạo ra giá trị kinh tế bền vững. Bình quân mỗi sào táo cho sản lượng từ 3 đến 4 tấn mỗi vụ, mỗi năm thu hoạch được 2 vụ, thu nhập cao hơn nhiều so với sản xuất lúa. Quan trọng hơn, cây táo chỉ sử dụng khoảng 30% diện tích tưới, lượng nước tiêu thụ giảm đáng kể nhờ phương thức tưới tập trung theo gốc. Hiện địa phương đang quy hoạch khoảng 46 ha để tiếp tục phát triển vùng cây trồng giá trị cao, thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu.

Phỏng vấn Ông TRẦN NGỌC MINH, Giám đốc HTX Nông nghiệp, Dịch vụ La Chữ

Bây giờ bên HTX và chính quyền địa phương cũng đang có quy hoạch vùng, nhưng tự bà con làm. Chương trình chuyển đổi cây táo dưới cánh đồng ruộng rất đạt hiệu quả, năng suất, năng suất cao mà mùa nắng giữ độ ẩm rất tốt. Vụ hè thu này không trồng được lúa thì bà con cũng có một số diện tích chuyển qua trồng cây dưa hấu, trong 385ha cánh đồng La Chữ thì người dân đã chuyển đổi được gần 40ha táo.

Trong bối cảnh El Nino được dự báo tiếp tục gây nắng nóng kéo dài, công tác điều tiết nguồn nước được triển khai chặt chẽ ngay từ đầu vụ sản xuất. Trên cơ sở cân đối lượng nước tại các hồ chứa, ngành thủy lợi phối hợp với địa phương rà soát diện tích sản xuất, ưu tiên nước cho sinh hoạt, chăn nuôi và các cây trồng có giá trị kinh tế cao. Những khu vực không bảo đảm nguồn nước được khuyến cáo dừng sản xuất hoặc chuyển đổi cây trồng để hạn chế thiệt hại.

Đồng thời, các giải pháp tưới luân phiên, tưới tiết kiệm cũng được áp dụng nhằm sử dụng hiệu quả từng mét khối nước.

Phỏng vấn Ông HÁN HOÀNH SƠN, Cụm phó Cụm Tân Giang – Trạm Thủy nông Thuận Nam

Cụm Tân Giang căn cứ lượng nước trong hồ để bà con sản xuất vụ hè thu. Hiện tại trữ lượng nước trong hồ khoảng 10 triệu, để phục vụ cho bà con trong vụ hè đạt hiệu quả nên Cụm chỉ cho sản xuất khoảng 400 ha. Bên cạnh đó cũng phục vụ cho bà con sinh hoạt, sản xuất và chăn nuôi để đảm bảo lượng nước trong mùa khô hạn.

Cùng với điều tiết nguồn nước, việc đầu tư, nâng cấp hệ thống thủy lợi tiếp tục được xem là giải pháp lâu dài để nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Những công trình hồ chứa, hệ thống kênh dẫn và các tuyến chuyển nước liên hồ đã góp phần giảm đáng kể thiệt hại do hạn hán trong những năm qua.

Thời gian tới, ngành thủy lợi sẽ tiếp tục đề xuất đầu tư các công trình liên kết nguồn nước, kiên cố hóa kênh mương, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân sử dụng nước tiết kiệm, chủ động chuyển đổi sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp thích ứng và phát triển bền vững.

Phỏng vấn Ông PHÙNG ĐÌNH THANH, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV KTCTTL Ninh Thuận

Khi bước vào El Nino năm 2026, thì Công ty cũng có xây dựng phương án để ứng phó với hiện tượng El Nino. Trước hết, Công ty tập trung biện pháp công trình, tu sửa các công trình, an toàn hồ đập, kênh dẫn nước để tăng cường công tác tích trữ nước. Thứ hai, kết nối các hệ thống tưới để khi thiếu nước có thể chuyển nước từ hệ thống tưới này sang hệ thống tưới khác để chống hạn. Thứ ba, Công ty sẽ tăng cường biện pháp bám đồng, xây dựng lịch điều tiết tưới của từng hồ chứa, khu tưới để phối hợp với địa phương dẫn nước đúng địa chỉ và tưới tiết kiệm.

Trước những mùa khô ngày càng khắc nghiệt, bài toán không chỉ là tìm thêm nguồn nước, mà quan trọng hơn là quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nước đang có. Từ chủ động tích trữ, điều tiết, kết nối các hệ thống thủy lợi đến chuyển đổi cây trồng và áp dụng phương thức tưới tiết kiệm, mỗi giải pháp đều góp phần nâng cao khả năng chống chịu của sản xuất trước hạn hán. Khi nguồn nước được phân bổ đúng lúc, đúng nhu cầu và sản xuất được tổ chức phù hợp, thủy lợi không chỉ giúp những cánh đồng vượt qua mùa hạn, mà còn tạo nền tảng cho sinh kế ổn định và một nền nông nghiệp thích ứng bền vững.

- Quý vị và bà con thân mến!

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và El Nino ngày càng diễn biến phức tạp, việc sử dụng hiệu quả từng nguồn nước và chuyển đổi sản xuất phù hợp không còn là giải pháp tình thế mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Sự chủ động của ngành thủy lợi, chính quyền địa phương cùng sự đồng hành của người dân đang tạo nền tảng quan trọng để nông nghiệp phía Nam tỉnh Khánh Hòa thích ứng tốt hơn với hạn hán, bảo đảm sinh kế và phát triển bền vững trong những năm tới.

Phóng sự của Báo Nông nghiệp và Môi trường xin được khép lại tại đây. Cảm ơn và hẹn gặp lại quý vị và bà con trong các chương trình sau.