Về nước nhưng không nguôi giấc mộng lớn ở Cuba

Được cấp 2.000 ha đất để trồng điều tại Cuba

Quán nằm trên trục đường lớn nhưng khá khuất lấp bởi là dãy nhà trọ cũ của bố mẹ được anh sửa sang lại nên xe đi qua mấy lần chúng tôi mới thấy tấm biển mang đậm chất vùng Caribe mang tên Vitaro. Công ty CP Vitaro tức khoai môn Việt Nam mới được anh thành lập với mục tiêu sẽ mang nông sản chế biến của Việt Nam đi chinh phục thị trường thế giới, trước tiên là kem và đồ uống. Năm nay, anh phấn đấu mở một chuỗi cửa hàng Vitaro ở Việt Nam, sau đó phát triển sang Lào, Campuchia, đồng thời nghe ngóng tình hình vùng Caribe nói chung và Cuba nói riêng, khi nào ổn định thì lại sang.

Chúng tôi là những vị khách đầu tiên đến quán nhân ngày khai trương. Chưa đầy 1 năm kể từ lần gặp trước mà tóc của Hoàng đã có nhiều sợi bạc nhưng anh vẫn không nguôi giấc mộng lớn với Cuba: “Có sang Cuba mới thấy tình hình thị trường kem và đồ uống ở đó rất rộng mở, nhu cầu quá lớn. Ví dụ một cốc trà sữa ở ta chỉ khoảng 1 USD (hơn 26.000 đồng), nhưng ở Thủ đô Havana của Cuba phải 3-5 USD, không chỉ khách du lịch mà một số người dân ở đây cũng sẵn sàng chi trả bởi họ thích vị ngọt, ngậy, béo của loại đồ uống này.

Trong khi đó cả Havana mới có 1 quán trà sữa của người Trung Quốc, nguyên liệu thì phập phù lúc có lúc không nên bán hàng không liền mạch, những hôm quán mở cửa, khách cũng phải xếp hàng 30-40 phút mới đến lượt. Tôi đã mang nguyên liệu trà sữa từ Việt Nam sang đây khảo sát thấy tín hiệu rất tốt…”.  

Những chuyến đầu tiên Hoàng đến Cuba để khảo sát tình hình, những chuyến sau để hoàn thiện các thủ tục pháp lý cho việc đầu tư. Hiện, công ty của anh là một trong ba doanh nghiệp Việt Nam được Cuba cấp giấy chứng nhận đầu tư. Lúc đầu anh cũng định trồng lúa, nhưng sau anh nhận thấy Cuba chỉ bảo đảm yếu tố đất đai, thủy lợi lại không phù hợp nên quyết định chuyển hướng sang trồng cây công nghiệp. Dự án có tổng trị giá 2 triệu USD của anh đã được phê duyệt, giao cho một vùng đất có diện tích 2.000 ha trong thời gian 25 năm với mục đích trồng và chế biến điều.

Chờ thời cơ khởi động lại

Tại sao lại là điều? Tôi hỏi anh. Hoàng trả lời: “Cổ đông của chúng tôi có một người ở tỉnh Bình Phước (cũ), nay thuộc Đồng Nai, với kinh nghiệm hơn 30 năm trồng điều và nhập khẩu điều, mỗi năm nhập khẩu khoảng 40.000 tấn về chế biến rồi xuất khẩu. Khi sang Cuba, bà nhận thấy các điều kiện canh tác ở đó rất phù hợp với việc trồng điều. Tìm hiểu thêm mới biết Cuba cũng có rất nhiều cây điều, quả sai, năng suất tương đối cao, duy có chất lượng hạt không được tốt. Người Cuba không biết chế biến điều, chỉ ăn mỗi thịt quả, còn cái nhân lộn hột mà mình dùng để chế biến thành hạt thì lại vứt đi. Bởi thế họ chỉ trồng điều để làm hàng rào.

Qua khảo sát, chúng tôi thấy đó là một cơ hội "vàng". Bởi thế chúng tôi đưa ra phương án trồng điều. Thời gian đầu thì trồng xen vừng, lạc, đậu tương để ép dầu nhằm lấy ngắn nuôi dài. Ngoài ra chúng tôi còn dự định trồng thêm cả khoai môn nữa bởi đặc thù đất đỏ bazan cộng với nắng nhiều ở Cuba rất hợp với cây khoai môn.

Khó khăn là Cuba thiếu tiền nên làm sản phẩm gì mà bán ở đây thì không khả thi về dòng tiền. Cách làm của chúng tôi là đưa vật tư, máy móc vào, lấy Cuba làm địa điểm sản xuất sau đó xuất khẩu sản phẩm ra bên ngoài. Làm như vậy sẽ không phụ thuộc vào dòng tiền ở Cuba, ngoài ra chúng tôi còn nộp thuế và tạo công ăn việc làm cho người dân Cuba, đồng thời chia sẻ lợi nhuận với họ theo tỷ lệ 50/50. Tuy nhiên, mọi kế hoạch đang bị dang dở vì những yếu tố khách quan mang lại.

“Trước nay, Cuba rất khan hiếm dầu, máy móc chỉ hoạt động cầm chừng, thậm chí nhiều ô tô không dám chạy. Điện chủ yếu sản xuất từ nhiệt điện nên khi thiếu dầu Havana chấp nhận cắt điện mỗi ngày 4-6 tiếng, còn ở các tỉnh phải cắt điện 10-20 tiếng mỗi ngày. Các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu ở tỉnh Artemisa, cách Havana khoảng 40 km, được ưu tiên về điện, internet... Tại đây, tôi thuê một cái nhà với giá 15 USD/ngày, thuê một cái ô tô 100 USD/ngày, đổ xăng với giá 1,3 USD/lít và thuê một phiên dịch kiêm trợ lý với giá 800 USD/tháng. Sau những bất ổn về chính trị của khu vực, thị trường Cuba gần như không có xăng dầu, ô tô để một chỗ, máy móc cũng nằm im. Tháng 2/2026 tôi phải về Việt Nam” - Hoàng giải thích.

“Tôi vẫn đang chờ tình hình Cuba được cải thiện hơn. Những mảng khác thì không nói nhưng về nông nghiệp thì Việt Nam mình vẫn giỏi nhất nhì thế giới. Bởi thế Cuba dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào vẫn rất cần những doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp như chúng tôi. Tôi cũng sẽ cho con học tiếng Tây Ba Nha để nay mai cháu sang Cuba du học rồi vừa học vừa quản lý doanh nghiệp”- Hoàng bộc bạch.