Ứng phó cú sốc xăng dầu: [Bài 1]: Nỗ lực tăng nguồn cung, ghìm giá bán

Không còn cảnh xếp hàng chờ đổ xăng

Giá xăng dầu vừa tăng lần thứ 3 chỉ trong gần một tuần. Mỗi lần giá điều chỉnh tăng, người dân thường đổ xô đến các cây xăng, xếp hàng dài để mua do lo ngại giá tiếp tục leo thang hoặc xảy ra khan hiếm nguồn cung.

Tuy nhiên, ghi nhận của phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường ngày 11/3 tại nhiều cửa hàng xăng dầu ở Hà Nội cho thấy tình trạng chen chúc, xếp hàng đổ xăng đã không còn diễn ra như trước. Hoạt động mua bán tại các cây xăng diễn ra bình thường, lượng khách ổn định.

Thị trường xăng dầu ổn định trở lại phản ánh kết quả của hàng loạt chính sách vừa được ban hành. Chính phủ ban hành Nghị quyết  số 36/NQ-CP với nhiều giải pháp cấp bách ứng phó xung đột Trung Đông. Theo đó, Nghị quyết 36 cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô, nguyên liệu sản xuất xăng dầu. Chính phủ đồng ý áp dụng quy định tại khoản 8 Điều 59 Luật Dầu khí năm 2022, theo đó yêu cầu các chủ dầu bán phần dầu thô thuộc sở hữu của mình tại thị trường Việt Nam đối với các loại dầu thô/condensate (chưa ký kết hợp đồng xuất bán) phù hợp với nhu cầu và công nghệ chế biến của các nhà máy lọc dầu trong nước.

Ngay sau khi có chỉ đạo của Chính phủ, Petrovietnam rà soát nguyên liệu (dầu thô, sản phẩm trung gian) trong nước và nhập khẩu, để xây dựng kế hoạch vận hành ổn định cho nhà máy lọc dầu. Petrovietnam làm việc với đối tác quốc tế để bổ sung nguồn dầu thô, hỗ trợ Công ty Lọc Hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) ký thêm hợp đồng mua dầu mới nhằm duy trì sản xuất. Trong khi đó, vận hành Nhà máy Lọc dầu Dung Quất của Công ty CP Lọc Hóa dầu Bình Sơn (BSR) trên 100% công suất, góp phần tăng nguồn cung xăng dầu cho thị trường và sẵn sàng hỗ trợ NSRP khi cần thiết. Tập đoàn đề xuất kiến nghị Chính phủ xem xét dừng xuất khẩu dầu thô, ưu tiên phục vụ nhu cầu chế biến trong nước.

Ở thượng nguồn, Tổng Công ty thăm dò và khai thác dầu khí (PVEP) và Liên doanh Vietsovpetro duy trì, phấn đấu gia tăng sản lượng khai thác, giảm thiểu tác động từ chi phí vận chuyển gia tăng và nguy cơ gián đoạn nguồn nguyên liệu.

Nguồn cung xăng dầu trong nước chủ yếu từ hai nhà máy lọc dầu Dung Quất (BRS) và Lọc Hóa dầu Nghi Sơn. Là đơn vị chủ lực trong đảm bảo nguồn cung nhiên liệu cho thị trường trong nước, BSR đã chủ động kích hoạt tình huống khẩn cấp, tăng cường quản trị rủi ro. Theo đó, BRS đảm bảo vận hành an toàn, ổn định, liên tục, hiệu quả và duy trì công suất tối đa theo kế hoạch.

BSR triển khai các phương án kinh doanh linh hoạt, cân đối sản lượng hàng theo hợp đồng dài hạn đã ký kết; đồng thời tính toán hợp lý lượng hàng giao dịch ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu của các khách hàng đầu mối, góp phần ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Cùng với đó, BSR chủ động phương án sản xuất, bảo đảm nguồn cung xăng sinh học cho thị trường trong nước. Dự kiến từ cuối tháng 3/2026, Nhà máy lọc dầu Dung Quất sẽ tiếp nhận khoảng 60.000 tấn nhiên liệu sinh học (E100) từ Nhà máy Nhiên liệu sinh học dầu khí miền Trung để pha chế thành xăng E10. Việc này góp phần gia tăng sản lượng xăng dầu trong nước trong bối cảnh các kênh nhập khẩu bị hạn chế do một số nước hạn chế xuất khẩu xăng dầu.

Đủ xăng, dầu đến tháng 3 - 4/2026

Trao đổi tại cuộc họp giao ban báo chí ngày 10/3, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Việt Nam nhập khẩu xăng dầu từ nhiều thị trường khác nhau như: Châu Á, Đông Nam Á, Bắc Mỹ, Hoa Kỳ, châu Âu và cả Trung Đông. Tuy nhiên,Tuy vậy, do xăng dầu gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu, khi khu vực Trung Đông xảy ra biến động, lượng xăng dầu nhập khẩu của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến sản lượng sụt giảm và thời gian giao hàng chậm hơn.

“Nguồn cung không thiếu, câu chuyện giá thế nào. Doanh nghiệp đầu mối đang tìm kiếm và có những kế hoạch nhập hàng. Việt Nam có các ngồn dự trữ lưu thông của các doanh nghiệp 20 ngày và dự trữ xăng dầu quốc gia. Cho đến hiện nay, chúng ta chưa phải sử dụng dự trữ xăng dầu quốc gia. Sau khi nghiên cứu, xây dựng kế hoạch và triển khai các phương án thực hiện, chúng tôi có cơ sở để khẳng định rằng việc cung ứng trong giai đoạn này vẫn có thể đảm bảo cho thị trường trong tháng 3 và tháng 4”, Thứ trưởng Tân nói.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, Nghị quyết 36 của Chính phủ nêu rõ trong trường hợp thiếu hụt nguồn cung cục bộ, sản xuất bị sụt giảm, Bộ Công Thương sẽ được giao tính toán các phương án để sử dụng nguồn dự trữ xăng dầu quốc gia.

Ngay sau khi giá xăng dầu tăng mạnh, Bộ Công Thương liên tiếp chỉ đạo bám sát thị trường. Tại Chỉ thị số 06/CT-BCT ngày 9/3, Bộ Công Thương yêu cầu các địa phương, doanh nghiệp và đơn vị liên quan triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Theo đó, UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Công Thương phối hợp với các doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối xăng dầu xây dựng phương án bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, đầu cơ, buôn lậu, vi phạm quy định về kinh doanh xăng dầu

Bộ Công Thương yêu cầu các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu thực hiện nghiêm túc tổng nguồn xăng dầu tối thiểu năm 2026 đã được phân giao, bao gồm cả số lượng và chủng loại. Đồng thời, các doanh nghiệp cần chủ động dự báo tình hình thị trường, xây dựng phương án ứng phó phù hợp, đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu từ cả nguồn trong nước và nhập khẩu, bảo đảm duy trì dự trữ xăng dầu theo quy định.

Bên cạnh đó, các thương nhân đầu mối phải bảo đảm thực hiện kế hoạch nhập khẩu xăng dầu và mua hàng từ các nhà máy sản xuất trong nước trong tháng 3/2026 theo kế hoạch đã đăng ký với Bộ Công Thương, đồng thời khẩn trương xây dựng kế hoạch nhập khẩu xăng dầu cho tháng 4/2026.

Các doanh nghiệp cần chủ động chia sẻ nguồn cung và lợi nhuận hợp lý trong hệ thống phân phối nhằm bảo đảm hoạt động cung ứng xăng dầu cho thị trường được duy trì thông suốt. Đồng thời, cần bố trí đủ nhân lực, tổ chức trực hoặc tăng ca để bảo đảm các cửa hàng bán lẻ xăng dầu hoạt động thường xuyên, liên tục. Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm bảo đảm nguồn cung xăng dầu của các doanh nghiệp; giám sát hoạt động nhập khẩu, mua hàng từ các nhà máy sản xuất trong nước cũng như việc dự trữ lưu thông xăng dầu. Các hành vi vi phạm, nếu phát hiện, sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.

Thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu thực hiện nghiêm kế hoạch tạo nguồn, nhập khẩu và dự trữ xăng dầu theo quy định, tuyệt đối không găm hàng chờ tăng giá; bảo đảm cung cấp đầy đủ cho hệ thống phân phối và các cửa hàng bán lẻ, duy trì hoạt động bán hàng liên tục.

Điều hành linh hoạt để kìm giá

Không chỉ tăng nguồn cung, cơ quan chức năng cũng tìm đủ cách nhằm giảm giá xăng dầu trong nước. Chỉ 1 ngày sau khi giá xăng dầu tăng mạnh, Bộ Tài chính gửi tờ trình về giảm thuế nhập khẩu xăng dầu và chính thức giảm thuế này từ ngày 9/3.

Theo đó, thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng động cơ không pha chì và các nguyên liệu pha chế xăng giảm từ 10% xuống 0%. Thuế nhập khẩu ưu đãi đối với nhiên liệu diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu máy bay và kerosine cũng giảm từ 7% xuống 0%. Ngoài ra, một số nguyên liệu hóa dầu được giảm thuế từ 3% xuống 0%, còn hydrocarbon mạch vòng loại khác giảm từ 2% xuống 0%.

Theo tính toán của Bộ Tài chính dựa trên kim ngạch nhập khẩu năm 2025, việc giảm thuế như nêu trên dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 1.024 tỷ đồng.

Hiện nay, giá bán xăng dầu thành phẩm được hình thành trên cơ sở giá cơ sở xăng dầu (đối với xăng dầu nhập khẩu hoặc sản xuất trong nước) và các loại thuế, phí theo quy định như thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng.

Theo các chuyên gia, việc Việt Nam chủ động tăng công suất vận hành các nhà máy lọc dầu trong nước, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và điều chỉnh chính sách thuế là những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tác động từ bên ngoài. Bên cạnh đó, hệ thống dự trữ xăng dầu của Việt Nam, bao gồm dự trữ lưu thông của doanh nghiệp và dự trữ quốc gia, cũng đóng vai trò “đệm an toàn” để ứng phó khi thị trường xảy ra biến động lớn.

Trong trường hợp nguồn cung thế giới tiếp tục gặp khó khăn, các biện pháp điều hành linh hoạt từ cơ quan quản lý cùng sự chủ động của doanh nghiệp sẽ góp phần đảm bảo ổn định nguồn cung và hạn chế tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

Theo Bộ Công Thương, tổng nhu cầu tiêu thụ xăng dầu của Việt Nam năm 2025 ước khoảng 26,4 triệu m³/tấn. Trong đó, hai nhà máy lọc dầu trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn sản xuất khoảng 18 - 18,6 triệu tấn xăng dầu các loại, đáp ứng khoảng 65 - 70% nhu cầu tiêu dùng trong nước. Lượng xăng dầu còn lại, tương đương khoảng 30 - 35% nhu cầu, được nhập khẩu từ nhiều thị trường như châu Á, Đông Nam Á, Hoa Kỳ và Trung Đông để bù đắp phần thiếu hụt. Riêng năm 2025, sản lượng xăng dầu tiêu thụ nội địa từ hai nhà máy đạt khoảng 17,7 triệu m³/tấn, trong khi lượng xuất khẩu chỉ chiếm khoảng 438 nghìn m³/tấn. Những số liệu này cho thấy sản xuất trong nước giữ vai trò chủ lực trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định thị trường xăng dầu, đặc biệt trong bối cảnh thị trường dầu mỏ thế giới có nhiều biến động.