Xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững
Sau khi hợp nhất tỉnh và sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, toàn tỉnh Tuyên Quang hiện có 35 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 1 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Tuy nhiên, qua rà soát sơ bộ theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 ban hành tại Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg, các xã này chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện để được công nhận đạt chuẩn trong giai đoạn mới.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cùng đoàn công tác làm việc với tỉnh Tuyên Quang về tình hình triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia. Ảnh: Đào Thanh.
Nguyên nhân chủ yếu là sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô diện tích các xã tăng lên đáng kể, trong khi nhiều xã được công nhận đạt chuẩn giai đoạn 2015-2020 hiện đã xuống cấp về hạ tầng, cần nguồn lực lớn để nâng cấp theo yêu cầu mới.
Hiện tỉnh Tuyên Quang phân nhóm 117 xã xây dựng nông thôn mới gồm: 3 xã nhóm 1, 13 xã nhóm 2 và 101 xã nhóm 3. Trên cơ sở đó, địa phương tập trung xây dựng nông thôn mới theo hướng hiệu quả, bền vững, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn.
Mục tiêu đến hết năm 2026, Tuyên Quang phấn đấu có 12 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.
Song song với xây dựng nông thôn mới, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục được chú trọng. Đến nay, toàn tỉnh Tuyên Quang có 357 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, gồm 338 sản phẩm 3 sao, 16 sản phẩm 4 sao và 3 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia. Các sản phẩm thuộc 298 chủ thể, trong đó hợp tác xã chiếm số lượng lớn với 140 chủ thể. Hiện có 91/124 xã, phường có sản phẩm OCOP.
Trong lĩnh vực giảm nghèo bền vững, đến hết năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều của tỉnh còn 22,91%, tương ứng hơn 93.500 hộ, giảm 2,43% so với năm 2024. Bình quân giai đoạn 2022–2025, tỷ lệ nghèo đa chiều giảm gần 4,9%/năm, vượt kế hoạch đề ra.
Cả Tuyên Quang hiện có 123/124 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; trong đó có 87 xã khu vực III, 14 xã khu vực II và 22 xã khu vực I. Tỉnh có 1.905 thôn đặc biệt khó khăn cùng nhiều dân tộc còn gặp khó khăn như Dao, Hmông, Thái, La Chí, Phù Lá; đồng thời có 4 dân tộc rất ít người gồm Lô Lô, Cờ Lao, Pà Thẻn và Bố Y.
Các đại biểu tham quan mô hình trồng cây thanh long ruột đỏ của HTX Hưng Thịnh, tại thôn Cây Cọ, xã Sơn Thủy có diện tích 20 ha. Ảnh: Đào Thanh.
Đáng chú ý, hộ nghèo là người dân tộc thiểu số hiện chiếm tới 94,74% tổng số hộ nghèo đa chiều toàn tỉnh. Vì vậy, giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.
Theo kế hoạch, đến hết năm 2026, tỉnh Tuyên Quang đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều 3,5%; các xã có tỷ lệ hộ nghèo trên 20% giảm từ 4-6%; đồng thời phấn đấu đưa 5 xã và 76 thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn.
Tập trung bài toán giải ngân
Đối với tiến độ giải ngân các chương trình mục tiêu quốc gia, tổng nguồn vốn của 3 chương trình trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang hiện hơn 2.000 tỷ đồng.
Trong đó, Chương trình xây dựng nông thôn mới có tổng vốn ngân sách trung ương kéo dài sang năm 2026 hơn 119 tỷ đồng. Đến hết tháng 4/2026, địa phương giải ngân gần 19,7 tỷ đồng, đạt 13,9%; dự kiến 6 tháng đầu năm đạt hơn 41%.
Chương trình giảm nghèo bền vững có tổng vốn hơn 502 tỷ đồng, đến hết tháng 4 giải ngân đạt 8,2%, ước 6 tháng đầu năm đạt trên 26,5%.
Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có tổng vốn hơn 1.400 tỷ đồng; đến hết tháng 4 giải ngân đạt 11,73%, dự kiến 6 tháng đầu năm đạt khoảng 30,2%.
Tại buổi làm việc, tỉnh Tuyên Quang cũng nêu nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Đến nay mới có 10 bộ, ngành trung ương ban hành hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030; một số nội dung thành phần của chương trình vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể.
Các đại biểu khảo sát công trình cấp nước sinh hoạt tập trung hồ Hoàng Tân tại thôn Ninh Quý, xã Sơn Thủy. Ảnh: Đào Thanh.
Tỉnh Tuyên Quang kiến nghị các bộ, ngành sớm hoàn thiện hệ thống hướng dẫn thực hiện Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg và Quyết định số 417/QĐ-BNNMT để địa phương có cơ sở xây dựng kế hoạch triển khai.
Địa phương cũng đề nghị cho phép sử dụng nguồn vốn ngân sách năm 2025 kéo dài sang năm 2026 của 3 chương trình mục tiêu quốc gia để thực hiện các nhiệm vụ thuộc giai đoạn 2026–2030 theo Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội.
Ngoài ra, tỉnh đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc liên quan đến kinh phí trợ cấp gạo bảo vệ và phát triển rừng; đồng thời sớm có hướng dẫn về việc thành lập Ban chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Trả lời các kiến nghị của địa phương, đoàn công tác Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết nhiều bộ, ngành đã ban hành hướng dẫn thực hiện các bộ tiêu chí nông thôn mới; đồng thời đề nghị địa phương chủ động, linh hoạt trong quá trình triển khai. Đối với nguồn vốn ngân sách năm 2025 kéo dài sang năm 2026, địa phương cần thực hiện theo đúng quy định hiện hành. Riêng kinh phí trợ cấp gạo bảo vệ và phát triển rừng, địa phương cần chủ động nghiên cứu phương án tháo gỡ…
Chủ động để triển khai ngay khi có hướng dẫn
Ông Hoàng Gia Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang cho biết, trong triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương luôn xác định người dân là chủ thể. Tỉnh cũng đã chỉ đạo cấp xã xây dựng kế hoạch thực hiện năm 2026 và giai đoạn 2026–2030.
Đối với chương trình xây dựng nông thôn mới, UBND tỉnh Tuyên Quang đã chỉ đạo rà soát, phân nhóm các xã; xây dựng tiêu chí xã nông thôn mới, nông thôn mới hiện đại và phát triển chương trình OCOP xanh.
Với chương trình giảm nghèo, Tuyên Quang đã ban hành các dự án hỗ trợ sản xuất, bố trí nguồn vốn vay phù hợp cho từng nhóm đối tượng. Đối với chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh ưu tiên phân bổ nguồn lực cho các xã đặc biệt khó khăn, chú trọng đầu tư hạ tầng thiết yếu…
Ông Hoàng Gia Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Đào Thanh.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp đánh giá, Tuyên Quang là địa phương có nhiều kinh nghiệm, sáng kiến trong triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia cũng như nắm chắc thực trạng, xác định rõ mục tiêu và những khó khăn còn tồn tại.
Theo Thứ trưởng, trong giai đoạn mới, Trung ương thực hiện cấp kinh phí để địa phương chủ động phân bổ và chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng nguồn vốn. Điều này giúp địa phương linh hoạt hơn trong điều hành, song cũng đặt ra yêu cầu phải sử dụng nguồn lực đúng mục đích, hiệu quả và tránh dàn trải.
Thứ trưởng cũng chia sẻ với những khó khăn của Tuyên Quang trong giai đoạn mới sau sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đặc biệt là bài toán tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa và khu vực cao nguyên đá.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp và đoàn công tác tham quan mô hình nuôi chồn tại xã Tân Thanh. Ảnh: Đào Thanh.
Ông đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Dân tộc và Tôn giáo chủ động tham mưu UBND tỉnh trình HĐND tỉnh ban hành các cơ chế cần thiết, bảo đảm khi Trung ương có chủ trương, hướng dẫn thì địa phương có thể triển khai ngay.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng đề nghị Tuyên Quang nghiên cứu, đề xuất thêm các sáng kiến, giải pháp về nước sạch nông thôn, nhất là tại các khu vực khó khăn vùng cao nguyên đá.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổng hợp các kiến nghị của địa phương để báo cáo Chính phủ và các bộ, ngành liên quan, nhằm tháo gỡ thủ tục, cơ chế và đẩy nhanh tiến độ triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia trong thời gian tới.
