Từ quản lý đến quản trị an ninh nguồn nước

Lấy hồ chứa làm trung tâm

Được thiên nhiên ưu đãi với nguồn tài nguyên nước mặt dồi dào, Quảng Ninh hiện có hơn 8 tỷ m3 nước từ hệ thống sông, suối và hồ chứa mỗi năm. Nếu tính cả lượng nước mưa, tổng tài nguyên nước của tỉnh ước đạt khoảng 12 tỷ m3. Thế nhưng, nghịch lý đặt ra là mỗi năm địa phương mới khai thác khoảng hơn 500 triệu m3, phần lớn nguồn nước vẫn chảy ra biển.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, nghịch lý ấy cho thấy bài toán của Quảng Ninh là làm thế nào để giữ được nước, điều tiết hiệu quả và phân phối hợp lý cho các nhu cầu phát triển.

Theo ông Đoàn Mạnh Phương, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Quảng Ninh, an ninh nguồn nước trên địa bàn hiện vẫn được đảm bảo nhờ hệ thống 176 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 360 triệu m3 cùng hàng trăm đập dâng, trạm bơm đang vận hành ổn định. Tuy nhiên, áp lực đối với công tác quản lý nguồn nước ngày càng lớn khi nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt, công nghiệp, thương mại và dịch vụ tăng nhanh, trong khi diễn biến thời tiết ngày càng khó lường.

Nếu trước đây, các hồ chứa chủ yếu phục vụ sản xuất nông nghiệp thì nay vai trò của hệ thống công trình thủy lợi đã mở rộng, trở thành nguồn cấp nước quan trọng cho phát triển kinh tế- xã hội. Theo xu hướng phát triển của tỉnh, nhu cầu nước cho nông nghiệp sẽ giảm dần, trong khi nhu cầu phục vụ đô thị, công nghiệp và dịch vụ tiếp tục gia tăng. Điều này đòi hỏi công tác quản lý phải chuyển từ tư duy khai thác đơn lẻ sang quản trị tổng hợp toàn bộ nguồn nước.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Quảng Ninh đã xây dựng Đề án bảo đảm an ninh nguồn nước giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Mục tiêu đặt ra là lấy hệ thống hồ chứa làm trung tâm điều tiết, bảo đảm chủ động nguồn nước cho mọi nhu cầu sử dụng, hướng tới bảo đảm hoàn toàn an ninh nguồn nước vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đồng thời triển khai nhiều giải pháp. Về hạ tầng, Quảng Ninh tập trung nâng cấp các hồ chứa lớn, đã hoàn thành đầu tư 4 hồ mới và đang chuẩn bị xây dựng thêm 2 hồ tại Uông Bí và Vân Đồn nhằm tăng khả năng tích trữ nước. Về quản lý, ba doanh nghiệp thủy lợi được hợp nhất thành một đơn vị, tạo điều kiện điều hành đồng bộ các hồ chứa, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn nước trên phạm vi toàn tỉnh.

Chủ động quản trị trước biến đổi khí hậu

Theo ông Bùi Đức Việt, Trưởng phòng Quản lý nước và Công trình, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Yên Lập, biến đổi khí hậu đang khiến các trận mưa lớn xuất hiện cục bộ với cường độ cao, làm công tác vận hành hồ chứa trở nên khó khăn hơn. Nhiều hồ chứa hiện vẫn theo dõi bằng phương pháp thủ công nên việc cập nhật diễn biến mực nước chưa theo kịp thực tế.

Để khắc phục tình trạng này, đơn vị đang đề xuất đầu tư hệ thống quan trắc tự động cho các hồ chứa, qua đó nâng cao khả năng dự báo và điều hành. Ngay từ đầu mùa khô, các phương án tích trữ, phân bổ nguồn nước đã được xây dựng nhằm đảm bảo cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và các ngành kinh tế.

Song song với đó, các tổ giám sát được thành lập để kiểm soát quá trình dẫn nước, cấp nước đúng định mức, giảm thất thoát và sử dụng lãng phí. Khi bước vào mùa mưa bão, phương án phòng, chống thiên tai được xây dựng cho từng công trình; lực lượng trực vận hành được bố trí 24/24 giờ để đảm bảo an toàn hồ đập trong mọi tình huống.

Đáng chú ý, đơn vị cũng đề xuất đầu tư hệ thống tuyến ống cấp nước thô liên hồ chứa, cho phép điều chuyển nguồn nước từ những hồ còn dư dung tích sang các hồ có nguy cơ thiếu nước. Đây được xem là bước đi quan trọng, góp phần nâng cao tính chủ động trong điều tiết và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên nước của tỉnh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục làm thay đổi quy luật mưa, gia tăng nguy cơ hạn hán cục bộ và đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với phát triển kinh tế- xã hội, quản trị an ninh nguồn nước không còn là nhiệm vụ riêng của ngành thủy lợi.

Đó là quá trình kết hợp đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư hạ tầng, ứng dụng công nghệ, hoàn thiện thể chế và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo đảm nguồn nước được khai thác hiệu quả, sử dụng tiết kiệm và phân bổ hợp lý.

Từ tư duy quản lý nguồn nước sang quản trị an ninh nguồn nước, Quảng Ninh đang tạo nền tảng quan trọng để chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm nguồn lực cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong thời gian tới.