Từ chuẩn hóa pháp lý đến bảo vệ an toàn nguồn nước

Trang trại, nhà máy nước chủ động chuẩn hóa theo quy định

Tại xã Nam Ninh Hòa (tỉnh Khánh Hòa), trang trại Sản Việt Farm có quy mô trên 120 ha. Nơi đây dành 60 ha trồng các giống xoài Úc, xoài cát Hòa Lộc, xoài tứ quý, xoài Đài Loan, cùng 3.000 gốc dừa xiêm Ninh Đa và 10 ha vườn cây ăn quả đa dạng, trong đó có chanh dây. Khu chăn nuôi tập trung rộng 10 ha được quy hoạch bài bản để phát triển đàn bò, gà và chim yến.

Để phục vụ hoạt động sản xuất và chăn nuôi, nguồn nước ngầm đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Anh Nguyễn Minh Thành, chủ trang trại Sản Việt Farm cho biết, ngay khi Luật Tài nguyên nước năm 2023 có hiệu lực, đơn vị đã chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn khảo sát vị trí, lập hồ sơ đề nghị cấp phép. Từ khâu thăm dò, đánh giá trữ lượng đến khi được cấp giấy phép khai thác chính thức và thực hiện nghĩa vụ nộp thuế tài nguyên nước, trang trại đều tuân thủ đúng quy định.

"Khai thác nước ngầm phải đi đôi với bảo vệ và sử dụng tiết kiệm", anh Thành nhấn mạnh. Để sử dụng hiệu quả lưu lượng 50m3/ngày đêm được cấp phép, trang trại đầu tư hệ thống ao lót bạt trữ nước nhằm chống thấm, hạn chế thất thoát và chủ động nguồn nước tưới. Nguồn nước được điều tiết chính xác qua hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun sương và phun mưa tự động theo từng chu kỳ phát triển của cây trồng.

Trang trại cũng ứng dụng hệ thống năng lượng mặt trời để vận hành máy bơm với lưu lượng 7–8 m3/giờ trong khoảng 8 tiếng nắng mỗi ngày, giúp tối ưu hóa chi phí điện năng và bảo đảm không vượt hạn mức khai thác. Vào mùa mưa kéo dài 5 - 6 tháng, trang trại hầu như không khai thác nước ngầm; sang mùa khô, việc bơm tưới được điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Xung quanh khu vực giếng khoan, trang trại xây quây chống sạt lở và kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm tầng chứa nước.

Bên cạnh lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, việc quản lý và khai thác bền vững nguồn nước mặt cũng là nhiệm vụ trọng tâm của các đơn vị sản xuất và cung cấp nước sạch.

Ông Võ Hữu Hoàng, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Đô thị Ninh Hòa cho biết, cấp nước là lĩnh vực hoạt động cốt lõi của đơn vị. Là đơn vị duy nhất thực hiện cấp nước bán lẻ tại khu vực Ninh Hòa, công ty đang quản lý, vận hành 11 nhà máy nước với tổng công suất đạt trên 30.000 m3/ngày đêm, bảo đảm cấp nước sinh hoạt cho hơn 61.000 khách hàng.

Đến nay, toàn bộ 11 hệ thống cấp nước do đơn vị quản lý đều đã được cấp giấy phép khai thác nước mặt đầy đủ. Công ty nghiêm túc thực hiện chế độ báo cáo định kỳ, quan trắc chất lượng nước thô theo quy định, đồng thời nộp đầy đủ, đúng hạn thuế tài nguyên nước và tiền cấp quyền khai thác, không xảy ra tình trạng nợ đọng tài chính.

Tuy nhiên, việc khai thác nước mặt vào mùa khô gặp không ít khó khăn do nguồn nước biến động và suy giảm, đặc biệt tại các hệ thống thu nước tự chảy. Nguyên nhân một phần do một số hộ dân vùng thượng nguồn tự ý chặn đắp đập tạm, dẫn nước về rẫy cá nhân làm ảnh hưởng đến lưu lượng dòng chảy về cửa thu. Lưu lượng thấp cũng khiến các chất hữu cơ, sắt và mangan tồn đọng, làm gia tăng chi phí xử lý nước sạch.

Để xử lý dứt điểm tình trạng này, công ty chủ động phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra vệ sinh khu vực đầu nguồn, tổ chức tháo dỡ các công trình chặn dòng trái phép nhằm ưu tiên nguồn nước phục vụ sinh hoạt, cấm bảng khu vực bảo vệ nguồn nước. Đơn vị cũng hợp tác với các đơn vị quản lý thủy lợi mua thêm nước thô điều tiết từ hồ chứa về lòng sông để thau rửa dòng chảy, cải thiện chất lượng nước nguồn, đồng thời quan trắc liên tục chất lượng nước nguồn nhằm bảo đảm cấp nước liên tục, an toàn cho nhân dân.

Đồng bộ giải pháp, quản lý chặt chẽ từ sớm, từ xa

Đánh giá về công tác quản lý tài nguyên nước trên địa bàn, ông Nguyễn Duy Quang, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cho biết, ngay sau khi Luật Tài nguyên nước năm 2023 và các văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu lực, ngành đã khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên nước vào nền nếp.

Điểm nhấn của các quy định mới là việc phân định cụ thể thẩm quyền quản lý giữa cấp tỉnh và cấp xã. Theo đó, Sở đã tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở để rà soát, hướng dẫn người dân, doanh nghiệp phân loại công trình: làm rõ trường hợp nào thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND cấp xã xác nhận đăng ký, tiếp nhận kê khai; trường hợp nào phải lập hồ sơ đề nghị cấp phép thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đồng thời, Sở đẩy mạnh thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử nhằm công khai, minh bạch hóa quy trình.

Song song với công tác cấp phép, khâu hậu kiểm và giám sát vi phạm cũng được Sở đặc biệt chú trọng. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là quản lý chặt chẽ từ sớm, từ xa và kiên quyết xử lý vi phạm ngay từ cơ sở. Trong đó, tập trung kiểm soát các hành vi: khai thác khi chưa kê khai, đăng ký hoặc chưa có giấy phép; khai thác sai nội dung giấy phép; không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ quan trắc, truyền kết nối dữ liệu; xâm phạm hành lang bảo vệ nguồn nước gây nguy cơ ô nhiễm, cạn kiệt nguồn nước.

"Khi phát hiện vi phạm, quan điểm nhất quán của Sở là phải chấn chỉnh kịp thời và yêu cầu khắc phục triệt để. Đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc cố tình tái phạm, Sở sẽ kiên quyết tham mưu, trình Chủ tịch UBND tỉnh xem xét đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép theo đúng quy định. Mục tiêu cao nhất là vừa kiến tạo môi trường thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, vừa bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài cho địa phương", ông Nguyễn Duy Quang nhấn mạnh.