Sau cú lao dốc mạnh của vàng và bạc, tâm lý thị trường đang trở nên thận trọng. Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, TS Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn Cầu đã chia sẻ góc nhìn về diễn biến giá vàng, tác động tới nền kinh tế và những kịch bản sắp tới.
TS Nguyễn Trí Hiếu chia sẻ góc nhìn về vàng giai đoạn tới. Ảnh: NVCC.
- Vàng, bạc vừa trải qua một đợt giảm giá sâu từ đỉnh, giá đã hồi phục nhẹ nhưng so với đỉnh vàng vẫn giảm 25% và bạc mất giá khoảng 44%. Vì sao giá vàng, bạc lại giảm sâu như vậy?
Giá vàng vừa trải qua một đợt giảm rất mạnh, có thời điểm xuyên thủng mốc 4.100 USD/ounce trước khi hồi phục nhẹ lên quanh 4.300 USD/ounce trong phiên giao dịch đầu tuần. Diễn biến này phản ánh tâm lý thị trường đang cực kỳ nhạy cảm với các thông tin địa chính trị.
Những tuyên bố từ phía Mỹ và Iran về thỏa thuận hòa bình, mở cửa eo biển Hormuz khiến giới đầu tư kỳ vọng căng thẳng Trung Đông có thể hạ nhiệt. Chính sự thay đổi liên tục trong các tuyên bố chính trị đã khiến thị trường vàng biến động rất mạnh, giá lên xuống thất thường trong thời gian ngắn.
- Vàng giảm giá có lợi ích gì cho kinh tế Việt Nam không, thưa ông?
Ở một góc độ nhất định, việc giá vàng giảm là tín hiệu tích cực cho nền kinh tế.
Thứ nhất, giá vàng đang dần quay về mức hợp lý hơn và phản ánh sát hơn giá trị thực. Trước đây, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới có thời điểm lên tới 30 triệu đồng/lượng, tạo ra nhiều rủi ro cho thị trường và nhà đầu tư. Vừa qua, mức chênh lệch chỉ còn khoảng 2 - 8 triệu đồng/lượng, hiện mức chênh lệch khoảng 13 triệu đồng/lượng. Khoảng cách được thu hẹp sẽ góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ, buôn lậu vàng và giảm rủi ro cho người mua.
Thứ hai, khi giá vàng liên tục biến động và không còn duy trì hình ảnh là một kênh trú ẩn tuyệt đối an toàn, dòng tiền đầu cơ vào vàng sẽ giảm bớt. Đây là điều có lợi cho nền kinh tế bởi nguồn vốn có cơ hội dịch chuyển sang các hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư tạo ra giá trị gia tăng thực.
Tuy nhiên, đợt giảm giá mạnh này cũng mang lại những tác động tiêu cực nhất định. Nhiều người dân mua vàng ở vùng giá cao đang chịu thiệt hại lớn về tài sản. Khi tài sản suy giảm, sức mua và tiêu dùng của một bộ phận người dân cũng có thể bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến tăng trưởng kinh tế.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh vàng cũng đối mặt với rủi ro đáng kể, đặc biệt là những đơn vị sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro hoặc ký kết các hợp đồng mua bán vàng trong tương lai. Khi giá vàng thực tế giảm sâu so với mức giá đã cam kết trước đó, doanh nghiệp có thể phát sinh thua lỗ.
Nhìn chung, giá vàng giảm giúp thị trường lành mạnh hơn và tạo điều kiện để dòng vốn quay trở lại nền kinh tế thực. Tuy vậy, sự sụt giảm quá nhanh và quá mạnh cũng gây ra những thiệt hại nhất định đối với người nắm giữ vàng và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.
- Việc giá vàng điều chỉnh có ảnh hưởng đến các ngân hàng không, thưa ông?
Giá vàng giảm sâu chắc chắn tạo ra những rủi ro nhất định đối với hệ thống ngân hàng, đặc biệt trong trường hợp vàng được sử dụng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay.
Khi giá vàng giảm, giá trị tài sản bảo đảm cũng giảm theo. Để duy trì tỷ lệ an toàn tín dụng, ngân hàng thường sẽ yêu cầu khách hàng bổ sung thêm tài sản bảo đảm hoặc giảm dư nợ vay. Đây là biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ an toàn cho ngân hàng.
Tuy nhiên, trên thực tế không phải khách hàng nào cũng có sẵn tài sản để bổ sung. Trong trường hợp không đáp ứng được yêu cầu về tỷ lệ tài sản bảo đảm, ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng trả bớt một phần khoản vay. Điều này có thể khiến người vay gặp khó khăn về tài chính, nhất là những người đang nắm giữ vàng mua ở vùng giá cao.
Nhìn rộng hơn, đây là rủi ro tương tự như những gì từng xảy ra trên thị trường bất động sản. Khi giá bất động sản giảm mạnh, giá trị tài sản thế chấp sụt giảm, nhiều khoản vay mất khả năng bảo đảm, từ đó tạo áp lực lớn lên hệ thống ngân hàng. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 là một ví dụ điển hình cho rủi ro xuất phát từ sự suy giảm giá trị tài sản bảo đảm.
Tất nhiên, quy mô ảnh hưởng của vàng đối với hệ thống ngân hàng không lớn và không có tính lan tỏa mạnh như bất động sản. Tuy vậy, việc giá vàng giảm sâu trong thời gian ngắn vẫn là một yếu tố rủi ro mà các ngân hàng phải theo dõi chặt chẽ để bảo đảm an toàn tín dụng và quản trị rủi ro.
- Về mức chênh lệch giá vàng Việt Nam và thế giới đã chạm đáy, ông có thể đánh giá hiện tượng này?
Theo tôi, mức chênh lệch hiện nay là tương đối hợp lý và phản ánh sự hạ nhiệt của thị trường vàng sau giai đoạn tăng nóng.
Trước đây, khi giá vàng liên tục lập đỉnh, tâm lý đám đông và xu hướng tích trữ vàng gia tăng rất mạnh. Người dân sẵn sàng mua vàng ở bất kỳ mức giá nào với kỳ vọng giá còn tiếp tục tăng. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh vàng cũng có điều kiện đẩy chênh lệch mua - bán và chênh lệch giữa giá vàng trong nước với giá vàng thế giới lên rất cao. Có thời điểm mức chênh lệch lên tới 30 triệu đồng/lượng.
Hiện nay, khi thị trường đã lắng xuống, nhu cầu đầu cơ giảm bớt, khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới cũng thu hẹp đáng kể. Theo tôi, mức chênh lệch khoảng 5 triệu đồng/lượng là phù hợp với điều kiện thị trường Việt Nam.
Tuy nhiên, một nguyên nhân quan trọng khiến giá vàng trong nước thường cao hơn giá thế giới là do nguồn cung vàng còn hạn chế. Tâm lý ưa chuộng vàng của người Việt vẫn rất lớn, trong khi nguồn cung không thể tăng nhanh khi nhu cầu tăng đột biến.
Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 24/2012/NĐ-CP nhằm mở rộng và đa dạng hóa nguồn cung vàng, nhưng trên thực tế vẫn chưa có ngân hàng thương mại nào được cấp phép chính thức để nhập khẩu vàng. Vì vậy, thị trường vẫn đang trong giai đoạn chờ đợi các quy định mới được ban hành và triển khai.
Khi nghị định mới chính thức có hiệu lực, Ngân hàng Nhà nước sẽ công bố danh sách các ngân hàng và doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia nhập khẩu, kinh doanh vàng. Nếu nguồn cung được mở rộng theo đúng định hướng chính sách, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới có thể tiếp tục được thu hẹp, qua đó giúp thị trường vàng vận hành minh bạch và ổn định hơn. Đồng thời, cũng giảm tình trạng buôn lậu vàng.
Giá vàng đã hồi phục nhẹ sau những phiên giảm sâu. Ảnh: Phú Quý.
- Ông vừa nói đến việc buôn lậu vàng, gần đây cơ quan chức năng liên tục phá các đường dây buôn lậu vàng lớn. Nếu chênh lệch giá vàng giữa Việt Nam và thế giới được thu hẹp lại, thì buôn lậu có hết?
Tôi cho rằng việc thu hẹp chênh lệch giá vàng sẽ giúp giảm đáng kể động cơ buôn lậu vàng, nhưng rất khó để nói rằng buôn lậu sẽ hoàn toàn biến mất.
Việt Nam có đường bờ biển dài, hoạt động giao thương rất lớn và không thể kiểm soát tuyệt đối mọi tuyến vận chuyển. Bên cạnh đó, khu vực biên giới phía Tây giáp Lào và Campuchia cũng là những tuyến giao thương phức tạp. Việt Nam lại nằm gần khu vực "Tam giác vàng", nơi từ lâu đã tồn tại nhiều hoạt động buôn lậu xuyên biên giới. Vì vậy, nguy cơ buôn lậu vàng luôn hiện hữu.
Trong nhiều năm qua, Chính phủ và các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều biện pháp để kiểm soát hoạt động này. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là chênh lệch giá. Khi giá vàng trong nước cao hơn đáng kể so với giá thế giới, buôn lậu trở thành một hoạt động có lợi nhuận rất lớn. Ngược lại, khi khoảng cách giá được thu hẹp, lợi nhuận từ buôn lậu giảm xuống và động cơ thực hiện hành vi này cũng giảm theo.
Về nguyên tắc, nếu giá vàng trong nước tiến sát giá vàng thế giới thì hoạt động buôn lậu sẽ không còn hấp dẫn như trước. Tuy nhiên, rất khó để giá vàng trong nước hoàn toàn bằng giá thế giới bởi vẫn tồn tại các chi phí liên quan đến nhập khẩu, vận chuyển, bảo hiểm, thuế phí và các chi phí kinh doanh khác.
Do đó, một mức chênh lệch nhất định giữa giá vàng trong nước và thế giới vẫn sẽ tồn tại. Điều quan trọng là duy trì khoảng cách ở mức hợp lý để thị trường vận hành ổn định và không tạo ra siêu lợi nhuận cho hoạt động buôn lậu vàng.
- Việt Nam sắp có sàn giao dịch vàng. Khi có sàn vàng thì có giảm lượng găm giữ vàng của người dân không?
Trước hết, nếu có sàn giao dịch vàng, thị trường vàng sẽ minh bạch hơn rất nhiều so với hiện nay. Hiện thông tin trên thị trường còn hỗn loạn mỗi nơi niêm yết 1 giá, khiến nhà đầu tư và người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin.
Khi có sàn giao dịch vàng, các giao dịch sẽ được thực hiện trên một nền tảng tập trung với cơ chế công bố giá công khai, minh bạch hơn. Điều này có lợi cho cả thị trường lẫn người dân, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động giao dịch vàng.
Tuy nhiên, tôi cho rằng việc có sàn vàng chưa chắc sẽ ngay lập tức làm giảm tình trạng găm giữ vàng trong dân. Một bộ phận lớn người dân Việt Nam vẫn xem vàng là tài sản phòng thủ, là một hình thức bảo hiểm cho tài sản của mình. Những người này thường có xu hướng nắm giữ vàng vật chất thay vì giao dịch thường xuyên trên thị trường.
Sàn vàng có thể thu hút nhóm nhà đầu tư có nhu cầu mua bán, đầu tư và giao dịch vàng thường xuyên. Nhưng để thay đổi thói quen nắm giữ vàng vật chất của người dân sẽ cần thời gian. Nhiều người vẫn cảm thấy yên tâm hơn khi trực tiếp cầm nắm vàng trong tay thay vì sở hữu vàng thông qua tài khoản hay chứng chỉ giao dịch trên sàn.
Vì vậy, sự ra đời của sàn giao dịch vàng sẽ giúp thị trường minh bạch và chuyên nghiệp hơn, đồng thời từng bước kéo một phần giao dịch vàng vào khu vực chính thức. Tuy nhiên, để giảm đáng kể lượng vàng găm giữ trong dân cần có thêm thời gian và sự thay đổi trong thói quen đầu tư của người dân.
- Giá vàng trong thời gian tới sẽ diễn biến như thế nào, thưa ông?
Tôi cho rằng giá vàng thế giới có khả năng phục hồi trong thời gian tới, nhưng rất khó quay trở lại mức đỉnh đã thiết lập trước đây. Sau đợt điều chỉnh mạnh vừa qua, vàng đang dao động quanh vùng 4.000 USD/ounce và nếu phục hồi trong năm nay, theo đánh giá của tôi, mức cao nhất có thể đạt được khoảng 4.500 USD/ounce.
Chưa thể thay đổi ngay xu hướng vàng vật chất. Ảnh: Phú Quý.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng vàng là một trong những tài sản khó dự báo nhất trên thị trường tài chính. Mọi dự báo ở thời điểm này đều chỉ mang tính xác suất. Theo đánh giá của tôi, khả năng giá vàng ổn định trở lại ở vùng hiện nay hoặc nhích lên nhẹ có xác suất khoảng 60%.
Ngược lại, nếu căng thẳng địa chính trị diễn biến phức tạp, kéo theo những lo ngại về lạm phát và rủi ro kinh tế toàn cầu, khi đó, dòng tiền có thể quay trở lại các tài sản trú ẩn như vàng và đẩy giá tăng trở lại.
Xin cảm ơn ông!
