Tại cuộc họp với Bộ trưởng Nông nghiệp và Bộ trưởng Tài chính - Kế hoạch quốc gia Zambia ngày 9/3, TS Cao Đức Phát - nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai nhấn mạnh quan điểm: phát triển nông nghiệp, nông thôn gắn liền với bảo tồn các giá trị cốt lõi.
TS Cao Đức Phát chia sẻ về những cải cách nông nghiệp ở Việt Nam với nhiều nội dung quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất và nâng cao đời sống nông dân. Ảnh: Kiều Chi.
Chia sẻ với đoàn công tác Zambia, TS Cao Đức Phát cho biết Việt Nam và Zambia có nhiều điểm tương đồng khi đều là những quốc gia có tỷ lệ dân số sống ở nông thôn lớn và nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, giữa hai nước cũng tồn tại những khác biệt đáng kể về điều kiện sản xuất và mức độ phát triển hạ tầng nông nghiệp.
Zambia có lợi thế về quỹ đất nông nghiệp với khoảng 23,8 triệu ha, gần gấp đôi so với 12,29 triệu ha của Việt Nam. Tuy nhiên, hạ tầng tưới tiêu của Zambia còn khá hạn chế, khoảng 156 nghìn ha đất nông nghiệp được trang bị hệ thống tưới, trong khi ở Việt Nam vượt hơn 4 triệu ha.
"Sự chênh lệch về hạ tầng thủy lợi này là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng suất và khả năng ổn định sản xuất nông nghiệp", TS Phát cho biết.
Số liệu năm 2023 cho thấy, sản lượng nhiều mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam vượt trội so với Zambia. Sản lượng lúa gạo của Việt Nam đạt khoảng 43,5 triệu tấn, trong khi Zambia chỉ đạt khoảng 62 nghìn tấn. Sản lượng sắn của Việt Nam đạt 10,44 triệu tấn so với 4,45 triệu tấn của Zambia. Đối với mía, Việt Nam đạt 11,84 triệu tấn cao hơn mức 4,75 triệu tấn của Zambia.
Ngoài ra, các ngành hàng như cà phê, thịt và thủy sản của Việt Nam cũng có quy mô sản xuất lớn hơn đáng kể.
Hiện nay, các dịch vụ nông nghiệp đã chuyển mạnh sang phục vụ trực tiếp cho hộ gia đình. Ảnh: Đ.T.Chánh.
TS Cao Đức Phát cũng chia sẻ rằng: "An ninh lương thực đối với Việt Nam là đảm bảo nguồn cung lúa gạo. Vì vậy, nhà nước đã ban hành nhiều quy định về đất trồng lúa. Đất phải được quy hoạch rõ ràng và việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất phải tuân thủ các quy trình nhất định. Bởi ví dụ nếu một hộ chuyển sang nuôi tôm trên đất nhiễm mặn thì cũng cần có quy định, không phải hoàn toàn tự do chuyển đổi".
Đây cũng là một trong những nỗ lực nhằm kết hợp mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Ông cho biết, thành công của nông nghiệp Việt Nam cũng gắn liền với công cuộc cải cách kinh tế được triển khai từ cuối thập niên 1980. Tuy nhiên, những thách thức chính của nông nghiệp Việt Nam hiện nay, trước hết là hiệu quả sản xuất và sức hấp dẫn của ngành nông nghiệp giảm, với doanh thu trung bình từ 1 ha đất trồng trọt năm 2024 chỉ khoảng 5.450 USD. Bên cạnh đó, thu nhập của đa số nông dân vẫn còn thấp, thu nhập bình quân ở khu vực nông thôn năm 2024 khoảng 175 USD/người/tháng, chỉ bằng khoảng 65% so với khu vực đô thị. Ngoài ra, suy thoái môi trường và sự dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu cũng là những thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của nông nghiệp.
Hiện nay Việt Nam có khoảng 9 triệu hộ nông dân, nhà nước cũng tập trung thúc đẩy vai trò của nông hộ quy mô nhỏ tham gia vào sản xuất hàng hóa và chuỗi giá trị nông sản.
"Chúng tôi từng triển khai một số dự án thí điểm nhằm tìm ra cách giúp các nông hộ nhỏ có thể thương mại hóa sản phẩm. Dù quy mô đất đai nhỏ, nhưng nếu có tổ chức tốt và liên kết hiệu quả, nông dân vẫn có thể tham gia thị trường", ông Phát chia sẻ.
TS Cao Đức Phát chia sẻ thêm với các Bộ trưởng Zambia, nông nghiệp Việt Nam đang theo đuổi một số định hướng chiến lược quan trọng. Trong đó bao gồm tái cơ cấu ngành dựa trên lợi thế so sánh và nhu cầu thị trường; bảo đảm hiệu quả kinh tế đi đôi với tính bền vững; thúc đẩy hợp tác giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị và hệ thống thực phẩm.
Bên cạnh đó, hiện đại hóa nông thôn, thúc đẩy phát triển bao trùm và công bằng, phát triển các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn nhưng đi đôi với tăng cường bảo vệ môi trường và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
