Trò chơi dân gian 'sống' trong nhịp sinh hoạt thường ngày

Trò chơi dân gian trong nhịp sống hiện đại

Cách đây hơn chục năm, ở nhiều vùng quê, hình ảnh trẻ em và người lớn tập trung trên bãi đất trống để chơi những trò dân gian như: đánh quay, nhảy dây hay đá bóng là điều rất quen thuộc. Nhưng theo thời gian, khi cuộc sống ngày càng bận rộn và công nghệ len vào từng nếp sinh hoạt thì những trò chơi ấy dần vắng bóng. Ở nhiều nơi, nó chỉ còn xuất hiện trong các dịp lễ hội hay ngày Tết, giống như một hoạt động tái hiện ký ức hơn là sinh hoạt thường ngày của người dân.

Thế nhưng tại xã Lâm Thượng (tỉnh Lào Cai), trò chơi dân gian vẫn được duy trì một cách tự nhiên trong đời sống của người dân. Không cần đến các sự kiện đặc biệt, mỗi buổi chiều khi công việc đồng áng đã tạm xong, người dân thong thả ra sân vận động của xã hay các bãi đất trống trong thôn để tham gia các hoạt động vui chơi, rèn luyện sức khỏe.

Trong câu chuyện về định hướng phát triển du lịch cộng đồng của địa phương, Bí thư Đảng ủy xã Lâm Thượng Phạm Trung Kiên cho biết, những sinh hoạt văn hóa giản dị ấy chính là nét đặc trưng của đời sống nơi đây. Khi chiều xuống là khung cảnh quen thuộc: các bà, các mẹ, các chị cùng nhau chơi đánh quay, thanh niên trong làng rủ nhau ra sân đá bóng, trẻ nhỏ chạy nhảy quanh sân trong tiếng cười rộn ràng.

Những hình ảnh tưởng chừng rất bình dị ấy lại cho thấy rõ nét nhịp sống gắn kết của cộng đồng người dân vùng cao. Đó không chỉ là hoạt động vui chơi mà còn là không gian giao lưu, kết nối giữa các thế hệ trong làng. Chính sự duy trì tự nhiên và bền bỉ của những trò chơi truyền thống này đã góp phần tạo nên bản sắc riêng cho xã Lâm Thượng.

Lâm Thượng nằm trọn trong thung lũng, được bao bọc bởi núi rừng. Không gian yên bình ấy là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Dao. Những ngôi nhà sàn truyền thống, những thửa ruộng xanh và nhịp sống chậm rãi đã tạo nên một bức tranh làng quê mộc mạc, thanh bình. Trong bức tranh ấy, các trò chơi dân gian trở thành một phần không thể thiếu của đời sống văn hóa cộng đồng nơi đây.

Bà Hoàng Thị Châng, thôn Him Lạn, xã Lâm Thượng năm nay đã ngoài 70 tuổi nhưng chiều nào cũng ra sân vận động của xã để chơi đánh quay cùng mọi người. Những người cùng lứa tuổi với bà trong làng còn tham gia trò chơi này khá đông và hoạt động đã được duy trì đều đặn khoảng 5-7 năm trở lại đây.

Với bà Châng, đánh quay không chỉ là một trò chơi mà còn là niềm vui tuổi già. Mỗi buổi chiều được gặp gỡ bạn bè, cùng nhau chơi và trò chuyện khiến bà cảm thấy khỏe khoắn, tinh thần thoải mái hơn. Bà Châng chia sẻ, nếu hôm nào trời mưa không ra sân chơi được thì lại thấy nhớ không khí vui vẻ của những buổi chiều quen thuộc ấy.

Con quay trong trò chơi được làm khá đơn giản nhưng vẫn đòi hỏi sự tỉ mỉ khi làm. Mỗi con quay gồm ba bộ phận chính là thân quay, mũi quay và dây đánh quay. Thân quay thường được làm từ gỗ lý, loại gỗ có độ bền cao, trọng lượng vừa phải và dễ tạo hình. Nhờ đặc điểm đó, con quay có thể quay ổn định và lâu hơn khi tiếp đất.

Phần mũi quay được làm từ đinh sắt và đóng chặt vào đáy thân gỗ. Đây là bộ phận tiếp xúc trực tiếp với mặt đất, giúp giảm ma sát và tạo trục quay chắc chắn. Khi người chơi quấn dây quanh thân quay rồi ném mạnh xuống đất, lực tuột của dây kết hợp với lực ném sẽ khiến con quay quay tít trên mặt đất.

Trò chơi tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự khéo léo và kỹ thuật của người chơi. Ai giữ được con quay quay lâu hơn thì người đó chiến thắng. Chính yếu tố cạnh tranh nhẹ nhàng này khiến trò chơi trở nên hấp dẫn và thu hút nhiều người tham gia.

Gìn giữ bản sắc văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng

Vào những ngày bình thường, khoảng 5-6 giờ chiều là lúc sân làng bắt đầu đông vui. Sau một ngày làm việc trên nương hoặc ngoài ruộng, mọi người lại ra sân để vận động, trò chuyện và thư giãn.

Chị Hoàng Thị Lan, thôn Him Lạn, xã Lâm Thượng cho biết, có những hôm trong làng có đám cưới hoặc công việc bận rộn, mọi người ra sân muộn hơn một chút nhưng chỉ cần có vài người bắt đầu chơi là chẳng mấy chốc cả sân lại đông đủ.

Vào dịp lễ, Tết, không khí còn rộn ràng hơn. Người lớn, thanh niên và trẻ nhỏ đều tham gia các trò chơi dân gian cả ngày như: ném còn, đánh quay, đá bóng... Những buổi tập trung chơi như vậy khiến cả làng thêm đông vui và gắn kết.

Những sinh hoạt giản dị ấy đã góp phần tạo nên nét văn hóa riêng của Lâm Thượng. Có lẽ, đây cũng là một trong những yếu tố để tỉnh Lào Cai lựa chọn địa phương xây dựng mô hình làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN trong giai đoạn 2026-2028.

Ông Hoàng Văn Cói, Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai cho biết, việc bảo tồn và phát huy các trò chơi dân gian truyền thống là một tiêu chí quan trọng trong bộ tiêu chuẩn làng du lịch cộng đồng ASEAN. Những hoạt động này không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn tạo ra trải nghiệm độc đáo cho du khách khi đến với địa phương.

Hiện nay, tại nhiều thôn trong xã, người dân đã thành lập các câu lạc bộ chơi quay. Mỗi buổi chiều, bà con lại tập trung tại sân vận động hoặc bãi đất trống để cùng chơi và luyện tập. Không khí sinh hoạt cộng đồng nhờ vậy luôn duy trì sự sôi nổi và gắn kết.

Bên cạnh trò đánh quay, địa phương cũng đang xây dựng kế hoạch khôi phục và duy trì thêm nhiều trò chơi dân gian khác như: đẩy gậy, kéo co và bắn nỏ. Những hoạt động này sẽ được tổ chức thường xuyên trong các dịp lễ hội, ngày hội văn hóa hoặc các sự kiện cộng đồng của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng cho biết thêm, song song với các trò chơi truyền thống, xã Lâm Thượng cũng phát triển thêm môn thể thao hiện đại để đáp ứng nhu cầu rèn luyện của người dân. Trong đó, bóng đá là môn thể thao được nhiều người yêu thích và tham gia. Đặc biệt, bóng đá nữ tại địa phương đang thu hút sự tham gia đông đảo của các em học sinh và phụ nữ.

Có thể thấy, sự kết hợp giữa nét văn hóa truyền thống và những hoạt động thể thao hiện đại đã tạo nên một đời sống sinh hoạt cộng đồng phong phú tại Lâm Thượng. Chính điều đó không chỉ giúp người dân nâng cao chất lượng đời sống tinh thần mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển du lịch bền vững cho địa phương trong tương lai.