Triệt tiêu cảm xúc con người khi quá đề cao máy móc và khoa học, sẽ tạo ra những ảnh hưởng rất tiêu cực. Một thế kỷ trước, nhà tâm lý học Anh quốc Clive Staples Lewis (1898 - 1963) đã cảnh báo như vậy, trong cuốn sách “Triệt tiêu con người”. Bây giờ, với trí tuệ nhân tạo AI, bên cạnh những tiến bộ và tiện ích, là không ít nỗi hoang mang và lo lắng.
Nhà tâm lý học Anh quốc Clive Staples Lewis (1898 - 1963). Ảnh: TL.
Thông điệp mà tác giả Clive Staples Lewis chỉ ra trong “Triệt tiêu con người” chính là sự hiểm họa của triệt tiêu cảm xúc cá nhân. Chúng ta phải để tâm đến mọi thứ mình nói, viết, giảng dạy và tiếp nhận, để không vô tình nhào nặn con người thành những cỗ máy vô nhân tính và xa rời đạo đức truyền thống.
Từ gần một thế kỷ trước, Clive Staples Lewis đã nhìn thấy sự trỗi dậy của những xu hướng mà chúng ta đang trải qua và sẽ trải qua trong tương lai. Triệt tiêu cảm xúc sẽ dẫn đến những hệ quả mà xã hội có thể phải đối mặt vì con người đánh mất niềm tin vào các giá trị khách quan. Nhất là giáo dục, khi triệt tiêu cảm xúc thì không thể nuôi dưỡng con người sâu sắc và nhân văn.
Trong cuốn sách “Triệt tiêu con người”, tác giả cho rằng, sự khinh suất của các nhà giáo dục sẽ để lại nhiều di chứng. Phần ngực là nơi ngự trị của lòng cao thượng. Bộ ngực là sĩ quan liên lạc không thể thiếu giữa cái đầu đại diện cho lý tính và cái bụng đại diện cho bản năng. Cái đầu cai trị cái bụng thông qua phần ngực. Nếu giáo dục triệt tiêu cảm xúc sẽ tạo ra những người không có ngực.
Nhà tâm lý học Clive Staples Lewis cũng phản đối chủ nghĩa duy lý. Ông chứng minh rằng dù những người đổi mới muốn vạch trần các giá trị là cảm tính, muốn đả phá cái cũ đến đâu đi nữa, họ vẫn phải thừa nhận rằng có một số giá trị là hiển nhiên đúng, làm nền tảng cho tất cả những giá trị khác, những giá trị đó không cần phải chứng minh. Nếu không có chúng làm cơ sở cho một hệ thống giá trị, xã hội sẽ sụp đổ.
Ông gọi giá trị khách quan đó là Đạo, là con đường, là luật tự nhiên, đạo đức truyền thống: “Chối bỏ nó là ta chối bỏ mọi giá trị khác… Sự nổi dậy của những hệ tư tưởng mới chống lại Đạo là sự nổi dậy của một cành cây chống lại cả cái cây”.
"Triệt tiêu con người" cảnh báo cộng đồng mất cảm xúc cá nhân. Ảnh: TL.
Từ chỗ đề cao nền đạo đức truyền thống và phê phán nền đạo đức đổi mới, tác giả “Triệt tiêu con người” lên án sự ngạo mạn của con người khi bước ra ngoài Đạo, chống lại tự nhiên, tự quyết định loài người sẽ trở thành thế nào thông qua thuyết ưu sinh. Theo ông, nhào nặn tất cả các thế hệ tương lai theo ý muốn, là khởi điểm dẫn đến sự triệt tiêu cảm xúc con người.
Ở các thời đại trước, con người điều chỉnh tâm hồn cho phù hợp với thực tại để trở thành con người thực sự. Còn những kẻ nhào nặn lại loại bỏ nhân tính bằng cách chinh phục thực tại theo ý muốn của con người.
Thay vì điều chỉnh tâm hồn, họ sử dụng các biện pháp khoa học để biến đổi con người, cả về thân thể, bộ não lẫn tâm trí. Khi sống như những cỗ máy không có nhân tính, chúng ta đã ít nhiều triệt tiêu đi phần vĩ đại nhất trong mình, khả năng mơ ước, khả năng hy vọng, khả năng tưởng tượng, và cả khả năng sử dụng lý tính sao cho phù hợp.
Cuốn sách “Triệt tiêu con người” ra đời để nhắc nhở hậu quả cách mạng công nghiệp thế kỷ 20, bây giờ vẫn còn nguyên ý nghĩa với tác động của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đối với cuộc sống cộng đồng. Cuốn sách “Triệt tiêu con người” được xếp hạng 7 trong danh sách “100 tác phẩm phi hư cấu hay nhất của thế kỷ 20” do National Review bình chọn.
