Trung Quốc mở rộng chính sách miễn thuế cho châu Phi: Cơ hội và thách thức

Từ năm 2005, các quốc gia kém phát triển nhất (LDCs) ở châu Phi được hưởng miễn thuế 100% đối với toàn bộ dòng thuế khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, chính sách này chỉ áp dụng cho khoảng 33 quốc gia, trong khi các nước có thu nhập trung bình bị loại khỏi ưu đãi.

Ví dụ, Nam Phi vẫn phải đối mặt với thuế quan đối với hầu hết các mặt hàng xuất khẩu, bao gồm trái cây, rượu vang và thực phẩm chế biến sẵn. Nhiều mức thuế dao động trong khoảng từ 10% đến 25%.

Một số nghiên cứu trước đây cho thấy tác động của chính sách cũ khá hạn chế. Nhà kinh tế Adam Minson ước tính rằng chính sách này chỉ giúp một số quốc gia tăng thêm khoảng 100.000 USD xuất khẩu mỗi năm.

Trong khi đó, nhà kinh tế học Zhina Sun và Ehizuelen Michael Mitchell Omoruyi cho thấy chính sách này có thúc đẩy đa dạng hóa xuất khẩu công nghiệp và thương mại khu vực, nhưng ít tác động đến nông nghiệp và khai khoáng

Vì vậy, nhiều học giả đưa ra khuyến nghị mở rộng ưu đãi thuế đồng đều cho các khối kinh tế khu vực của châu Phi, bao gồm: Cộng đồng Đông Phi (EAC), Liên minh Thuế quan Nam Phi (SACU) và Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Tây Phi (ECOWAS).

Các cải cách mà ông Tập Cận Bình công bố vào tháng 2/2026 được xem là bước đi theo hướng này.

Cơ hội hợp tác khu vực

Bằng cách mở rộng thuế suất 0% cho hầu hết các quốc gia châu Phi, Trung Quốc đã xóa bỏ yếu tố gây bóp méo trong chính sách thuế quan trước đây. Khi chỉ một số quốc gia được hưởng lợi ích xuất khẩu miễn thuế, các nhà đầu tư có xu hướng đặt cơ sở sản xuất tại nước kém phát triển nhất để tận dụng ưu đãi này.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia trong nhóm này lại gặp khó khăn về hạ tầng, điện năng và logistics, khiến việc trở thành trung tâm xuất khẩu không hề dễ dàng.

Chính sách mới đã mở ra hướng tiếp cận khác: tổ chức sản xuất và chuỗi cung ứng theo lợi thế của từng quốc gia, thay vì chỉ dựa vào mức thuế thấp.

Ngoài ra, việc hạ thuế quan cho các nước châu Phi phát triển hơn cho phép các doanh nghiệp làm việc xuyên biên giới, tham gia thương mại mà không gặp phải các rào cản khác biệt theo địa phương. Điều này sẽ góp phần hỗ trợ chương trình nghị sự hội nhập thương mại của chính châu Phi.

Để thúc đẩy thương mại, Trung Quốc đang xem xét nâng cấp các 'luồng xanh' cho hàng nhập khẩu từ Châu Phi thông qua việc tối ưu hóa quy trình thông quan và đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics. Các thủ tục kiểm dịch thực vật cũng được đơn giản hóa bằng cách thiết lập bộ tiêu chí minh bạch. Nhờ đó, các nhà xuất khẩu uy tín, như mặt hàng bơ từ Kenya, có thể hưởng cơ chế tiền phê duyệt để rút ngắn tối đa thời gian làm thủ tục.

Nước này cũng thành lập một trung tâm hỗ trợ thương mại Trung Quốc - Châu Phi tại Trường Sa, thủ phủ tỉnh Hồ Nam, nhằm tạo đầu mối kết nối doanh nghiệp hai bên.

Nguy cơ lợi ích không đồng đều

Cải cách thuế quan có hiệu lực từ 1/5 được xem là một bước tiến tích cực trong việc giảm rào cản thương mại, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia, dẫn đầu là Hoa Kỳ, đang gia tăng thuế quan. Tuy nhiên, chính sách mới cũng tiềm ẩn rủi ro khi các nền kinh tế phát triển hơn của châu Phi như Nam Phi, Maroc và Kenya có thể tận dụng cơ hội tốt hơn để mở rộng xuất khẩu.

Ngược lại, các nước kém phát triển nhất sẽ tiếp tục đối mặt với sự thiếu hụt về hệ thống cơ sở hạ tầng, cũng như năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thương mại quốc tế.

Vì vậy, một giải pháp được đề xuất là xây dựng chuỗi cung ứng khu vực. Trong đó, các quốc gia có năng lực xuất khẩu mạnh hơn có thể dẫn dắt chuỗi giá trị, trong khi các nước kém phát triển tham gia vào các khâu sản xuất trung gian thay vì phải xuất khẩu trực tiếp sang Trung Quốc.