Tiếp cận kinh tế tuần hoàn trong giảm lãng phí thực phẩm

Tại Hội thảo "Từ bằng chứng đến hành động: Thúc đẩy các giải pháp kinh tế tuần hoàn nhằm giảm thiểu thất thoát và lãng phí LTTP tại Việt Nam” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) đồng chủ trì, những kết quả nghiên cứu và rà soát chính sách mới nhất đã được chia sẻ.

Hội thảo diễn ra nhằm đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia chuyển đổi hệ thống LTTP minh bạch, trách nhiệm và bền vững theo Quyết định số 300/QĐ-TTg ngày 28/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời hướng tới hưởng ứng Ngày Quốc tế Nhận thức về Thất thoát và Lãng phí Thực phẩm (29/9).

Kéo dài "vòng đời giá trị" của thực phẩm

Nhấn mạnh yêu cầu này, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định: “Điều quan trọng lúc này là phải chuyển từ các nghiên cứu riêng lẻ sang nền tảng bằng chứng để hỗ trợ ra quyết định. Các mô hình thí điểm cần có khả năng nhân rộng, kết nối được nguồn lực từng cơ quan, doanh nghiệp, hợp tác xã... toàn bộ hệ thống”.

Ông Vinod Ahuja, Trưởng Đại diện FAO tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Mục tiêu không đơn thuần là tạo ra ít chất thải hơn, mà còn phải duy trì sự tuần hoàn của giá trị trong hệ thống LTTP lâu nhất và ở mức cao nhất có thể. Nhân rộng không chỉ có nghĩa là triển khai thêm nhiều dự án, mà quan trọng hơn là tạo lập các điều kiện để những giải pháp hiệu quả có thể tự phát triển”.

Đồng quan điểm, bà Mette Ekeroth - Phó Trưởng Phái đoàn Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam, cho rằng chất thải không nhất thiết là điểm kết thúc của một quá trình mà có thể trở thành đầu vào cho một chu trình mới.

“Thách thức hiện nay là chuyển bằng chứng thành các giải pháp thực tiễn. Giá trị của mỗi sáng kiến không chỉ nằm ở những kết quả riêng lẻ, mà còn ở khả năng để các bên liên quan cùng học hỏi, điều chỉnh và nhân rộng. Đan Mạch sẵn sàng tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình chuyển đổi xanh hệ thống lương thực, thực phẩm”, bà Mette Ekeroth khẳng định.

Kết quả rà soát chính sách cho thấy Việt Nam đã có nền tảng pháp lý tương đối toàn diện để giảm thất thoát thực phẩm. Các văn bản hiện hành có nội dung bao quát các khâu từ sản xuất, sau thu hoạch, chế biến đến phân phối và tiêu dùng. Nội dung này được cụ thể hóa trong Luật Bảo vệ môi trường, Luật An toàn thực phẩm, Luật Trồng trọt, Luật Chăn nuôi, Luật Thủy sản cùng các quyết định liên quan.

Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá cơ chế quản lý hiện vẫn được phân chia thành hai mảng tương đối tách biệt. Quản lý nông sản, thực phẩm tập trung vào kỹ thuật bảo quản, chế biến và an toàn thực phẩm. Trong khi đó, quản lý môi trường, chất thải tập trung vào thu gom, thu hồi và xử lý rác hữu cơ theo Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường.

Quá trình rà soát cũng nhận diện một số khoảng trống quan trọng, như chưa chuẩn hóa khái niệm và phương pháp đo lường; thiếu cơ sở dữ liệu nền để xác định chính xác mức độ thất thoát, lãng phí tại từng khâu và từng chuỗi ngành hàng; đồng thời chưa hình thành khuôn khổ chính sách đủ đồng bộ để điều phối các hoạt động liên ngành.

Một số chính sách hiện tập trung nhiều vào xử lý chất thải ở cuối chuỗi, trong khi các giải pháp phòng ngừa thất thoát và lãng phí ngay từ khâu sản xuất, bảo quản, phân phối và tiêu dùng chưa được quan tâm tương xứng.

Trước thực trạng trên, kết quả rà soát chính sách cho thấy cần chuyển trọng tâm từ xử lý sang phòng ngừa; từ những hành động riêng lẻ sang liên kết toàn chuỗi; và từ các cam kết chung sang những mục tiêu cụ thể, có thể đo lường.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, các đại biểu đề xuất bốn nhóm hành động ưu tiên: xây dựng khung chiến lược quốc gia với trách nhiệm được phân công rõ ràng; thiết lập hệ thống dữ liệu nền theo phương pháp thống nhất; củng cố cơ chế điều phối liên ngành gắn với hợp tác công - tư; thúc đẩy thay đổi hành vi tiêu dùng.

Các chuyên gia và đối tác quốc tế nhận định, giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm có thể tạo ra “ba lợi ích” đồng thời: tăng cường an ninh lương thực và dinh dưỡng; giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ tài nguyên và môi trường; đồng thời thúc đẩy tăng trưởng xanh, bền vững tại Việt Nam.