Tiếng ‘cưng’ của người Nam Bộ

Trong kho tàng phương ngữ Việt Nam, tiếng “cưng” của người Nam Bộ nổi lên như một hiện tượng thú vị. Không chỉ đơn thuần là cách xưng hô, “cưng” còn là sợi dây vô hình kéo gần khoảng cách giữa người với người, khiến câu chuyện trở nên thấu hiểu, thân quen.

Không biết tiếng “cưng” ra đời khi nào, chỉ biết cái ngôn ngữ giao tiếp dung dị ấy ăn sâu vào tâm thức, văn hóa của người Nam bộ từ rất lâu rồi. Mọi ngày, người ta nghe tiếng cưng, sử dụng tiếng cưng quen thuộc như thể ăn cơm. Theo Từ Điển Tiếng Việt (GS. Hoàng Phê chủ biên) thì động từ “cưng” được giải nghĩa là: Nâng niu, chăm sóc từng li từng tí do hết sức yêu quý. Nhưng khi chuyển qua phương ngữ Nam Bộ, thì từ "cưng" được xem là đại từ nhân xưng: Dùng để gọi người mà mình yêu quý, thường là còn trẻ, một cách thân thiết.

Trong không gian gia đình, “cưng” là tiếng gọi yêu thương. Ông bà người Nam Bộ thường gọi con cháu bằng “cục vàng”, “cục cưng” - những từ ngữ trìu mến chứa đựng cả tấm lòng bao la trong đó. Cha mẹ gọi con bằng “cưng” trong mọi hoàn cảnh: khi dỗ dành, sai bảo, nhắc nhở, tranh luận, trò chuyện...

Cái tiếng ấy thốt ra nhẹ nhàng, ngọt ngào, có sức mạnh khiến đứa trẻ bỗng trở nên dễ bảo hơn: “Mau đi rửa rau, vo gạo giùm mẹ đi cưng!”, “Hôm nay ba chở cưng đi học nhé!”… Anh, chị gọi em út cũng bằng “cưng” - vừa thể hiện bề trên, vừa không kém phần yêu thương: “Thôi đừng buồn nữa cưng, lần sau cố gắng đạt điểm tốt hơn”, “Để anh mua cho cưng cái đồng hồ khác”, “Chiều nay đi chợ với chị nhen út cưng”…

Không cần những lời hoa mỹ, chỉ một tiếng “cưng” thôi cũng đủ để gắn kết các thành viên, xóa nhòa ranh giới lễ phép khô cứng, thay vào đó là sự cởi mở, thân thương.

Ra ngoài xã hội, tiếng “cưng” càng phát huy sức mạnh. Khi lâu ngày gặp lại nhau, người ta hỏi han nhau: “Lúc này cưng khỏe không?”. Người bán hàng, đặc biệt là các chị, các cô ở chợ quê, hễ gặp khách nhỏ tuổi hơn là gọi “cưng” như một lẽ tự nhiên: “Cưng ơi, mua giúp chị mớ rau, sáng giờ chị bán ế quá!”, “Cưng ghé quán chị ủng hộ đi cưng”, “Thiệt thấy em, chị cưng hết sức, vừa đẹp lại vừa giỏi giang”… Cách gọi ấy dung dị đến nỗi người mua dù chẳng có nhu cầu cũng khó lòng cưỡng lại. Có người cho rằng đây là một chiêu thức “thao túng tâm lý” khéo léo, nhưng thực chất, đó là văn hóa tôn trọng, như cách ta vẫn thường nói “khách hàng là thượng đế”, cao hơn, không chỉ khách hàng là thượng đế mà còn là người  mang đến cho người bán niềm vui nên người bán trân quý, chịu ơn, gọi nhau một từ “cưng”.

Tiếng “cưng” cất lên, trái tim như mềm lại. Cái cách gọi khách hàng bằng “cưng” là một nét rất riêng của tiểu thương người Nam Bộ.

Không chỉ trong mua bán, nơi công cộng, tiếng “cưng” còn có phép màu kết nối những con người xa lạ với nhau. Trên các chuyến xe buýt, thỉnh thoảng người ta lại bắt gặp một cô phụ xe gọi mấy cô cậu sinh viên là “cưng”, hay hai hành khách chỉ bắt đầu câu giao tiếp bằng từ “cưng” đã trở nên thân thiện. Một người đang tham gia giao thông đuổi theo chiếc xe máy phía trước, gọi với theo í ới: “Cưng ơi, đá chân chống xe lên”. Tiếng gọi bình dân ấy như một ly trà đá miễn phí mát lạnh giữa trưa hè oi ả - tuy bé mọn nhưng đủ làm dịu lòng người. Khi nghe ai đó gọi mình bằng “cưng”, nhiều người có cảm giác như gặp lại người quen cũ sau bao năm xa cách, một cảm giác ấm áp, thân thuộc đến lạ thường. Điều đó cho thấy sức lan tỏa kỳ diệu của một từ ngữ tưởng chừng rất đỗi bình thường nhưng bung lên rực rỡ.

Tại sao tiếng “cưng” lại có được sức mạnh ấy? Câu trả lời nằm ở bản chất văn hóa của con người Nam Bộ. Họ vốn hào sảng, phóng khoáng, bình dân, trọng tình nghĩa. Người Nam Bộ ít khi xưng hô khô cứng bằng “tôi - anh - chị” nếu đã có thể gần gũi. “Cưng” là một cách để họ mở lòng, để họ san sẻ hơi ấm gia đình ra ngoài xã hội. Tiếng “cưng” không xuất phát từ ý đồ xu nịnh hay làm màu, mà từ trái tim rộng mở, sẵn sàng trao đi tình thân dù chỉ mới gặp lần đầu. Chính sự chân thành ấy làm cho người nghe dù có khó tính, cộc cằn đến đâu cũng cảm thấy nhẹ lòng.

Trong thời đại mà các mối quan hệ ngày càng trở nên xa cách, công nghệ thông tin lấn át giao tiếp trực tiếp, thì những giá trị văn hóa như tiếng “cưng” càng cần được trân trọng, giữ gìn. Nó nhắc nhở chúng ta rằng lời nói không chỉ để truyền đạt thông tin, mà còn để nuôi dưỡng tâm hồn, gìn giữ bản sắc văn hóa. Một lời nói đúng lúc, đúng cách có thể thay đổi cảm xúc của người khác, thậm chí thay đổi cả một ý thức hệ. Người Nam Bộ đã thấm nhuần điều đó qua bao thế hệ và tiếng “cưng” chính là kết tinh của sự thấu hiểu ấy. Không chỉ trong giao tiếp, mà ngay cả văn viết của người Nam Bộ, chúng ta không khó để bắt gặp nhũng từ “cưng” nhảy múa bên trong tác phẩm của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, Vương Hồng Sển, Sơn Nam, Nguyễn Quang Sáng,…

Tựu trung, tiếng “cưng” không chỉ là một đại từ xưng hô mang tính phương ngữ vùng miền, mà nó còn là một giá trị văn hóa, một nghệ thuật ứng xử, một cách làm giàu thêm tình người. Nó gắn kết gia đình, làm đẹp thêm giao tiếp xã hội và để lại trong lòng mỗi người một cảm giác ấm áp khó quên. Trong nhịp sống hối hả hôm nay, gìn giữ và phát huy những nét đẹp như tiếng “cưng” chính là góp phần giữ cho đời sống tinh thần thêm phong phú, thêm nghĩa tình. Và biết đâu một ngày nào đó, giữa nhịp đời xô bồ hối hả, khi nghe ai đó gọi mình bằng “cưng”, bạn lại thấy lòng mình bỗng nhẹ hẫng, lâng lâng!