Phillippines: Chính sách mở đường thương mại hóa cây trồng chỉnh sửa gen

Thay đổi chính xác, lợi ích lớn

TS Antonio Alfonso từ Nhóm Công tác Đổi mới Công nghệ sinh học thực vật (CropLife châu Á) khẳng định, chỉnh sửa gen mang lại nhiều lợi ích to lớn, tận dụng lợi thế của quá trình cải tiến chọn tạo giống cây trồng.

Theo ông, công nghệ chỉnh sửa gen có thể giúp giải quyết những thách thức lớn mà nông nghiệp toàn cầu đang đối mặt. Biến đổi khí hậu, dân số gia tăng, quỹ đất nông nghiệp bị hạn chế đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống lương thực thực phẩm. Chỉnh sửa gen giúp tạo ra các giống cây trồng có khả năng chịu hạn và chịu nhiệt tốt hơn, kháng sâu bệnh, giá trị dinh dưỡng cao hơn, đồng thời duy trì chất lượng nông sản lâu hơn sau thu hoạch.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã dựa vào những phương pháp chọn giống truyền thống như lai tạo, lai chéo và chọn lọc để tạo ra các giống cây trồng mới cải tiến. Công nghệ chỉnh sửa gen cũng hướng tới mục tiêu tương tự, nhưng sử dụng các công cụ sinh học phân tử hiện đại để điều chỉnh chính xác đoạn gen của cây trồng.

Công nghệ chỉnh sửa gen về cơ bản vẫn tuân theo quy trình tương tự như chọn giống cây trồng truyền thống, mặc dù sử dụng các công cụ tiên tiến từ khâu chọn tạo ban đầu. "Sau khi có được đặc tính mong muốn, cây trồng vẫn cần chọn lọc, thử nghiệm và đánh giá hiệu quả trước khi thương mại", TS Antonio khuyến nghị.

TS Alfonso cho biết sau khi thực hiện thay đổi di truyền, các bước còn lại trong quy trình chọn giống về cơ bản vẫn giống như phương pháp truyền thống. Bởi trong một số trường hợp, cây trồng tạo ra thậm chí không mang vật liệu di truyền ngoại lai. Các quy định phù hợp sẽ giúp rút ngắn quá trình từ nghiên cứu đến ứng dụng, qua đó đưa sản phẩm mới đến tay nông dân và người tiêu dùng nhanh hơn. Ông nhấn mạnh rằng các trường hợp được phát triển bằng cách tiếp cận chọn tạo giống chính xác nên được coi như phương pháp thông thường nếu kết quả tạo ra giống như trong tự nhiên.

Philippines công bố sản phẩm chỉnh sửa gen đầu tiên

Theo bà Lorelei Agbagala, Trưởng Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia về An toàn sinh học của Philippines, chính sách là yếu tố thúc đẩy thương mại hóa các cây trồng chỉnh sửa gen.

Bộ Nông nghiệp Philippines đã ban hành Thông tư số 8 năm 2022 quy định các nguyên tắc và quy trình xác định phạm vi quản lý cây trồng chỉnh sửa gen. Cách tiếp cận đánh giá sản phẩm cuối, tập trung vào đặc tính thay vì đánh giá phương pháp công nghệ.

Nếu cây trồng có gen mới, sản phẩm sẽ được quản lý theo quy định đối với sinh vật biến đổi gen (GMO). Ngược lại, nếu không có yếu tố di truyền mới, sản phẩm có thể được xem xét theo quy trình quản lý tương tự như các giống cây trồng được tạo ra bằng phương pháp chọn giống truyền thống.

Bà Agbagala cho biết, Thông tư của Philippines được thiết kế phù hợp với chính sách cải thiện môi trường kinh doanh của quốc gia, theo đó khuyến khích các cơ quan nhà nước hoàn tất việc thẩm định kỹ thuật trong thời hạn 40 ngày.

Theo khung quản lý hiện nay, các đơn vị phát triển giống cây trồng chỉnh sửa gen phải nộp hồ sơ đề nghị chính thức tới Cục Công nghiệp Thực vật, kèm theo các thông tin khoa học chi tiết về sản phẩm. Các chuyên gia của cơ quan này cùng các tổ chức độc lập sẽ đánh giá dữ liệu trước khi đưa ra kết luận.

Nếu sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về GMO, đơn vị phát triển phải xin giấy phép an toàn sinh học. Trường hợp sản phẩm được xác định không phải GMO, Cục Công nghiệp Thực vật cấp giấy chứng nhận không thuộc diện quản lý. Giấy "thông hành" đủ chứng minh cây trồng thông thường, nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định khác: đăng ký giống và kiểm dịch thực vật.

Để ban hành Thông tư số 8, các cơ quan quản lý cấp Bộ đã tổ chức ít nhất 3 cuộc tham vấn toàn quốc (tại Luzon, Visayas và Mindanao) nhằm thu thập ý kiến từ các nhà nghiên cứu, nông dân và đại diện ngành.

Tháng 4/2023, cơ quan quản lý công nhận giống chuối chậm hóa nâu do Tropic Biosciences phát triển là chuối thông thường. Đây là sản phẩm chỉnh sửa gen đầu tiên được đánh giá theo khung quản lý mới của Philippines. Một số sản phẩm khác cũng đã được cấp phép gần đây, như cà chua có hàm lượng GABA cao hơn và giống chuối kháng bệnh Panama.

Philippines đang tiếp tục mở rộng khung chính sách đối với các công nghệ chọn tạo giống mới. Các cuộc thảo luận hiện được triển khai nhằm xây dựng hướng dẫn quản lý công nghệ chỉnh sửa gen trên động vật, cá và các sinh vật khác, bảo đảm hệ thống quản lý theo kịp tiến bộ khoa học.