Những làng Bahnar làm du lịch cộng đồng: [Bài cuối] Làng Hà Ri thử sức

Những nét độc đáo của Hà Ri

Xã Vĩnh Thịnh (Gia Lai) hiện nay có 8 thôn, dân số hơn 10.800 người; trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số gần 1.700 người (chiếm hơn 15,5% tổng dân số), chủ yếu là đồng bào Bahnar Kriêm, sinh sống tập trung tại 2 thôn miền núi là Hà Ri và Kon Tơ Lơk.

Ông Lê Văn Vinh, Trưởng Phòng Văn hóa-Xã hội xã Vĩnh Thịnh cho biết: Trong những dịp cuối tuần, lễ, tết và đặc biệt là vào mùa hoa trang rừng từ đầu tháng 3 hằng năm, lượng khách đến suối Tà Má rất đông để tham quan, dã ngoại. Khu du lịch suối Tà Má hiện đã có một số hạng mục cơ bản như lối đi thông thoáng, điểm check-in, khu vệ sinh, bãi đỗ xe.

Làng Hà Ri là nơi đồng bào dân tộc Bahnar Kriêm sinh sống lâu đời, còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống như: Dệt thổ cẩm, đan lát, múa xoang, cồng chiêng. Văn hóa ẩm thực của địa phương này cũng rất phong phú, các món ăn truyền thống chỉ sử dụng nguyên liệu tự nhiên, ít qua chế biến công nghiệp, phù hợp với xu hướng tiêu dùng thực phẩm lành mạnh hiện nay.

“Du khách đến Hà Ri sau khi thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên độc đáo, còn được tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, trải nghiệm đời sống cộng đồng, thưởng thức ẩm thực bản địa”, ông Lê Văn Vinh chia sẻ.

Về làng Hà Ri, gặp chị Đinh Thị Hiền, tổ trưởng Tổ hội nghề dệt thổ cẩm xã Vĩnh Thịnh, năm nay 45 tuổi nhưng có tới 29 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm. Qua trò chuyện, chúng tôi được biết thổ cẩm của người Bahnar Kriêm ở Hà Ri khác với thổ cẩm của các dân tộc thiểu số khác là mảng hoa văn trên y phục được dệt to hơn, trông rất mạnh mẽ.

Bà Đinh Thị Choai, một nghệ nhân thâm niên trong nghề, thổ cẩm của đồng bào Bahnar Kriêm, cho biết: “Điểm khác biệt là thổ cẩm của người Bahnar Kriêm có nhiều họa tiết, hoa văn đường thẳng, đường cong, hình tam giác. Những nét hoa văn li ti chồng lên nhau. Người Bahnar Kriêm thường chọn màu đen làm màu chủ đạo trong trang phục thổ cẩm kết hợp với các màu đỏ, trắng và điểm một ít màu vàng, xanh non tạo nên sự mạnh mẽ nhờ sự tương phản cao”.

Họa tiết trên y phục thổ cẩm của đồng bào Bahnar Kriêm ở Hà Ri vừa mang nét cổ kính vừa mang nét tân kỳ, chúng được tôn tạo với những màu sắc rực rỡ; màu xanh mơ, xanh chuối, xanh dạ quang, đỏ, hồng đan xen trên nền vải đen làm cho những chiếc váy, tấm áo toát lên sự mạnh mẽ, cần cù của người Bahnar Kriêm trong lao động sản xuất, nhưng không thiếu nét lãng mạn, hoang sơ của vùng đất đại ngàn.

Thổ cẩm của người Bahnar Kriêm ở làng Hà Ri được dệt thủ công nên rất dày dặn. Đặc biệt, lấp lánh trong những tấm thổ cẩm là cái hồn của người thợ. 

“Nghề dệt thổ cẩm ở làng Hà Ri tồn tại từ lâu đời, được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Hiện toàn làng Hà Ri có gần 40 hộ theo nghề dệt thổ cẩm. Sản phẩm thổ cẩm của làng Hà Ri chủ yếu phục vụ khách du lịch và cung cấp cho người dân địa phương sử dụng trong các buổi biểu diễn văn hóa, văn nghệ và các lễ hội truyền thống”, chị Hiền cho hay.

Cả bản làng háo hức

Cách đây 6 năm, làng Hà Ri thành lập tổ dệt thổ cẩm với 15 thành viên tham gia, chị Đinh Thị Hiền, người tâm huyết với nghề làm tổ trưởng, cũng là người có trách nhiệm truyền lại nghề cho những cô gái trẻ trong làng.

Giữa tháng 3/2025, làng dệt thổ cẩm Hà Ri được UBND tỉnh Bình Định (cũ) công nhận làng nghề theo quy định tại khoản 3, điều 5 Nghị định số 52/2018/NĐ-CP ngày 12/4/2018 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn. Từ đó, làng dệt thổ cẩm Hà Ri được hưởng các chính sách hỗ trợ theo chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề, ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh. Nhờ đó, nghề dệt thổ cẩm ở Hà Ri được bảo tồn và phát triển.

Ngoài cung ứng cho du khách, sản phẩm thổ cẩm làng Hà Ri còn được một số nhà thiết kế thời trang ở Hà Nội đặt mua.

Theo ông Huỳnh Đức Bảo, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thịnh, trong thời gian qua, cùng với sự phát triển và quảng bá của khu du lịch sinh thái cộng đồng suối Tà Má, người dân trên địa bàn xã Vĩnh Thịnh nhận thức rõ vai trò của du lịch cộng đồng trong phát triển kinh tế hộ gia đình, tạo việc làm nâng cao thu nhập, nên ai nấy đều ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ cảnh sắc thiên nhiên và giữ gìn bản sắc văn hóa.

“Già làng, người có uy tín trong cộng đồng đều thống nhất, đồng thuận và ủng hộ chủ trương phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại khu vực suối Tà Má; đồng thời vận động người dân cùng tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giữ gìn an ninh trật tự, phát huy các giá trị truyền thống của địa phương để tham gia là du lịch cộng đồng”, ông Huỳnh Đức Bảo, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thịnh cho biết.

Đầu tháng 6 vừa qua, UBND xã Vĩnh Thịnh đã có văn bản đề xuất Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai đưa điểm du lịch cộng đồng suối Tà Má (thôn Hà Ri) vào lộ trình xây dựng và phát triển mô hình du lịch cộng đồng trong thời gian tới.

Ông Đinh Nghi, Trưởng thôn Hà Ri, cho hay: Để chuẩn bị làm du lịch cộng đồng, bà con trong làng đang sửa sang, củng cố lại những căn chòi che nắng tại khu suối Tà Má để đón khách du lịch. Những hộ kinh doanh ẩm thực thì phát triển nuôi gà thả vườn, nuôi heo đen bản địa, chăm sóc vườn cây ăn quả sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của du khách.

“Những thành viên trong tổ hội nghề dệt thổ cẩm xác định sản phẩm này sẽ là điểm nhấn trong du lịch cộng đồng nên ra sức nhân rộng, trau dồi tay nghề. Làng Hà Ri cũng duy trì các câu lạc bộ cồng chiêng, múa xoang, biểu diễn nhạc cụ sẵn sàng phục vụ du khách”, ông Đinh Nghi cho biết.

Theo Sở Văn  hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai, qua rà soát, đánh giá các mô hình du lịch cộng đồng trên địa bàn cho thấy hiện nay có 14 mô hình du lịch cộng đồng đã được hình thành và đang triển khai.

“Trên địa bàn tỉnh Gia Lai hiện có 6 điểm đủ điều kiện để ưu tiên hỗ trợ hình thành mô hình du lịch cộng đồng giai đoạn 2026-2030, gồm: Suối Tà Má ở thôn Hà Ri (xã Vĩnh Thịnh); làng Đăk Asêl (xã Sơn Lang); làng Canh Tiến (xã Canh Vinh), làng Đêkjêng (xã Ayun), làng Kon Sơ Lăl (xã Ia Khươl), làng SơTơr (xã Tơ Tung)”, bà Nguyễn Thị  Kim Chung, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai thông tin.