Những làng Bahnar làm du lịch cộng đồng: [Bài 2] Đà Lạt giữa Vĩnh Sơn

Vùng đất đầy tiềm năng

Giữa cái nắng nóng oi bức của vùng phía đông tỉnh Gia Lai, nếu ai lên xã vùng cao Vĩnh Sơn, địa phương nằm trên độ cao khoảng 800 m so với mặt nước biển, sẽ ngỡ như mình đang ở Đà Lạt. Bởi, khí hậu ở đây mát mẻ quanh năm.

Vĩnh Sơn thu hút du khách nhất là thành cổ Tà Kơn với những phiến đá khổng lồ được xếp chồng lên nhau phẳng lì, cao ngút mắt, cứ như được bàn tay của những người thợ dựng nên; nhưng theo ngôn ngữ của người Bahnar thì Tà Kơn có nghĩa là đá chồng lên nhau, đồng nghĩa là bức thành này do thiên nhiên tác tạo.

Cách đây 18 năm, để ngắm thành Tà Kơn, tôi phải đu dây rừng, những đầu ngón chân bấu vào các mép đá, đong đưa người trên miệng vực nhìn xuống không thấy đáy. Bây giờ có hẳn một con đường dẫn thẳng xuống chân thành, du khách tha hồ thưởng ngoạn nét đẹp nguyên sơ của bức thành đá có từ xa xưa giữa núi rừng nguyên sinh hùng vĩ.

Người dẫn đường đưa tôi đi thưởng ngoạn thành cổ Tà Kơn vào năm 2008 là anh Đinh Khuất (khi ấy là xã đội trưởng xã đội Vĩnh Sơn). Đang tuổi trai tráng, lại là người Bahnar, đôi chân đã quen với núi rừng nên cứ lên dốc thoăn thoắt, tôi nối bước theo mệt “bở hơi tai”.

Đến một khoảng rừng trống, chỉ vào vách núi, anh Khuất bảo đó là thành Tà Kơn. Nhìn xuống, tôi chỉ thấy một phần của bức tường thành với những phiến đá phẳng, to bằng mặt bàn cỡ đại nằm chồng lên nhau thẳng tăm tắp, như có bàn tay xếp đặt. “Muốn xem tường thành thì phải đu dây rừng, men theo tường thành, đi dần sang phía bên kia”, anh Khuất nói thêm.

Được đi xem tường tận thành cổ Tà Kơn hồn tôi “treo ngọn cây”, nhưng cũng đáng, bởi được đi trên bức tường thành đã đi vào sử thi với những câu chuyện huyền bí của người Bahnar; không chỉ là bức tường ngăn gió, chắn mưa, mà nó còn che chở cho đồng bào Bahnar trước những kẻ thù xâm lược.

Một nét hấp dẫn khác của Vĩnh Sơn là sắc hoa anh đào Nhật Bản. Năm 2017, UBND tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai) giao Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn (xã Vĩnh Thạnh) trồng thử nghiệm các loài hoa ôn đới, trong đó có hoa anh đào Nhật Bản. Đầu năm 2019, Hội Hữu nghị Việt - Nhật tại thành phố Sakai hỗ trợ tỉnh Bình Định cũ 200 cây hoa anh đào Nhật Bản về trồng thử nghiệm tại xã Vĩnh Sơn. Đầu năm 2023, tỉnh Bình Định tiếp tục nhận lô quà tặng của Hội Hữu nghị Việt - Nhật tại thành phố Sakai gồm 500 cây giống hoa anh đào (giống Tairyo-zakura), giao Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn trồng thành công và chăm sóc đến nay. Không chỉ có hoa anh đào Nhật Bản, Vĩnh Sơn còn có các loài hoa ôn đới xứ lạnh như cẩm tú cầu, mai anh đào, hoa đào… xã vùng cao này trở thành “thủ phủ” hoa ôn đới từ ấy.

Không chỉ có thành cổ Tà Kơn và các loài hoa ôn đới, Vĩnh Sơn còn có các thắng cảnh khác như: Thác Hang Dơi, thác Lơ Pin, suối Nước Lá, vườn cam Nguyễn Huệ. Ngoài ra, Vĩnh Sơn còn nhiều di tích lịch sử-cách mạng, di tích lịch sử-văn hóa, các làng nghề thủ công truyền thống, các giá trị văn hóa vật thể mang đậm bản sắc của dân tộc Bahnar như lễ hội đâm trâu, lễ hội mừng lúa mới; các trò chơi, những bài hơ mon, truyền thuyết, ca dao, tục ngữ, kiến trúc nhà sàn, dệt thổ cẩm, những làn điệu hát ru, những nhạc cụ dân tộc độc đáo… Tất cả đều mang tiềm năng làm du lịch cộng đồng.

Tấm chân tình người Bahnar

Điểm thu hút khác của Vĩnh Sơn là không gian văn hóa của người Bahnar ở đây. Ở Vĩnh Sơn, du khách bước vào bất cứ căn nhà nào cũng trở thành khách quý và sẽ được chủ nhà chào mừng bằng một “nhón cơm” (nhúm cơm) làm phép.

Theo Bok Chương (Nghệ nhân nhân dân Đinh Chương) ở làng Kon Blo (làng K8, xã Vĩnh Sơn), đối với người Bahnar ở đây, khách quý tới nhà dùng một nhón cơm làm phép là để chủ nhà cáo với thần linh che chở cho khách quý. Đó là tấm chân tình của chủ nhà dành cho người mà họ yêu quý.

Năm nay đã 87 tuổi, Bok Chương không chỉ là già làng đáng kính, mà còn là người nắm giữ mạch nguồn văn hóa truyền thống của người Bahnar Kriêm ở Vĩnh Sơn. Ngoài giỏi hát, kể hơ mon, ông còn là bậc thầy về chế tác và biểu diễn các loại nhạc cụ của người Bahnar như: Đàn T'rưng, đàn Bơ lơng khơng, đàn gòng, đàn hơ đong, đing dút, sáo tà lía, sáo ola. Bok Chương cũng mê mẩn sưu tầm, chế tác nhạc cụ, luôn tận tình chỉ dạy cho thế hệ trẻ ở làng Kon Blo văn hóa truyền thống, với mong mỏi nhịp cồng chiêng vang mãi núi rừng Vĩnh Sơn.

Theo rà soát, đánh giá của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai về xây dựng và phát triển mô hình du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời gian tới đây, xã Vĩnh Sơn là một trong những địa chỉ được định hướng sẽ tập trung nâng cấp theo hướng hoàn thiện điều kiện đón khách, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết thị trường.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Chung, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai, Vĩnh Sơn hội tụ nhiều tài nguyên quý giá, từ vẻ đẹp hoang sơ đến trầm tích văn hóa bản địa, đó là những giá trị cốt lõi thu hút khách du lịch. Ngoài ra,văn hóa ẩm thực của người Bahnar ở Vĩnh Sơn cũng mang nét đặc trưng riêng, rất hấp dẫn du khách.

Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng tại xã Vĩnh Sơn hiện đã thi công một số tuyến đường mới và trồng hoa đào, hoa cẩm tú cầu, dã quỳ hai bên đường. Từ những lợi thế trên, năm 2019, UBND tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai) đã quy hoạch khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng tại xã Vĩnh Sơn với quy mô 28,5 ha, nhằm khai thác triệt để những tiềm năng, lợi thế của vùng đất này.

Theo rà soát, đánh giá về xây dựng và phát triển mô hình du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh Gia Lai của ngành chức năng, xã Vĩnh Sơn là địa chỉ được định hướng tập trung nâng cấp theo hướng hoàn thiện điều kiện đón khách, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết thị trường.