Dùng điện thoại quản lý cả trang trại nấm mối đen

Biến tri thức thành giá trị nông nghiệp

Thời gian còn làm việc ở thành phố, Nguyễn Thị Thảo Như (sinh năm 2001, ngụ phường Long Nguyên, TP.HCM) từng nghĩ thành công gắn với một công việc ổn định. Nhưng sau những ngày tháng đối diện với áp lực chi phí sinh hoạt, công việc văn phòng và những giới hạn của bản thân, cô gái trẻ quyết định trở về quê để bắt đầu hành trình làm nông tự chủ.

Quyết định ấy không phải là sự lựa chọn dễ dàng với một người tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM chưa được bao lâu. Việc rời môi trường thành phố để gắn bó với nông nghiệp của Thảo Như từng khiến nhiều bạn bè, hàng xóm bất ngờ. Nhưng với Thảo Như, quê hương không phải là điểm dừng, mà là nơi để cô vận dụng những kiến thức đã học nhằm tạo ra giá trị.

Trong khoảng lặng ấy, Thảo Như nhớ về quê nhà (huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương cũ) - nơi gia đình gắn bó với sản xuất nông nghiệp nhưng vẫn đối mặt với nhiều khó khăn do sản xuất phụ thuộc vào kinh nghiệm và thị trường thiếu ổn định.

Ngày trở về, Thảo Như tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật nuôi trồng nấm mối đen, nghiên cứu quy trình tạo phôi, tìm hiểu đặc tính sinh học và thử nghiệm thực tế.

Với Thảo Như, muốn phát triển nông nghiệp bền vững, phải làm chủ được quy trình sản xuất. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn giống và phôi bên ngoài thì người sản xuất khó nâng cao chất lượng, không chủ động được trước những biến động của thị trường.

Từ suy nghĩ đó, cô kiên trì nghiên cứu, hoàn thiện kỹ thuật sản xuất phôi nấm, kiểm soát từng công đoạn trong quy trình nuôi trồng. Đây cũng là điểm khác biệt trong cách làm của cô gái trẻ, bởi đây không chỉ trồng nấm, mà là xây dựng một mô hình sản xuất dựa trên khoa học và dữ liệu.

Theo ghi nhận của chúng tôi, trong trang trại nấm của Thảo Như, công nghệ IoT được ứng dụng để kiểm soát môi trường nuôi trồng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm quan sát như cách làm truyền thống, các thông số quan trọng trong nhà trồng đều được theo dõi và kiểm soát bằng hệ thống cảm biến. Toàn bộ dữ liệu được truyền trực tiếp về điện thoại thông minh giúp Thảo Như có thể theo dõi trang trại ở bất cứ đâu.

Làm nông không còn “bán mặt cho đất”

Bên cạnh việc giám sát môi trường, dữ liệu từ các cảm biến còn giúp Thảo Như đánh giá tốc độ phát triển của nấm theo từng giai đoạn, từ đó điều chỉnh chế độ chăm sóc phù hợp, nâng cao chất lượng và tỷ lệ thu hoạch.

Theo Thảo Như, việc ứng dụng IoT không chỉ giúp quản lý trang trại chính xác hơn mà còn mang lại nhiều lợi ích kinh tế rõ rệt. Hệ thống tưới và phun sương tự động chỉ hoạt động khi cần thiết nên lượng nước sử dụng được tiết kiệm đáng kể so với phương pháp thủ công. Đồng thời, việc tự động hóa nhiều công đoạn giúp giảm đáng kể chi phí nhân công, hạn chế sai sót trong quá trình chăm sóc và giảm rủi ro do thời tiết cũng như sâu bệnh.

Nhờ kiểm soát tốt các điều kiện sinh trưởng nên năng suất và chất lượng trang trại nấm của Thảo Như luôn được duy trì ổn định, tỷ lệ hao hụt giảm. Hiện mỗi tháng, trang trại của Thảo Như cung ứng ra thị trường khoảng 1 tấn nấm mối đen hữu cơ. Sản phẩm được tiêu thụ ổn định thông qua hệ thống các nhà hàng chay và các đại lý phân phối nấm tại TP.HCM cùng nhiều tỉnh thành lân cận.

Đầu ra ổn định không chỉ giúp mô hình phát triển bền vững mà còn tạo động lực để Thảo Như tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất, chuyển giao kỹ thuật cho các hộ dân có nhu cầu phát triển nghề trồng nấm ở khu vực.

“Trong bối cảnh nông nghiệp chuyển đổi số mạnh, IoT không đơn thuần là một công nghệ hỗ trợ mà còn là 'người quản lý' giúp đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính. Đây cũng là hướng đi giúp nông nghiệp hiện đại nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí, bảo đảm chất lượng sản phẩm, đồng thời tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Công nghệ không thay thế người nông dân, mà giúp đưa ra quyết định chính xác hơn. Những ngày đầu khởi nghiệp, có giai đoạn gần 600 bịch phôi nấm bị nhiễm khuẩn, buộc phải tiêu hủy. Thay vì bỏ cuộc, em rà soát lại từng khâu từ quá trình hấp nguyên liệu, điều kiện vô trùng khi cấy meo, độ ẩm trong phòng nuôi cho đến các yếu tố môi trường để tìm ra nguyên nhân”, Thảo Như chia sẻ.

Đối với Thảo Như, người nông dân hiện đại không chỉ là người tạo ra sản phẩm, mà còn phải hiểu thị trường, biết quản lý sản xuất và chủ động tham gia vào chuỗi giá trị. Không dừng lại ở mô hình cá nhân, cô còn chia sẻ kinh nghiệm với những hộ dân có mong muốn phát triển sản xuất nấm ở địa phương. Bởi theo Thảo Như, khi tri thức được lan tỏa thì nông nghiệp địa phương sẽ có thêm cơ hội chuyển đổi theo hướng chuyên nghiệp, bền vững.

Từ một cô gái từng chịu áp lực giữa phố thị, Thảo Như trở thành hình ảnh của thế hệ trẻ làm nông bằng tư duy mới, ứng dụng công nghệ, biết quản trị sản xuất và tìm kiếm giá trị cho nông sản quê hương.

Những luống nấm hữu cơ được kiểm soát bằng dữ liệu, những thiết bị IoT âm thầm vận hành trong trang trại không chỉ là câu chuyện về công nghệ. Mà đó là minh chứng cho sự đổi mới nền nông nghiệp Việt Nam. Nơi nông dân làm chủ tri thức, làm chủ công nghệ và làm chủ sản xuất.

Đánh giá về mô hình trồng nấm theo công nghệ IoT của Thảo Như, ông Trương Quốc Ánh - Phó Trưởng Bộ môn Công nghệ Sinh học thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam cho rằng, việc một người trẻ ứng dụng công nghệ IoT vào sản xuất nấm mối đen là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Mô hình này đòi hỏi kiểm soát rất chặt các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và điều kiện vô trùng. Việc ứng dụng hệ thống cảm biến và tự động hóa không chỉ giúp giảm rủi ro trong quá trình sản xuất mà còn nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Đây là mô hình có tiềm năng nhân rộng nếu được đầu tư bài bản về kỹ thuật và thị trường.

Với Thảo Như, điều quan trọng không chỉ là xây dựng một trang trại thành công, mà là chứng minh rằng tri thức có thể bén rễ trên mảnh đất quê hương. Khi người trẻ mang kiến thức trở về, nông nghiệp không còn là lựa chọn của sự hy sinh, mà trở thành con đường phát triển đầy triển vọng.