Sáng 11/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, với nhiều ý kiến xoay quanh quy định công chứng giao dịch bất động sản và hợp đồng đặt cọc.
Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo luật lần này bổ sung quy định đưa giao dịch đặt cọc để mua bán bất động sản vào thẩm quyền công chứng của công chứng viên.
Đại biểu Lê Thanh Hoàn, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cho rằng nội dung này cần được báo cáo rõ trước Quốc hội. Ông phân tích, theo pháp luật về đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản, các hợp đồng mua bán, tặng cho, chuyển nhượng, góp vốn đều bắt buộc phải công chứng.
Đại biểu Lê Thanh Hoàn, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Ảnh: Phạm Thắng.
“Nếu coi giao dịch đặt cọc để mua bán bất động sản không tách rời khỏi hợp đồng mua bán thì phải công chứng. Tuy nhiên, theo luật Kinh doanh bất động sản hiện hành, giao dịch đặt cọc lại không bắt buộc công chứng”, ông Hoàn nêu.
Từ thực tế, đại biểu cho biết nhiều người muốn công chứng hợp đồng đặt cọc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, nhưng không ít trường hợp lại phát sinh bất lợi cho bên bán.
Dẫn chiếu điều 328 Bộ luật Dân sự, ông Hoàn cho biết nếu bên mua không thực hiện cam kết, bên bán có quyền bán cho người khác và pháp luật hiện hành không cấm điều này. Tuy nhiên, bất cập nảy sinh khi hợp đồng đặt cọc đã được công chứng nhưng chưa bị hủy bỏ thì không thể thực hiện công chứng hợp đồng mua bán với người khác.
Trong khi đó, tòa án thường căn cứ vào hợp đồng đã công chứng và chỉ hủy khi các bên có yêu cầu. Điều này khiến bên bán rơi vào thế bị động nếu hợp đồng đặt cọc không có điều khoản đơn phương chấm dứt, còn bên mua không tiếp tục thực hiện nhưng cũng không đồng ý hủy.
“Không ít trường hợp bên mua lợi dụng điều này để buộc bên bán phải trả lại tiền đặt cọc”, ông Hoàn phản ánh, đồng thời đề nghị cân nhắc không yêu cầu công chứng đối với hợp đồng đặt cọc.
Cũng theo đại biểu, cần mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở, cho phép thực hiện theo nhu cầu người dân, gắn với điều kiện bảo đảm an toàn pháp lý thay vì bị giới hạn bởi địa giới hành chính. Khi công chứng viên được cấp quyền truy cập cơ sở dữ liệu công chứng tập trung, việc thực hiện thẩm quyền không phụ thuộc địa giới cần được triển khai ngay.
Ông Hoàn cũng đề xuất lùi thời điểm có hiệu lực của luật đến ngày 1-7-2027 để hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia. “Một quy định pháp luật vô tình tạo ra độc quyền và hạn chế cạnh tranh sẽ làm suy yếu chính hệ thống pháp luật đó”, ông nêu quan điểm.
Tham gia tranh luận, Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, cho rằng thực tế công chứng giao dịch bất động sản còn nhiều vấn đề cần xem xét.
Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Phạm Thắng.
Ông đề nghị quy định theo hướng linh động, không bắt buộc tất cả các giao dịch đều phải công chứng, mà để người dân tự lựa chọn thực hiện hoặc không.
Theo ông Tuấn, cần làm rõ công chứng là công chứng hình thức hay nội dung. Đặt vấn đề về các sai phạm như trốn thuế trong giao dịch bất động sản, ông nêu quan điểm: “Liên quan đến sai phạm như trốn thuế trong các giao dịch bất động sản, công chứng có chịu trách nhiệm không? Nếu công chứng không chịu trách nhiệm thì chỉ cần ký hợp đồng mua bán theo các mẫu quy định của Nhà nước và ra nộp thuế?”.
Từ đó, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu theo từng loại hợp đồng để người dân có thể linh hoạt lựa chọn hình thức phù hợp.
Theo dự thảo luật, các giao dịch có đối tượng là bất động sản và giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản thuộc thẩm quyền công chứng của công chứng viên tại tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có bất động sản.
Quy định này không áp dụng đối với công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản, cũng như việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt hoặc hủy bỏ các giao dịch liên quan.
