Ông Trần Lích, Chủ tịch UBND xã Nam Trạch (Quảng Trị), cho hay lãnh đạo xã chia sẻ khó khăn với bà con ngư dân. “Trước mắt, chính quyền địa phương động viên người dân tìm cách và tìm thời điểm phù hợp để ra vào cửa lạch an toàn. Đồng thời, có thể di chuyển tàu thuyền đến cửa Nhật Lệ để việc ra biển thuận lợi hơn".
Ngư dân xã Đông Trạch cố gắng vượt cạn cho tàu thuyền ra khơi. Ảnh: T. P.
Nạo vét thường xuyên
Nhiều năm chứng kiến cảnh cửa sông Dinh bị bồi cạn, các ngư dân ở xã Nhân Trạch có chung quan điểm là cần lấp cửa lạch hiện tại và khơi thông cửa lạch mới ngay giữa dòng chảy của sông Dinh.
Trăn trở với việc này, ông Nguyễn Văn Mát cho rằng, phải lấp cửa lạch hiện nay để nâng cốt nước tại cửa sông Dinh, tạo áp lực nước chảy mạnh hơn khi thông lạch. Đồng thời với đó là mở cửa lạch ngay chính dòng sông Dinh, tạo dòng chảy mạnh, đẩy lượng cát bồi từ phía sóng biển đánh ngược lên.
Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Lích, Chủ tịch UBND xã Nam Trạch cho biết, việc khơi thông cửa lạch là vấn đề quan trọng và cần thiết nhưng muốn triển khai phải có căn cứ, cơ sở khoa học cũng như phải phù hợp với thực tế. Làm thế nào để khi khơi thông luồng lạch tránh tình trạng khơi chỗ này, sạt lở, lún chỗ khác trên vùng cát ven biển.
“Trước mắt, nếu cần nạo vét, khơi thông ở mức độ đơn giản nhằm làm sâu hơn dòng chảy thì xã sẽ khảo sát, bỏ kinh phí thực hiện. Tuy nhiên, việc nạo vét kiểu này cũng chỉ có tác dụng trong thời gian ngắn, tạm thời. Trong khi diễn biến của thiên tai và dòng hải lưu khá phức tạp, hiệu quả lâu dài của việc nạo vét sẽ không được như ý muốn”, ông Trần Lích chia sẻ thêm.
Các địa phương ưu tiên bố trí kinh phí để thực hiện nạo vét, khơi thông luồng lạch, hạn chế cát bồi lấp cửa sông. Ảnh: T. P.
Thực tế tại cửa sông Lý Hòa, chính quyền xã Đông Trạch đã triển khai phương án đào cửa lạch. Theo đó, cửa lạch được mở rộng đến 30 m và có độ sâu trên 4 m. Theo tính toán, với các chỉ số đó thì cửa lạch mới đào sẽ bảo đảm cho tàu thuyền ra vào dễ dàng trong thời gian dài. Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn hoàn thành, triều cường và sóng mạnh từ biển đánh vào bờ đã khiến cửa sông Lý Hòa bị tái bồi lấp trở lại.
Theo ông Võ Hải Quân, Chủ tịch UBND xã Đông Trạch, để duy trì độ sâu cửa cửa lạch thì địa phương buộc phải thực hiện tác động nạo vét thường xuyên, liên tục để khơi thông và hạn chế bồi lấp. “Trong khi khoản kinh phí cho mỗi lần hút cát khơi thông dòng chảy khá lớn. Ngân sách địa phương khó có thể đảm đương được. Vì vậy, cần có giải pháp căn cơ hơn, bền vững và lâu dài hơn”, ông Võ Hải Quân cho hay.
Tính đến xã hội hóa
Trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hiện có 7 cửa sông lớn gồm: Nhật Lệ, Roòn (còn gọi Loan Giang), Gianh, Lý Hòa, Dinh, Bến Hải và sông Hiếu. Do đặc điểm địa hình, thủy văn phức tạp nên các cửa sông thường xuyên bị bồi lấp sau mùa mưa lũ.
Những "núi cát" bồi lấp tại các cửa sông cần nhanh chóng được xử lý để tàu thuyền vươn khơi. Ảnh: T. P.
Theo ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, việc nạo vét thông luồng luôn được UBND tỉnh quan tâm triển khai trong nhiều năm qua với kinh phí hàng tỷ đồng. Tuy nhiên, qua mỗi năm, các cửa sông lại bị bồi lấp trở lại. Hiện, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với Sở Xây dựng Quảng Trị lên phương án đề xuất đưa việc khơi thông cửa sông Roòn vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. “Đồng thời, Sở sẽ làm việc với Bộ Nông Nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam để thống nhất phương án khắc phục triệt để tình trạng bồi lấp cửa sông Nhật Lệ. Trước mắt. đề xuất UBND tỉnh Quảng Trị tiếp tục bố trí kinh phí để nạo vét cửa sông, tạo thuận lợi cho ngư dân vươn khơi bám biển”, ông Trần Hoài Nam cho hay.
Trong bối cảnh việc bố trí kinh phí cho việc nạo vét luồng lạch cửa sông gặp khó, chính quyền địa phương và Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị cũng mạnh dạn đề xuất phương án huy động xã hội hóa việc nạo vét một số cửa sông đang bị bồi lấp nghiêm trọng như sông Lý Hòa, sông Dinh…
Ngư dân mong mỏi được ra khơi, các cơ sở hậu cần nghề cá mong tàu thuyền sớm đánh bắt để hoạt động trở lại. Ảnh: T. P.
Bàn về giải pháp lâu dài, ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho rằng, việc chống sạt lở tại bãi biển Bảo Ninh, khai thông luồng lạch hạn chế bồi lấp tại cửa sông Nhật Lệ, sông Hiếu (Cửa Việt)… cần tham vấn ý kiến từ các chuyên gia đầu ngành, có kinh nghiệm để đưa ra giải pháp hiệu quả nhất, cộng thêm sự hỗ trợ ngân sách của Nhà nước.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, tỉnh sẽ nghiên cứu, xem xét giao cho doanh nghiệp thực hiện nạo vét khơi thông cửa sông ven biển. Theo đó, doanh nghiệp có thể được phép tận thu, sử dụng nguồn khoáng sản (cát) trong quá trình nạo vét trong xây dựng kè chắn sóng, công trình phòng chống sạt lở cửa sông...
Cũng theo ông Lê Văn Bảo, việc xã hội hóa chính là tạo cơ chế cho việc nạo vét bồi lấp được thực hiện thường xuyên hằng năm để nạo vét các cửa sông ở mức độ thông thường chứ không phải là việc khai thác tận thu khoáng sản (cát) tại các cửa sông.
“Nghĩa là phải đồng thời thực hiện và ưu tiên việc sử dụng khoáng sản (cát) khi nạo vét các cửa sông, đưa vào sử dụng cho việc chống sạt lở, chống bồi lấp tại vùng đó. Trường hợp thiếu kinh phí thì tỉnh sẽ hỗ trợ thêm từ ngân sách để hoàn thành. Quy trình vận hành luôn tuân thủ, thực hiện theo quy định của pháp luật”, ông Lê Văn Bảo chia sẻ thêm.
Như vậy, nạo vét vẫn được xem là giải pháp tối ưu cho tình trạng bồi lấp cửa sông ven biển tại Quảng Trị, nếu được duy trì thương xuyên. Hiệu quả hay không còn phải chờ thực tiễn chứng minh. Tuy nhiên, điều mà rất nhiều ngư dân mong mỏi, quan tâm là các cửa sông nhanh chóng được khơi thông để tàu thuyền ra khơi đánh bắt...
