Theo sử liệu, nghề gốm Bình Dương hình thành từ thế kỷ XVIII khi những người thợ gốm từ miền Bắc vào Nam lập nghiệp, mang theo kỹ thuật nung gốm, xây lò và chế tác các sản phẩm từ đất sét. Đến nửa cuối thế kỷ XIX và nửa đầu thế kỷ XX, nghề gốm phát triển hưng thịnh với nhiều làng nghề nổi tiếng như Lái Thiêu, Tân Phú Khánh, Chánh Nghĩa, Phú Cường và Tân Uyên.
Hiện nay, các làng nghề đang từng bước đổi mới theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ, hiện đại hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm để chinh phục các thị trường xuất khẩu như châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.
Nghề gốm Bình Dương có lịch sử hơn 300 năm, đang được TP.HCM xây dựng hồ sơ tham gia Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Ảnh: Lê Bình.
Trong bối cảnh đó, UBND TP. HCM đã ban hành Kế hoạch phân công nhiệm vụ xây dựng hồ sơ Làng nghề thủ công gốm sứ Bình Dương tham gia Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới của Hội đồng Thủ công Thế giới (World Crafts Council - WCC). Thành phố đặt mục tiêu hoàn thiện hồ sơ để trình Hội đồng xem xét, phấn đấu công bố kết quả tại Lễ khai mạc Festival OCOP Việt Nam năm 2026, dự kiến diễn ra vào đầu tháng 12.
Việc tham gia mạng lưới không chỉ hướng tới sự ghi nhận của quốc tế mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nghề gốm sứ Bình Dương, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, mở rộng không gian sáng tạo, phát triển du lịch trải nghiệm và đào tạo nguồn nhân lực kế cận cho làng nghề.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP. HCM sẽ triển khai đồng bộ nhiều nhóm nhiệm vụ như tuyên truyền, quảng bá giá trị làng nghề, khảo sát hiện trạng, thu thập tư liệu, hoàn thiện hồ sơ theo tiêu chí của Hội đồng Thủ công Thế giới và chuẩn bị các điều kiện phục vụ đoàn chuyên gia quốc tế đến thẩm định.
Thành phố cũng sẽ đầu tư cải tạo không gian bảo tàng, khu trưng bày nghề gốm và không gian thiết kế sáng tạo, khuyến khích ứng dụng công nghệ trong phát triển mẫu mã, kết nối nghệ nhân với nhà thiết kế và doanh nghiệp nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Cùng với đó là đẩy mạnh đào tạo, truyền nghề, xúc tiến thương mại, phát triển du lịch làng nghề và xây dựng thương hiệu gốm Bình Dương trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương và Hiệp hội Gốm sứ Bình Dương TP.HCM triển khai khảo sát, hoàn thiện hồ sơ, xây dựng tài liệu truyền thông, đề xuất kinh phí và tổ chức các hoạt động phục vụ quá trình thẩm định của Hội đồng Thủ công Thế giới. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng các chính sách hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn để thúc đẩy bảo tồn và phát triển nghề gốm.
Lò lu Đại Hưng (Phường Chánh Hiệp) lưu giữ những giá trị đặc trưng của nghề gốm Bình Dương và được kỳ vọng trở thành điểm đến trong hành trình trải nghiệm văn hóa làng nghề. Ảnh: Lê Bình.
Sở Công Thương, Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Du lịch, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng UBND các phường Lái Thiêu, Thuận An, Chánh Hiệp, Tân Khánh, Thủ Dầu Một và Thuận Giao được giao rà soát hiện trạng làng nghề, chỉnh trang cảnh quan, phát triển các điểm đến du lịch, hoàn thiện không gian bảo tàng, phát triển nguồn nhân lực và huy động sự tham gia của nghệ nhân, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong quá trình xây dựng hồ sơ.
Nguồn kinh phí thực hiện được bố trí từ ngân sách thành phố theo phân cấp và các nguồn huy động hợp pháp khác. UBND TP. HCM yêu cầu các sở, ngành, địa phương và Hiệp hội Gốm sứ Bình Dương TP. HCM khẩn trương phối hợp triển khai các nhiệm vụ, bảo đảm tiến độ và chất lượng hồ sơ để đưa Làng nghề thủ công gốm sứ Bình Dương trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới.
