Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam vi phạm trong quản lý tài sản

Thanh tra Chính phủ đã ban hành Thông báo 3082-TB/TTCP về Kết luận thanh tra về việc chấp hành quy định pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam.

Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Theo kế hoạch đầu tư giai đoạn 2021-2025 được phê duyệt điều chỉnh, bổ sung, doanh nghiệp được giao đầu tư 193 dự án, với tổng mức đầu tư điều chỉnh hơn 11.845 tỷ đồng, kế hoạch giải ngân hơn 5.944 tỷ đồng.

Đoàn thanh tra kiểm tra trực tiếp tại Công ty mẹ, 2 ban quản lý dự án, 6 đơn vị trực thuộc, Công ty trách nhiệm hữu hạn Kỹ thuật Quản lý bay (Attech) và 14 trong tổng số 193 dự án đầu tư. Qua thanh tra, nhiều tồn tại, hạn chế, thiếu sót và vi phạm được chỉ ra trong quản lý tài chính, tài sản, đất đai và đầu tư xây dựng.

Hạch toán chưa đúng, tài sản công sử dụng sai mục đích

Theo kết luận thanh tra, từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM đã hạch toán vào chi phí sản xuất chung 4 khoản chi với tổng giá trị 2.031 triệu đồng.

Các khoản này gồm bảo trì, cập nhật phần mềm hệ thống quản lý tòa nhà; mua mới máy chủ hệ thống quan trắc thời tiết tự động tại Thọ Xuân; nâng cấp hệ thống âm thanh và mua bản quyền phục vụ kiểm thử hệ thống thoại qua giao thức Internet.

Cơ quan thanh tra xác định, các khoản chi có bản chất là mua mới hoặc nâng cấp tài sản nhưng VATM không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định để quản lý, trích khấu hao mà hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất kinh doanh. Việc này làm tăng chi phí và giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế.

Thanh tra Chính phủ kết luận cách hạch toán trên không đúng quy định. Trách nhiệm được xác định thuộc Ban Tổng giám đốc, Ban Tài chính VATM cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan. Số thuế thu nhập doanh nghiệp phải điều chỉnh được giao cơ quan thuế xác định trên cơ sở hồ sơ từng khoản chi.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc sử dụng tiền mặt trong thanh toán. Trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Attech đã chi bằng tiền mặt các khoản lương, thưởng và những khoản có tính chất thường xuyên với tổng giá trị khoảng 319.255 triệu đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định, việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản trên vi phạm quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Trách nhiệm thuộc Ban Tổng giám đốc, Ban Tài chính VATM; lãnh đạo, bộ phận tài chính các đơn vị hạch toán phụ thuộc, công ty con và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Công tác thực hiện nghĩa vụ thuế cũng được chỉ ra một số tồn tại. VATM và Attech đã hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của người nộp thuế được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Mặc dù các đơn vị đã rà soát, loại trừ chi phí và điều chỉnh, nộp bổ sung thuế thu nhập doanh nghiệp, đến thời điểm thanh tra vẫn còn tổng cộng 197,77 triệu đồng thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa được điều chỉnh giảm. Cơ quan thuế được yêu cầu tiếp tục kiểm tra tính hợp pháp của từng hóa đơn và xác định nghĩa vụ phải xử lý.

Trong quản lý đất và tài sản công, Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam sử dụng một số sân cầu lông, sân tennis và vị trí lắp đặt thiết bị để cho thuê.

Tổng số thu từ hoạt động này là hơn 3.123 triệu đồng, chi phí hơn 1.273 triệu đồng, chênh lệch thu - chi hơn 1.850 triệu đồng. Số tiền còn lại sau khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp và lợi nhuận đã phân phối là 844,53 triệu đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định việc sử dụng đất, tài sản công để cho thuê như trên không đúng mục đích sử dụng đất và vi phạm các quy định pháp luật có liên quan.

Công tác bảo trì công trình hàng không cũng bộc lộ hạn chế. Kết quả thực hiện kế hoạch bảo trì đạt 97,81% năm 2023, 90,46% năm 2024 và giảm xuống còn 67,34% năm 2025.

VATM và các đơn vị không kịp thời rà soát, điều chỉnh kế hoạch khi không có khả năng thực hiện đầy đủ các hạng mục đã được phê duyệt. Đồng thời, VATM không lập sổ theo dõi thường xuyên, cập nhật tình trạng chất lượng và hư hỏng của các công trình hàng không thuộc phạm vi quản lý để phục vụ việc lập kế hoạch bảo trì, sửa chữa.

Nhiều bất cập trong công tác đầu tư dự án

Qua kiểm tra 14 dự án, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều vấn đề trong khâu lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh dự án.

Một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội; một số báo cáo kinh tế - kỹ thuật không phân tích hiệu quả đầu tư.

Đáng chú ý, Dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh phải điều chỉnh 3 lần, trong khi Dự án Cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung điều chỉnh, bổ sung 8 lần. Theo kết luận, một số nội dung điều chỉnh chủ yếu để kéo dài tiến độ cho phù hợp thực tế nhưng hồ sơ chưa chứng minh đầy đủ căn cứ pháp lý cho việc điều chỉnh.

Đối với Trung tâm Kiểm soát không lưu Hà Nội, theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, cơ sở dự phòng tại chỗ phải được triển khai đầu tư đến năm 2020. Tuy nhiên, tại thời điểm thanh tra, VATM vẫn chưa đầu tư cơ sở này. Thanh tra Chính phủ xác định VATM chưa hoàn thành nhiệm vụ theo quy hoạch được phê duyệt.

Riêng Dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh, Thanh tra Chính phủ phát hiện nhiều vấn đề từ quy hoạch đến xác định tổng mức đầu tư.

Dự án được phê duyệt ngày 30/6/2021 trên cơ sở các chỉ tiêu tại giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực từ cuối năm 2019. Diện tích dự án khi phê duyệt là 54.716,5 m2, giảm 4.130 m2 so với quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, nhưng quy hoạch chưa được điều chỉnh. Dù vậy, hồ sơ thẩm định vẫn đánh giá dự án phù hợp với quy hoạch.

Việc xác định chi phí đầu tư cũng xuất hiện những chênh lệch lớn. Một báo giá hệ thống thông tin liên lạc thoại đã hết hiệu lực vẫn được sử dụng để xác định tổng mức đầu tư với mức giá gần 2,896 triệu Euro, trong khi giá trúng thầu gần 1,6 triệu Euro, giảm khoảng 44%.

Đối với hệ thống quản lý không lưu, giá dùng để xác định tổng mức đầu tư khoảng 24 triệu USD, tương đương 607.200 triệu đồng, trong khi giá trúng thầu là 401.661 triệu đồng, giảm khoảng 33%.

Thanh tra Chính phủ xác định, việc sử dụng báo giá hết hiệu lực và mức giá cao hơn đáng kể so với kết quả lựa chọn nhà thầu để làm căn cứ xác định tổng mức đầu tư chưa bảo đảm nguyên tắc chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với mặt bằng giá thị trường.

Bên cạnh đó, dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành quản lý bay tại dự án này được phê duyệt ở mức 807.916 triệu đồng nhưng không được xác định đầy đủ từ khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế và giá mua tương ứng. Sau đấu thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam rà soát, khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm. Tổng Công ty, các đơn vị trực thuộc và Công ty trách nhiệm hữu hạn Kỹ thuật Quản lý bay phải thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước khoảng 4.036 triệu đồng.

Các đơn vị liên quan cũng được yêu cầu làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân qua từng thời kỳ; nếu đủ căn cứ thì xem xét trách nhiệm, xử lý theo quy định pháp luật.