Tìm hướng phát triển vùng sản xuất gắn tiêu thụ cho cây ăn quả Cần Thơ

Phát triển vùng trồng đi đôi chuỗi liên kết

Những năm gần đây, ngành hàng cây ăn quả của TP Cần Thơ ghi nhận nhiều bước phát triển tích cực. Toàn thành phố hiện có trên 100.000 ha trồng cây ăn quả, hình thành nhiều vùng sản xuất tập trung, phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Các loại cây ăn quả chủ lực như sầu riêng, xoài, nhãn, bưởi và chanh đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Bên cạnh việc mở rộng diện tích, công tác xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn cũng được ngành nông nghiệp TP Cần Thơ chú trọng. Đến nay, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP thành phố đã cấp 657 mã số vùng trồng và 45 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế.

Mã số vùng trồng không chỉ là “tấm hộ chiếu” giúp trái cây tiếp cận các thị trường xuất khẩu mà còn là công cụ quan trọng để kiểm soát quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và đảm bảo an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, mã số cơ sở đóng gói giữ vai trò kiểm soát chất lượng sản phẩm ở khâu cuối cùng trước khi xuất khẩu. Hai mắc xích này sẽ bảo đảm trái cây được sơ chế, phân loại, đóng gói theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và đáp ứng các quy định kiểm dịch thực vật của thị trường nhập khẩu.

Thống kê của ngành chuyên môn, năng lực đóng gói của Cần Thơ đối với nhiều loại trái cây cơ bản đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

Cụ thể, năng lực đóng gói xoài khoảng 17.700 tấn/năm, cao hơn sản lượng được cấp mã số vùng trồng khoảng 2.400 tấn/năm.

Đối với bưởi và chanh, năng lực đóng gói cũng đang vượt xa sản lượng được cấp mã số vùng trồng, lần lượt là 80.000 tấn/năm và 47.000 tấn/năm.

Tuy nhiên, đối với sầu riêng có tốc độ tăng trưởng diện tích rất nhanh trong những năm gần đây. Hiện sản lượng sầu riêng được cấp mã số vùng trồng là 59.700 tấn/năm, nhưng năng lực đóng gói của địa phương mới đáp ứng được khoảng 38% nhu cầu.

Tương tự, với trái nhãn, năng lực đóng gói mới đáp ứng khoảng 78% sản lượng vùng trồng được cấp mã số.

Điều này cho thấy, việc phát triển vùng nguyên liệu cây ăn quả phải đi đôi với đầu tư cơ sở đóng gói, logistics và xây dựng các chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững nhằm tránh tình trạng phát triển nóng, mất cân đối giữa sản xuất và thị trường.

Tại Hội thảo Định hướng quản lý và Phát triển vùng sản xuất - tiêu thụ cây ăn quả theo yêu cầu thị trường diễn ra ngày 9/6, bà Nguyễn Thị Giang – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ nhìn nhận, ngành hàng cây ăn quả của địa phương đang đối mặt nhiều thách thức mới khi các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật.

Đặc biệt, Nghị định số 38/2026/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đã tạo hành lang pháp lý quan trọng. Chính sách này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác tổ chức sản xuất, giám sát chất lượng và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi giá trị.

Liên kết sản xuất - tiêu thụ là con đường tất yếu

Thực tế cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến mặt hàng cây ăn quả nhiều thời điểm rơi vào cảnh được mùa mất giá là do sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết, khiến việc kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tổ chức tiêu thụ gặp rất nhiều khó khăn.

Nhận thức điều này, thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đã đẩy mạnh xây dựng các chuỗi liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp. Từ đầu năm đến nay, toàn thành phố đã xây dựng 99 lượt liên kết sản xuất – tiêu thụ với diện tích gần 872 ha, sản lượng hơn 19.300 tấn trái cây.

Trong đó, sầu riêng và nhãn là hai mặt hàng xây dựng được nhiều chuỗi liên kết quy mô lớn. Cụ thể, sầu riêng có 24 liên kết với diện tích hơn 421 ha, sản lượng gần 9.300 tấn. Trái nhãn ghi nhận 57 liên kết trên diện tích hơn 238 ha, sản lượng gần 4.800 tấn.

Những mô hình liên kết này không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, mà còn tạo đầu ra ổn định cho nông dân. Bà con được hướng dẫn quy trình sản xuất đạt chuẩn, hỗ trợ kỹ thuật, vật tư và tiếp cận thông tin thị trường.

Điển hình tại HTX Nhãn Nhơn Nghĩa (xã Nhơn Ái), xã viên đã chủ động áp dụng nghiêm ngặt quy trình VietGAP, ghi chép nhật ký sản xuất và duy trì mã số vùng trồng. Điều này giúp sản phẩm được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Australia và Trung Quốc. Nhờ đó, giá thu mua nhãn của HTX luôn cao hơn thị trường trên 10.000 đồng/kg.

Tương tự, HTX Vườn cây ăn quả Trường Khương A (xã Trường Long) đã chủ động thay đổi quy trình canh tác theo hướng an toàn, kiểm soát chặt vật tư đầu vào, hạn chế sử dụng hóa chất có nguy cơ gây tồn dư kim loại nặng. Nhờ đó, nhiều năm liền sản phẩm sầu riêng của HTX đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm, tạo niềm tin với doanh nghiệp thu mua.

Một số doanh nghiệp đang tham gia liên kết tiêu thụ cây ăn quả với các HTX trên địa bàn TP Cần Thơ cho rằng, trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng, việc phát triển đồng bộ mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là con đường tất yếu để ngành hàng nâng cao sức cạnh tranh.

Sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, HTX, nhà khoa học và nông dân sẽ là nền tảng để xây dựng những vùng trái cây chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, gia tăng giá trị sản phẩm và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững cho ngành hàng cây ăn quả của TP Cần Thơ trong thời gian tới.