Tiêu chí quốc phòng trong nông thôn mới yêu cầu những gì?

Tiêu chí 10.4 được xây dựng nhằm đánh giá toàn diện việc thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng ở cấp xã, từ năng lực tổ chức, huy động lực lượng đến khả năng bảo đảm an ninh, an toàn ngay từ cơ sở. Nội dung này được Trung tá, ThS Nguyễn Công Hưng, Cục Dân quân tự vệ (Bộ Tổng tham mưu) chia sẻ tại lớp tập huấn triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 do Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia tổ chức.

Củng cố quốc phòng từ cơ sở trong bối cảnh mới

Theo Trung tá, ThS Nguyễn Công Hưng, Tiêu chí 10.4 giữ vị trí trọng tâm trong hệ thống tiêu chí nông thôn mới. Kết quả thực hiện phản ánh năng lực lãnh đạo của cấp ủy, hiệu lực điều hành của chính quyền, chất lượng tham mưu của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và mức độ phối hợp giữa các lực lượng trên địa bàn. Vì vậy, việc triển khai tiêu chí cần đồng bộ, thực chất, phù hợp tình hình địa phương.

Hiện nay, quá trình triển khai diễn ra trong bối cảnh nhiều yếu tố mới tác động. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành làm thay đổi quy mô quản lý và dân số. Tình trạng dịch chuyển lao động, gia tăng công dân làm việc xa địa phương khiến công tác quản lý nguồn, đăng ký nghĩa vụ quân sự và xây dựng lực lượng dân quân tự vệ phức tạp hơn. Yêu cầu đặt ra là có giải pháp linh hoạt, sát thực tiễn.

Đặc thù từng địa bàn tạo ra những yêu cầu khác nhau. Khu vực đồng bằng thuận lợi giao thông nhưng biến động dân cư lớn; miền núi, vùng sâu, vùng xa có diện tích rộng, dân cư phân tán, gây khó khăn cho quản lý, huy động, huấn luyện. Khái niệm “rộng khắp” cần được hiểu linh hoạt, có trọng tâm, phù hợp điều kiện cụ thể của từng địa phương, tránh áp dụng máy móc.

Trong điều kiện đó, dân quân tự vệ tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong xử lý các tình huống ở cơ sở. Lực lượng tham gia phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn, giữ gìn an ninh trật tự và ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống. Khả năng cơ động, phối hợp, xử lý tình huống thực tế là thước đo trực tiếp đánh giá chất lượng.

Xây dựng dân quân tự vệ bền vững từ tổ chức đến con người

Trung tá, ThS Nguyễn Công Hưng nhấn mạnh: Việc xây dựng lực lượng cần triển khai đồng bộ từ tổ chức đến con người, trước hết tập trung củng cố Ban Chỉ huy quân sự cấp xã đủ năng lực tham mưu. Theo đó, 100% Ban Chỉ huy quân sự cấp xã có trụ sở làm việc riêng, ổn định lâu dài, bảo đảm hệ thống thông tin liên lạc, lưu trữ hồ sơ, quản lý vũ khí, trang bị; lực lượng dân quân thường trực được bố trí nơi ăn, nghỉ phù hợp, bảo đảm chế độ, chính sách.

Song song, đầu tư cơ sở vật chất cần gắn với điều kiện từng địa phương, tránh rập khuôn, hình thức, bảo đảm hiệu quả sử dụng. Đồng thời, việc xây dựng lực lượng dân quân tự vệ phải đúng số lượng, cơ cấu, thành phần theo quy định; trong đó, yếu tố then chốt là chất lượng chính trị, độ tin cậy và khả năng huy động thực tế.

Đáng chú ý, công tác xây dựng Đảng giữ vai trò quyết định. Vì vậy, cần duy trì 100% cấp xã có chi bộ quân sự hoạt động hiệu quả, nâng cao tỷ lệ đảng viên trong lực lượng, bố trí đảng viên vào vị trí chủ chốt, qua đó bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, nâng cao bản lĩnh chính trị và sức chiến đấu.

Bên cạnh đó, công tác quản lý nguồn phải được thực hiện chặt chẽ, thường xuyên. Cụ thể, việc rà soát nhân khẩu, cập nhật thông tin cư trú, nghề nghiệp, sức khỏe, tình trạng lao động cần tiến hành liên tục; đồng thời tăng cường phối hợp giữa lực lượng quân sự, công an và các cơ quan liên quan, gắn với đẩy mạnh số hóa dữ liệu nhằm hạn chế sai sót, trùng lặp hoặc bỏ sót nguồn.

Mặt khác, huấn luyện là yếu tố quyết định tính “vững mạnh” của lực lượng. Do đó, nội dung huấn luyện cần bám sát nhiệm vụ, địa bàn, phương án tác chiến và yêu cầu phòng thủ dân sự, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục chính trị, pháp luật với rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống thực tiễn.

Trong bối cảnh thiên tai diễn biến phức tạp, yêu cầu nâng cao kỹ năng phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn càng trở nên cấp thiết. Chính vì vậy, các đội xung kích cấp xã cần được kiện toàn, phân công nhiệm vụ rõ ràng, bảo đảm phương tiện, sẵn sàng ứng phó; đồng thời, công tác kiểm tra, đánh giá phải được thực hiện nghiêm túc, phản ánh đúng năng lực của lực lượng.

Hoàn thành đồng bộ các chỉ tiêu quân sự, quốc phòng

Việc thực hiện Tiêu chí 10.4 gắn với hoàn thành đồng bộ các nhiệm vụ quốc phòng địa phương. Các nội dung như tuyển quân, xây dựng lực lượng dự bị động viên, giáo dục quốc phòng và an ninh, xây dựng khu vực phòng thủ, bảo đảm hậu cần - kỹ thuật, thực hiện chính sách hậu phương quân đội đều được triển khai thống nhất, đúng quy trình, bảo đảm chất lượng.

Cấp ủy, chính quyền địa phương cần đưa nhiệm vụ quân sự, quốc phòng vào nghị quyết, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Quy hoạch, phát triển hạ tầng và bố trí dân cư phải gắn với yêu cầu xây dựng khu vực phòng thủ, bảo đảm khả năng cơ động, huy động nguồn lực.

Quá trình triển khai cần tránh hình thức, chạy theo thành tích. Mỗi chỉ tiêu gắn với thực tiễn, phục vụ trực tiếp yêu cầu nhiệm vụ. Thực hiện tốt Tiêu chí 10.4 góp phần xây dựng lực lượng vũ trang địa phương vững mạnh, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về quốc phòng, tăng khả năng ứng phó trước các tình huống phát sinh.

Mục tiêu của Tiêu chí 10.4 là xây dựng lực lượng dân quân tự vệ thực sự vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ địa phương trong tình hình mới, thay vì chỉ hoàn thành các chỉ tiêu theo quy định. Khi nền quốc phòng toàn dân được củng cố từ cơ sở, xây dựng nông thôn mới sẽ có nền tảng phát triển ổn định và bền vững.