Chiều 7/1, Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai kế hoạch công tác năm 2026 của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phác họa bức tranh toàn cảnh của ngành thủy sản Việt Nam với những gam màu sáng tối đan xen. Năm 2025 được đánh giá là năm "vượt vũ môn" khi ngành phải đối mặt với những biến động chưa từng có từ sáp nhập bộ máy, thiên tai khốc liệt cho đến áp lực gỡ thẻ vàng EC.
Báo cáo tại hội nghị, ông Phạm Quang Toản, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, năm 2025 đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thủy sản. Kết quả ước tính, tổng sản lượng thủy sản đạt 9,95 triệu tấn, đặc biệt kim ngạch xuất khẩu thiết lập kỷ lục mới với con số 11,3 tỷ USD, vượt xa kế hoạch đề ra.
Làm rõ hơn về con số ấn tượng này, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh: "Năm nay là một năm chúng ta đạt mốc xuất khẩu rất cao. Có lẽ đó là kết quả từ những chiến lược, đề án mà chúng ta đã tổ chức triển khai theo đúng hướng".
Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân khẳng định kết quả xuất khẩu kỷ lục đến từ chiến lược đúng hướng, tập trung vào chế biến sâu và giá trị gia tăng. Ảnh: Hồng Ngọc.
Theo ông Luân, chiến lược phát triển thủy sản bền vững đã bắt đầu phát huy hiệu quả rõ rệt. Khai thác chững lại và có dấu hiệu giảm, trong khi nuôi trồng thủy sản phát triển bứt phá. "Các đối tượng chủ lực như tôm, cá tra năm nay giá trị xuất khẩu đều tăng và đạt đỉnh mới. Bên cạnh đó, các đối tượng đa dạng hóa như nuôi biển, rong tảo đã bắt đầu có thị trường ổn định", Cục trưởng Trần Đình Luân đánh giá.
Không chỉ dừng lại ở các con số, năm 2025 còn là năm "bận rộn kỷ lục" về công tác thể chế. Lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư chia sẻ, đây là năm tập trung rất nhiều cho công tác văn bản quy phạm pháp luật với Luật, Nghị định và 7 Thông tư được xây dựng, trong bối cảnh bộ máy vừa mới sáp nhập.
Tháo gỡ "nút thắt" thị trường và bài toán bảo tồn
Là đơn vị luôn song hành cùng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, ông Lê Thanh Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đánh giá cao sự phối hợp giữa hai đơn vị trong việc giải quyết các rào cản thương mại.
Ông Lê Thanh Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường nêu ý kiến tại hội nghị. Ảnh: Hồng Ngọc.
Ông Hòa thẳng thắn chỉ ra những thách thức thực tế, đặc biệt là tại thị trường Trung Quốc: "Hiện tại Trung Quốc kiểm soát rất chặt chẽ, đặc biệt đối với sản phẩm khai thác và có nguồn gốc tự nhiên như tôm hùm bông. Vừa qua, tôm hùm xanh tăng trưởng tốt, nhưng tôm hùm bông vẫn kẹt do vấn đề bảo tồn". Ông Hòa cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác giám sát an toàn dịch bệnh để đảm bảo mục tiêu xuất khẩu cho năm 2026.
Đối với thị trường EU, vấn đề IUU (khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định) vẫn là rào cản lớn nhất. Ông Hòa lưu ý về việc quản lý tàu cá và truy xuất nguồn gốc cần phải tốt hơn nữa để Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường có cơ sở cấp chứng thư xuất khẩu, hướng tới mục tiêu gỡ thẻ vàng.
Tuy nhiên, ông Hòa cũng mang đến tin vui về tiềm năng thị trường mới: "Nếu giải quyết được vấn đề chứng nhận Halal, chúng ta có thể mở ra cơ hội 5 - 6 triệu USD, từ đó thúc đẩy xuất khẩu mạnh mẽ vào Trung Đông, các nước Hồi giáo và châu Phi".
Chuyển đổi số và liên kết trong bảo vệ nguồn lợi
Một điểm sáng được Cục trưởng Trần Đình Luân nhấn mạnh là công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Việc thả giống tái tạo nguồn lợi tại các địa phương hiện nay đã trở thành hoạt động thường xuyên, liên tục chứ không chỉ mang tính phong trào.
Đặc biệt, công tác tuần tra, kiểm soát của lực lượng kiểm ngư đã có bước tiến mới về sự phối hợp. "Trước đây chúng ta làm độc lập, nhưng vừa rồi các chi cục khi đi tuần tra đều mời Biên phòng, Cảnh sát biển và cả chi cục các địa phương cùng tham gia. Khi có văn bản xử phạt, các đồng chí đó sẽ xử lý trực tiếp luôn, giúp rút ngắn thời gian và tăng cường hiệu lực thực thi pháp luật", ông Luân chia sẻ.
Công nghệ cũng đang len lỏi vào từng tàu cá. Các mô hình dự báo ngư trường ngắn hạn, dài hạn đã được đưa lên hệ thống để ngư dân tiếp cận. Nhiều doanh nghiệp lớn với đội tàu 20 - 30 chiếc đã áp dụng kỹ thuật bảo quản mới, giúp giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị sản phẩm.
Bên cạnh những thành tựu, lãnh đạo ngành thủy sản cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn đang hiện hữu. Ông Trần Đình Luân cảnh báo về tình trạng ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan. "Mưa lũ, bão năm nay rất cực đoan. Cùng với đó là dấu hiệu môi trường ô nhiễm tại nhiều vùng. Ngay cạnh TP.HCM hôm nay cũng phát hiện cá chết do môi trường. Đây là những thách thức đòi hỏi công tác chỉ đạo điều hành phải cực kỳ linh hoạt", ông Luân lo ngại.
Bước sang năm 2026, ngành thủy sản đặt mục tiêu tổng sản lượng đạt trên 10 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu phấn đấu đạt 11,5 tỷ USD. Để đạt được con số này, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết sẽ tiếp tục điều chỉnh giảm dần sản lượng khai thác, tăng sản lượng nuôi trồng và triển khai mạnh các giải pháp chế biến sâu.
Mệnh lệnh từ "tư lệnh" ngành: Không tự mãn, quyết liệt gỡ thẻ vàng
Phát biểu chỉ đạo và kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến không giấu được niềm tự hào nhưng cũng đầy trăn trở. Ông nhận định, con số tăng trưởng dương về cả sản lượng và giá trị xuất khẩu trong năm 2025 là một "kỳ tích" khi đặt trong bối cảnh ngành phải đối mặt với "cơn bão" kép: thiên tai khắc nghiệt và những rào cản thương mại ngày càng dày đặc.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến chỉ đạo toàn ngành không được tự mãn với "kỳ tích" năm 2025, phải quyết liệt hành động để gỡ thẻ vàng EC và tạo bứt phá bằng khoa học công nghệ. Ảnh: Hồng Ngọc.
"Chúng ta đã làm được những điều mà tưởng chừng như không thể. Trong khó khăn, thủy sản vẫn là trụ cột, là điểm sáng của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, chúng ta không được phép tự mãn hay ngủ quên trên chiến thắng", Thứ trưởng nhấn mạnh.
Chỉ đạo nhiệm vụ cho năm 2026, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đặt ra ba mũi nhọn chiến lược mà toàn ngành phải tập trung thực hiện.
Thứ nhất là câu chuyện về thể chế và hạ tầng. Thứ trưởng yêu cầu Cục Thủy sản và Kiểm ngư phải rà soát, hoàn thiện ngay các văn bản quy phạm pháp luật còn vướng mắc, tạo hành lang pháp lý thông thoáng nhất cho người dân và doanh nghiệp. Song song đó, phải đẩy mạnh đầu tư nâng cấp hệ thống cảng cá, khu neo đậu để vừa phục vụ hậu cần, vừa hỗ trợ công tác truy xuất nguồn gốc.
Thứ hai là "cuộc chiến" gỡ thẻ vàng EC. Thứ trưởng coi đây là nhiệm vụ chính trị cấp bách, không có đường lùi. "Lực lượng Kiểm ngư phải là 'thanh bảo kiếm' trên biển. Phải tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm. Chúng ta phải hành động thực chất để Ủy ban châu Âu thấy sự quyết tâm của Việt Nam, chứ không chỉ là lời hứa", Thứ trưởng chỉ đạo quyết liệt.
Cuối cùng là chìa khóa khoa học công nghệ. Thứ trưởng cho rằng, dư địa tăng trưởng dựa trên tài nguyên đã cạn, giờ là lúc phải tăng trưởng dựa trên hàm lượng chất xám. Thứ trưởng yêu cầu các viện, trường và doanh nghiệp phải bắt tay nhau chặt chẽ hơn để đưa các công nghệ mới vào sản xuất giống, nuôi biển công nghiệp và chế biến sâu, gia tăng giá trị cho từng con tôm, con cá.
"Năm 2026 sẽ là năm bản lề quan trọng. Với đà tăng trưởng và tâm thế mới, tôi tin tưởng ngành thủy sản sẽ tiếp tục bứt phá, hoàn thành xuất sắc mục tiêu 11,5 tỷ USD, khẳng định vị thế của thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế", Thứ trưởng Phùng Đức Tiến kết luận.
Với nền tảng là tư duy kinh tế thủy sản và sự đồng lòng từ Trung ương đến địa phương, ngành thủy sản Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vững vị thế là một trong những trụ cột xuất khẩu của nền kinh tế, hiện thực hóa khát vọng vươn ra biển lớn.
