Thu hẹp khoảng trống năng lực cho tài chính carbon xanh dương

Nhiều quốc gia đang coi các hệ sinh thái carbon xanh dương như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và đầm lầy nước mặn là một trong những giải pháp dựa vào thiên nhiên hiệu quả nhất để ứng phó với biến đổi khí hậu. Không chỉ hấp thụ và lưu trữ lượng lớn carbon, các hệ sinh thái này còn bảo vệ bờ biển, duy trì nguồn lợi thủy sản và tạo sinh kế cho hàng triệu người dân ven biển.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tiềm năng đó chỉ có thể trở thành hiện thực nếu các quốc gia xây dựng được năng lực quản trị, cơ chế tài chính và đội ngũ đủ khả năng triển khai.

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt tại Hội thảo Khu vực về Tăng cường năng lực cho tài chính carbon xanh dương công bằng, diễn ra tại Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế và Nông lâm nghiệp Thế giới (CIFOR-ICRAF) ở Bogor, Indonesia.

Các đại biểu cho rằng thành công của các sáng kiến carbon xanhdương không chỉ phụ thuộc vào giá trị của hệ sinh thái mà còn nằm ở năng lực của con người và các thể chế quản lý chúng.

Thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn

Indonesia hiện sở hữu hơn 20% diện tích rừng ngập mặn của thế giới và coi carbon xanh dương là một trong những trụ cột để thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Theo ông Enggar Sadtopo, Giám đốc phụ trách dịch vụ biển thuộc Bộ Biển và Nghề cá Indonesia, các hệ sinh thái carbon xanh dương  là một trong những giải pháp khí hậu dựa vào thiên nhiên hiệu quả nhất hiện nay. Tuy nhiên, để thu hút đầu tư bền vững, điều quan trọng không chỉ là tài nguyên thiên nhiên mà còn là cơ chế quản trị, tính minh bạch và sự liêm chính trong triển khai các dự án.

Ông cho rằng tài chính carbon xanh dương không chỉ phục vụ mục tiêu môi trường mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế biển, nâng cao khả năng chống chịu của các cộng đồng ven biển và hướng tới một tương lai phát triển bền vững. Tuy vậy, từ định hướng đến triển khai thực tế vẫn còn một khoảng cách lớn cần được lấp đầy.

Một trong những vấn đề nổi bật được các đại biểu chỉ ra là "khoảng trống ở giữa" - khoảng cách giữa chính sách ở cấp quốc gia và việc triển khai tại địa phương.

Theo bà Cora van Oosten thuộc CIFOR-ICRAF, nhiều địa phương có kinh nghiệm thực tiễn phong phú, trong khi cấp quốc gia cũng đã xây dựng được nhiều chính sách phù hợp, nhưng sự kết nối giữa hai cấp vẫn còn hạn chế.

Chính quyền địa phương thường thiếu năng lực kỹ thuật để chuyển hóa các chiến lược quốc gia thành kế hoạch hành động cụ thể. Trong khi đó, cộng đồng, lực lượng trực tiếp bảo vệ rừng ngập mặn, lại thiếu kiến thức, công cụ và khả năng tiếp cận các nguồn tài chính cần thiết. Sự phối hợp giữa các lĩnh vực như môi trường, thủy sản và tài chính cũng chưa thực sự đồng bộ.

Theo các chuyên gia, nếu không giải quyết được "khoảng trống" này, nhiều chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống, còn các sáng kiến do cộng đồng triển khai cũng khó mở rộng quy mô.

Đầu tư vào con người để mở đường cho tài chính carbon

Các chuyên gia cho rằng tài chính carbon xanh dương chỉ có thể vận hành hiệu quả khi đi kèm những hệ thống đủ mạnh, từ đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), cơ chế quản trị đến chia sẻ lợi ích. Tuy nhiên, tất cả các hệ thống đó đều phụ thuộc trước hết vào năng lực của con người.

Ông Lorenzo Santucci thuộc Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (UN ESCAP) cho rằng cần đưa những bài học từ cộng đồng đến với cơ quan trung ương, đồng thời hướng dòng vốn vào các dự án vừa ứng phó với biến đổi khí hậu, vừa phục hồi đa dạng sinh học. Điều này đòi hỏi phải tăng cường năng lực cho cộng đồng, chính quyền địa phương và cả các chủ thể tham gia thị trường carbon.

Ở cấp cộng đồng, người dân địa phương được xem là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ rừng ngập mặn. Ông Muzakir Achmady thuộc Cơ quan Quy hoạch Phát triển vùng tỉnh Nam Sumatra (Indonesia) nhấn mạnh rằng cơ chế chia sẻ lợi ích cần ưu tiên cộng đồng để người dân thực sự nhìn thấy giá trị kinh tế từ công tác bảo tồn.

Thực tế tại làng Sungsang IV cho thấy trong vòng hai năm, người dân đã tự trồng khoảng 30.000 cây ngập mặn. Tuy nhiên, để tham gia sâu hơn vào thị trường carbon, cộng đồng vẫn cần được trang bị thêm kỹ năng về thu thập dữ liệu, giám sát, quản trị và tài chính.

Các chuyên gia cũng cho rằng phát triển carbon xanh dương không nên chỉ dừng ở việc tạo ra tín chỉ carbon. Giá trị lâu dài nằm ở việc gắn bảo tồn rừng ngập mặn với phát triển sinh kế, như nuôi trồng thủy sản bền vững, du lịch sinh thái và phát triển các sản phẩm từ hệ sinh thái ven biển.

Khi người dân được nâng cao năng lực, có thêm cơ hội tiếp cận thị trường và hưởng lợi trực tiếp từ công tác bảo tồn, các sáng kiến carbon xanh dương mới có thể duy trì lâu dài và tạo ra khả năng chống chịu thực sự cho cộng đồng.

Các chuyên gia cho rằng tương lai của carbon xanh dương không chỉ phụ thuộc vào khả năng hấp thụ carbon của rừng ngập mặn hay thảm cỏ biển, mà còn phụ thuộc vào việc các quốc gia có xây dựng được năng lực quản lý, huy động nguồn lực tài chính và trao quyền cho cộng đồng hay không.

Vì thế, phát triển năng lực không phải là một nội dung bổ trợ, mà chính là nền tảng để các giải pháp khí hậu dựa vào thiên nhiên phát huy hiệu quả và mang lại lợi ích lâu dài cho cả con người và hệ sinh thái.