Trong chuyến thăm rừng Amazon hồi tháng 4 vừa qua, bà Xing Yanling - Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Thịt Thiên Tân đã chia sẻ trên mạng xã hội WeChat cảm giác “được bao phủ bởi hàng chục nghìn sắc xanh”. Nhưng chuyến đi này không chỉ đơn thuần mang ý nghĩa du lịch.
Rừng Amazon ở Peru. Ảnh: Rhett A. Butler/Mongabay.
Hiệp hội do bà Xing đứng đầu đại diện cho nhóm doanh nghiệp nhập khẩu khoảng 40% lượng thịt bò Brazil vào Trung Quốc. Dưới sự dẫn dắt của bà, các doanh nghiệp thành viên cam kết mua khoảng 50.000 tấn thịt bò được chứng nhận “không liên quan tới phá rừng” ngay trong năm 2026.
Con số này tương đương khoảng 4,5% lượng thịt bò Brazil xuất khẩu sang Trung Quốc dự kiến trong năm nay. Dù chưa phải tỷ lệ quá lớn, đây vẫn được xem là bước đi mang tính biểu tượng, cho thấy thị trường Trung Quốc đang dần thay đổi cách nhìn về chuỗi cung ứng nông sản.
Người Trung Quốc chuộng thực phẩm “xanh”
Trong nhiều năm, nông dân và doanh nghiệp Brazil tin rằng người mua Trung Quốc chủ yếu quan tâm đến giá thành. Tuy nhiên, xu hướng mới cho thấy một bộ phận người tiêu dùng sẵn sàng chi nhiều hơn cho sản phẩm an toàn, thân thiện môi trường và có thể truy xuất nguồn gốc.
Theo bà Xing Yanling, khi mức sống được nâng lên, người tiêu dùng Trung Quốc không còn chỉ đặt câu hỏi “có rẻ hay không”, mà bắt đầu quan tâm tới việc thực phẩm đó có “xanh”, an toàn và minh bạch hay không.
Xu hướng này cũng phù hợp với những tín hiệu chính sách từ Bắc Kinh. Những năm gần đây, Trung Quốc liên tục phát đi thông điệp về việc tăng cường kiểm soát tác động môi trường trong hoạt động thương mại. Năm 2019, nước này sửa đổi luật lâm nghiệp nhằm cấm buôn bán gỗ khai thác trái phép. Đến năm 2023, Trung Quốc và Brazil tiếp tục ký cam kết chung nhằm chấm dứt nạn phá rừng bất hợp pháp liên quan tới thương mại hàng hóa.
Tập đoàn COFCO - doanh nghiệp thương mại nông sản nhà nước lớn của Trung Quốc cũng đã tuyên bố loại bỏ tình trạng phá rừng khỏi chuỗi cung ứng của mình từ năm ngoái.
Amazon từ lâu được coi là “lá phổi xanh” của hành tinh, sở hữu hệ sinh thái đa dạng bậc nhất thế giới. Tuy nhiên, khu vực này đang mất đi hàng trăm nghìn hecta rừng mỗi năm.
Theo dữ liệu được Reuters dẫn lại từ tổ chức giám sát sử dụng đất MapBiomas của Brazil, khoảng 90% diện tích rừng bị chặt phá tại Amazon sau đó được chuyển đổi thành đồng cỏ phục vụ chăn nuôi gia súc. Điều này khiến ngành thịt bò trở thành một trong những lĩnh vực bị chỉ trích nhiều nhất liên quan tới nạn phá rừng.
Ông Andre Vasconcelos phụ trách kết nối toàn cầu của nền tảng theo dõi chuỗi cung ứng Trase cho rằng thịt bò là lĩnh vực dễ tạo ra thay đổi hơn so với nhiều mặt hàng nông sản khác. Nguyên nhân là bởi đây không phải thực phẩm thiết yếu trong khẩu phần ăn của người Trung Quốc như đậu tương.
Đồng thời, ngày càng có nhiều thông tin cho thấy thịt bò Brazil là một trong những mặt hàng nông nghiệp gắn chặt nhất với nguy cơ phá rừng. Điều này khiến người tiêu dùng có xu hướng cân nhắc kỹ hơn.
Chuỗi cung ứng “không phá rừng” còn nhiều thách thức
Dự án thịt bò “không phá rừng” hướng tới việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Các sản phẩm sẽ được gắn nhãn “Beef on Track” do tổ chức phi lợi nhuận Imaflora của Brazil phát triển.
Chứng nhận này chia thành nhiều cấp độ khác nhau, tùy thuộc khả năng truy vết sản phẩm tới tận các trang trại cung cấp gia súc, đồng thời đánh giá việc các khu đất đó có liên quan đến phá rừng hay lao động cưỡng bức hay không.
Theo Reuters, các nhà nhập khẩu Thiên Tân sẵn sàng trả cao hơn khoảng 10% cho nguồn thịt bò chứng minh được toàn bộ chuỗi cung ứng không liên quan tới phá rừng hợp pháp và bất hợp pháp.
Không chỉ yếu tố môi trường, khả năng truy xuất nguồn gốc còn giúp giải quyết nỗi lo an toàn thực phẩm - vấn đề vốn được người tiêu dùng Trung Quốc đặc biệt quan tâm sau nhiều vụ bê bối thực phẩm trước đây.
Các doanh nghiệp Trung Quốc cho biết người dân hiện đã quen với những sản phẩm có mã QR truy xuất nguồn gốc. Thậm chí, trong chuyến thăm Brazil, đoàn doanh nghiệp Trung Quốc đã giới thiệu mô hình dán mã QR lên trứng để người mua có thể kiểm tra nơi sản xuất.
Theo bà Xing Yanling, người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao gấp đôi cho những sản phẩm minh bạch nguồn gốc và bảo đảm chất lượng.
Dù được đánh giá tích cực, quá trình xây dựng chuỗi cung ứng “không phá rừng” vẫn đối mặt nhiều khó khăn.
Một trong những thách thức lớn nhất nằm ở hệ thống truy xuất nguồn gốc tại Brazil. Hiện việc quản lý đàn gia súc chủ yếu dựa trên giấy tờ vận chuyển, trong khi giới công tố nước này cho rằng hệ thống vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng và có thể bị lợi dụng để che giấu nguồn gốc thật của vật nuôi.
Tình trạng này thường được gọi là “rửa tiền gia súc”, tức gia súc được chuyển qua nhiều trang trại trung gian để xóa dấu vết liên quan đến khu vực phá rừng trái phép. Reuters cho biết việc cải thiện hệ thống giám sát có thể cần nhiều năm mới hoàn thiện.
Bên cạnh đó, sáng kiến của Hiệp hội Công nghiệp Thịt Thiên Tân cũng chưa nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ toàn ngành thịt bò Brazil. Một số doanh nghiệp lo ngại việc bổ sung thêm chứng nhận môi trường có thể khiến chi phí tăng lên và tạo thêm rào cản thương mại.
Hiệp hội các nhà xuất khẩu thịt bò Brazil (ABIEC) cho rằng các tiêu chuẩn mới cần phù hợp với hệ thống hiện hành để tránh gây chồng chéo hoặc tạo áp lực quá lớn cho doanh nghiệp.
Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang siết hạn ngạch nhập khẩu thịt bò nhằm bảo vệ ngành chăn nuôi trong nước. Reuters cho biết Brazil có thể chạm mức hạn ngạch khoảng 1,1 triệu tấn ngay trong nửa đầu năm nay. Sau khi vượt ngưỡng, thịt bò nhập khẩu sẽ phải chịu mức thuế rất cao.
Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nếu xu hướng tiêu dùng xanh tại Trung Quốc tiếp tục lan rộng, tác động của nó sẽ rất đáng kể. Với vai trò là một trong những quốc gia nhập khẩu nông sản lớn nhất thế giới, mọi thay đổi trong hành vi tiêu dùng tại Trung Quốc đều có khả năng tạo hiệu ứng dây chuyền lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
