Thị trường lúa gạo trầm lắng ngay trước cao điểm thu hoạch rộ

Đầu ra chưa đảm bảo

Tây sông Hậu từ lâu được xem là một trong những vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh An Giang, nơi thường xuyên đạt năng suất cao trong các vụ sản xuất. Những ngày này, đi dọc các cánh đồng ở xã Thạnh Đông, dễ dàng bắt gặp hình ảnh những thửa ruộng lúa đông xuân đã vào giai đoạn chín rộ. Bông lúa trĩu hạt, cúi đầu vàng óng dưới nắng, chỉ còn khoảng 10 ngày nữa là bước vào thu hoạch.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Kênh 7A (xã Thạnh Đông), cánh đồng rộng 640 ha vụ đông xuân 2025-2026 được gieo sạ với ba giống lúa chủ lực là Đài Thơm 8, OM18 và ST25. Theo đánh giá của nông dân, điều kiện thời tiết và quá trình chăm sóc khá thuận lợi, hứa hẹn năng suất đạt cao.

Tuy nhiên, niềm vui được mùa lại đi kèm nỗi lo về đầu ra. Ông Đỗ Duy Nguyện, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Kênh 7A cho biết những ngày qua ông cùng các xã viên như “đứng ngồi không yên” vì thị trường thu mua lúa gạo đang trầm lắng.

Là đơn vị tham gia Đề án 1 triệu ha, hợp tác xã kỳ vọng việc sản xuất theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp sẽ giúp đầu ra ổn định hơn. Tuy nhiên thực tế lại diễn ra không như mong đợi.

Ông Nguyện chia sẻ: “Thông thường, trước khi thu hoạch khoảng 15-20 ngày, sẽ có doanh nghiệp đến xem lúa và đặt cọc thu mua. Nhưng vụ này liên hệ các doanh nghiệp đều không có phản hồi, trong khi giá lúa ngày một giảm”.

Trong bối cảnh doanh nghiệp chưa mặn mà thu mua, hợp tác xã buộc phải bán lúa thông qua hàng xáo. Hiện mới chỉ chốt được hai giống Đài Thơm 8 và OM18 với giá khoảng 5.600 đồng/kg, còn giống ST25 vẫn chưa có đơn vị nào đứng ra thu mua.

Không chỉ lo giá thấp, hợp tác xã còn đối mặt nguy cơ lúa chín quá ngày thu hoạch. Theo ông Nguyện, thông thường các giống lúa này chỉ khoảng 100 ngày là thu hoạch, nhưng hiện nay bên mua hẹn ngày đưa ghe đến thu mua trễ hơn dự kiến.

“Chỗ mua hẹn ngày đưa ghe đến thu mua trễ, kéo dài thêm 3-5 ngày. Như vậy lúa sẽ bị chín khô và rụng khi thu hoạch, ảnh hưởng đến năng suất”, ông Nguyện nói.

Trong khi đó, chi phí đầu vào vụ này lại tăng cao. Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng, số lần phun sâu, rầy nhiều hơn khiến chi phí sản xuất đội lên đáng kể. Điều này khiến lợi nhuận của nông dân bị thu hẹp.

Trước những khó khăn về thị trường và chi phí sản xuất, hợp tác xã dự kiến sau khi thu hoạch vụ đông xuân sẽ họp xã viên để bàn phương án sản xuất tiếp theo. Theo ông Nguyện, nhiều khả năng hợp tác xã sẽ không sản xuất vụ thu đông 2026. “Sau thu hoạch, hợp tác xã sẽ họp xã viên thống nhất bỏ vụ, cải ải phơi đất, chờ mưa xuống sản xuất hè thu chính vụ. Chứ chi phí giá vật tư cao như hiện nay sản xuất không hiệu quả”, ông Nguyện cho biết.

Thực tế này phản ánh rõ những khó khăn mà người trồng lúa đang phải đối mặt, dù vụ mùa được đánh giá là khá thuận lợi về năng suất.

Doanh nghiệp thận trọng thu mua

An Giang là một trong những tỉnh có sản lượng lương thực lớn của cả nước. Tổng diện tích lúa gieo trồng đạt gần 1,3 triệu ha, sản lượng khoảng 8,8 triệu tấn, trong đó tỷ lệ gieo trồng lúa chất lượng cao đạt trên 97%. Tuy nhiên, ngành lúa gạo của tỉnh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Đặc biệt trong thời gian gần đây, giá phân bón và vật tư nông nghiệp tăng cao đã tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và đời sống của nông dân.

Không chỉ vậy, thị trường lúa gạo hiện nay cũng chịu tác động từ nhiều yếu tố của thị trường trong nước và thế giới. Ở góc độ doanh nghiệp xuất khẩu gạo, những biến động của thị trường quốc tế cũng đang ảnh hưởng đến hoạt động thu mua trong nước.

Ông Nguyễn Duy An, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Thương mại Kiên Giang (tỉnh An Giang) cho biết, năm 2025 thị trường gạo thế giới có nhiều biến động, khi một số quốc gia như Philippines, Indonesia áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu gạo, khiến hoạt động xuất khẩu gặp không ít khó khăn. “Từ đầu năm đến nay nhu cầu lương thực thế giới giảm, giá gạo liên tục giảm xuống, các nước như Thái Lan, Ấn Độ gạo tồn nhiều, nên thị trường xuất khẩu được dự báo còn nhiều khó khăn”, ông An cho biết.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp đang thận trọng hơn trong hoạt động thu mua lúa ngay đầu vụ. Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH sản xuất thương mại Phước Thành IV (tỉnh Vĩnh Long) cho rằng doanh nghiệp hiện gặp khó trong việc thu mua lúa do dòng vốn tín dụng giải ngân chậm, trong khi chi phí logistics lại biến động mạnh.

Theo ông Thành, những tác động từ chiến sự tại Trung Đông khiến giá cước vận tải quốc tế tăng từ 10-30%, còn vận chuyển nội địa cũng tăng 10-20% tùy tuyến và đơn hàng. “Hiện nay đa số doanh nghiệp vẫn đang nghe ngóng để mua hàng. Các hợp đồng xuất khẩu mới cũng ký khá chậm do tồn kho gạo trên thế giới còn cao, khiến nhiều doanh nghiệp chưa mặn mà thu mua ngay đầu vụ mà chờ diễn biến giá”, ông Thành cho biết.

Để đảm bảo tiêu thụ lúa cho nông dân, Công ty Phước Thành IV dự kiến thu mua khoảng 20.000-30.000 tấn lúa trong vụ đông xuân này để chế biến, đồng thời chờ tín hiệu thị trường thuận lợi hơn trước khi ký thêm các hợp đồng xuất khẩu mới.

Ở góc độ toàn ngành, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam nhận định thị trường lúa gạo thế giới đang rơi vào tình trạng cung vượt cầu, khiến giá lúa gạo có xu hướng giảm và tạo áp lực lớn lên hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. “Khó khăn lớn nhất hiện nay của ngành hàng lúa gạo là thị trường. Nếu không giải quyết được thì rõ ràng, giá lúa sẽ còn khó khăn”, ông Nam nhận định.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, hệ thống ngân hàng cần xem xét chính sách lãi suất, hỗ trợ vốn để doanh nghiệp có điều kiện thu mua tạm trữ lúa gạo trong thời điểm thu hoạch rộ. Việc này sẽ giúp tránh tình trạng nguồn cung dồn ra thị trường cùng lúc, gây áp lực giảm giá.

Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp vẫn nỗ lực mở rộng thị trường xuất khẩu. Công ty Xuất nhập khẩu Chơn Chính (tỉnh Đồng Tháp) đang đẩy mạnh thu mua khoảng 200.000 tấn lúa của nông dân trong vụ đông xuân 2025-2026 để phục vụ xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, châu Phi và Trung Đông.

Ông Trương Văn Chính, Giám đốc Công ty Chơn Chính cho biết: “Đơn hàng của công ty đi không kịp”. Theo ông, kết quả này có được nhờ doanh nghiệp định hướng chiến lược lâu dài, tập trung vào phân khúc gạo chất lượng cao.

Hiện nay, dù xung đột tại Trung Đông khiến chi phí vận tải tăng, nhưng theo doanh nghiệp, điều này chưa ảnh hưởng nhiều đến hoạt động xuất khẩu của công ty. Một phần sản lượng gạo được giao dịch thông qua đối tác tại châu Phi, sau đó chuyển đến trung tâm giao dịch tại Dubai, với sản lượng khoảng 100.000 tấn mỗi năm.

Tuy vậy, các doanh nghiệp cũng mong muốn Ngân hàng Nhà nước Việt Nam mở rộng hạn mức tín dụng với hình thức giải ngân thuận lợi hơn trong vụ đông xuân này. Khi nguồn vốn được đảm bảo, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong thu mua lúa, góp phần giữ giá lúa ổn định và đảm bảo đầu ra cho nông dân ngay trong thời điểm thu hoạch rộ.