Những động thái mới tại Italy, Nhật Bản cùng các cuộc họp quốc tế dưới khuôn khổ Nghị định thư Montreal cho thấy nỗ lực toàn cầu nhằm hạn chế phát thải các khí fluorocarbon, bảo vệ tầng ozone và giảm tác động đến khí hậu.
Hình ảnh thống kê quy mô lớn lỗ thủng tầng ozone hàng năm. Ảnh: EC.
Italy siết chặt xử lý buôn bán trái phép khí F-gas
Chính phủ Italy vừa thông báo triển khai Chỉ thị của Liên minh châu Âu (EU) về tội phạm môi trường, tăng cường chế tài đối với hoạt động sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu và kinh doanh trái phép các khí fluor hóa (F-gas).
F-gas, trong đó phổ biến nhất là hydrofluorocarbon (HFC), được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống điều hòa không khí và làm lạnh. Mặc dù không gây suy giảm tầng ozone như các thế hệ môi chất lạnh cũ, HFC lại là nhóm khí nhà kính cực mạnh, có khả năng làm nóng lên toàn cầu cao gấp hàng nghìn lần CO₂.
Theo Điều 5 của Chỉ thị Tội phạm Môi trường EU, các hành vi sản xuất, nhập khẩu hoặc xuất khẩu trái phép F-gas và các thiết bị liên quan có thể bị phạt tù tới một năm hoặc phạt tiền từ 10.000 đến 150.000 euro. Các hành vi tiếp thị, sử dụng hoặc phát thải trái phép các loại khí này có thể bị phạt tù tới sáu tháng hoặc phạt tiền từ 1.000 đến 50.000 euro.
Các tổ chức môi trường đánh giá đây là bước tiến quan trọng nhằm ngăn chặn thị trường buôn bán khí lạnh bất hợp pháp đang làm suy yếu các nỗ lực cắt giảm phát thải theo Quy định F-Gas của EU và Bản sửa đổi Kigali thuộc Nghị định thư Montreal.
Nhật Bản khép “lỗ hổng” trong quản lý khí lạnh từ điều hòa dân dụng
Tại Nhật Bản, Bộ Môi trường đang chuẩn bị sửa đổi Luật Quản lý và sử dụng hợp lý fluorocarbon nhằm mở rộng phạm vi quản lý từ điều hòa thương mại sang điều hòa không khí hộ gia đình.
Động thái này xuất phát từ thực tế tỷ lệ thu hồi HFC từ các thiết bị điều hòa đã qua sử dụng vẫn còn thấp. Năm 2024, chỉ khoảng 45% lượng HFC trong điều hòa dân dụng được thu hồi, trong khi phần còn lại có nguy cơ bị phát tán trực tiếp ra khí quyển.
Bộ Môi trường Nhật Bản đang chuẩn bị sửa đổi Luật Quản lý và sử dụng hợp lý fluorocarbon nhằm mở rộng phạm vi quản lý từ điều hòa thương mại sang điều hòa không khí hộ gia đình. Ảnh: Japan News.
Theo Bộ Môi trường Nhật Bản, HFC có thể tạo hiệu ứng nhà kính mạnh hơn CO₂ tới hơn 10.000 lần. Trong năm 2023, lượng phát thải HFC của nước này đạt khoảng 31,7 triệu tấn CO₂ tương đương, tăng 44% so với năm 2013. Riêng khí thải phát sinh từ việc thải bỏ điều hòa dân dụng chiếm khoảng 20% tổng lượng phát thải HFC.
Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu giảm 60% lượng phát thải HFC vào năm 2030 so với mức năm 2013. Việc sửa đổi luật nhằm bảo đảm các đơn vị thu gom, tái chế và phá dỡ công trình phải thu hồi môi chất lạnh trước khi xử lý thiết bị, tránh tình trạng chỉ thu gom kim loại có giá trị mà bỏ qua khí lạnh bên trong.
Bên cạnh hoạt động thu hồi, Nhật Bản cũng thúc đẩy nghiên cứu các loại môi chất lạnh thay thế có tác động khí hậu thấp hơn và xây dựng hệ thống tái sử dụng HFC đã qua thu hồi nhằm giảm áp lực nguồn cung trong tương lai.
Nghị định thư Montreal tiếp tục giữ vai trò trung tâm
Trước đó, vào tháng 4/2026, Ban Đánh giá Công nghệ và Kinh tế (TEAP) thuộc Nghị định thư Montreal đã họp tại Brussels (Bỉ) để thảo luận các giải pháp kỹ thuật và kinh tế phục vụ quá trình loại bỏ các chất làm suy giảm tầng ozone cũng như cắt giảm HFC.
Được thông qua năm 1987, Nghị định thư Montreal là một trong những hiệp định môi trường thành công nhất thế giới khi giúp loại bỏ dần các chất phá hủy tầng ozone như chlorofluorocarbon (CFC) và hydrochlorofluorocarbon (HCFC).
Năm 2016, Bản sửa đổi Kigali mở rộng phạm vi của Nghị định thư sang lĩnh vực khí hậu, yêu cầu các quốc gia từng bước cắt giảm sản xuất và tiêu thụ HFC. Theo các chuyên gia, việc thực hiện đầy đủ Kigali có thể giúp tránh tới 0,4°C mức tăng nhiệt độ toàn cầu vào cuối thế kỷ này.
Tại cuộc họp ở Brussels, các chuyên gia đã xem xét tiến độ chuyển đổi công nghệ trong nhiều lĩnh vực, từ sản xuất hóa chất, thiết bị làm lạnh đến y tế. Một trong những nội dung đáng chú ý là quá trình thay thế các bình xịt điều trị hen suyễn bằng các sản phẩm có tác động khí hậu thấp hơn, cũng như đánh giá nhu cầu sử dụng các chất làm suy giảm tầng ozone còn lại trong một số lĩnh vực đặc thù như hàng không.
Giới chuyên gia nhận định việc siết chặt thực thi pháp luật, ngăn chặn buôn bán trái phép và nâng cao tỷ lệ thu hồi môi chất lạnh sẽ đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ thành quả phục hồi tầng ozone, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.
