Chính phủ Thái Lan đang xúc tiến hủy bỏ một thỏa thuận hàng hải lâu năm với Campuchia, với lý do thiếu tiến triển và căng thẳng gia tăng liên quan đến các yêu sách chồng lấn trên biển.
Đề xuất chấm dứt Bản ghi nhớ năm 2001 (MoU44), được đặt theo năm Phật lịch 2544, đã được Hội đồng An ninh Quốc gia thông qua và sẽ sớm trình nội các phê duyệt cuối cùng, Thủ tướng Anutin Charnvirakul xác nhận hôm thứ Năm.
Ông Anutin, đồng thời là Bộ trưởng Nội vụ, cho biết động thái này sẽ được triển khai nhanh chóng, nhấn mạnh chỉ MoU44 bị ảnh hưởng, còn MoU43 về biên giới trên đất liền hiện vẫn giữ nguyên. Chính phủ dự định sử dụng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) làm khuôn khổ pháp lý chính cho các cuộc đàm phán trong tương lai.
MoU44, ký ngày 18/6/2001 tại Phnom Penh dưới thời Thủ tướng Thaksin Shinawatra, thiết lập cơ chế xử lý các vùng chồng lấn ở Vịnh Thái Lan, với diện tích khoảng 26.000 km² được cho là có trữ lượng dầu khí. Thỏa thuận này kết hợp phân định ranh giới biển với phát triển chung tài nguyên năng lượng ngoài khơi. Tuy nhiên, sau khoảng 25 năm, các cuộc đàm phán chính thức chỉ diễn ra 5 lần và không đạt kết quả cụ thể.
Một người biểu tình cầm biểu ngữ trong cuộc tuần hành kêu gọi chính phủ hủy bỏ thỏa thuận phân định ranh giới trên biển với Campuchia, tại Bangkok vào tháng 6/2025. Ảnh: The Bangkok Post
Giới chức Thái Lan đưa ra nhiều lý do để hủy bỏ thỏa thuận: thiếu tiến triển, thay đổi bối cảnh pháp lý khi Campuchia tham gia đầy đủ UNCLOS, cơ chế “gói” khiến đàm phán phức tạp hơn, cùng với các căng thẳng địa chính trị kéo dài. Chính phủ cho rằng cần xác định rõ ranh giới trước khi chia sẻ tài nguyên.
Sau khi hủy MoU44, Thái Lan sẽ dựa vào UNCLOS để xử lý các vấn đề hàng hải. Tuy nhiên, một số ý kiến phản đối cho rằng việc này có thể làm suy yếu vị thế đàm phán và kéo dài tranh chấp, đồng thời gây rủi ro pháp lý nếu phát triển tài nguyên đơn phương.
Trong khi đó, MoU43 ký năm 2000 về biên giới đất liền vẫn được duy trì nhưng sẽ được rà soát. Thỏa thuận này liên quan đến việc phân định biên giới dựa trên các hiệp ước và bản đồ lịch sử.
Quyết định hủy MoU44 có thể tác động đến quan hệ song phương, khuôn khổ pháp lý và niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng ngoài khơi. Tuy vậy, Bangkok coi đây là bước “tái khởi động” nhằm mở đường cho cơ chế đàm phán mới.
