Giới chức Thái Lan cho biết đã phát hiện mức ô nhiễm asen được đánh giá là nguy hiểm trong trầm tích lấy từ sông Mekong và ba phụ lưu của con sông này tại các tỉnh cực Bắc Chiang Mai và Chiang Rai.
Ô nhiễm kim loại nặng tại các phụ lưu quan trọng của sông Mekong đã được ghi nhận trong hơn một năm qua. Tuy nhiên, các cuộc kiểm tra do Cục Kiểm soát Ô nhiễm Thái Lan tiến hành hồi tháng 3 đánh dấu lần đầu tiên asen được phát hiện trên dòng chính sông Mekong - tuyến sông xuyên biên giới quan trọng, nơi nuôi sống hàng triệu người dân và là môi trường sinh tồn của hàng nghìn loài động, thực vật.
Kết quả xét nghiệm công bố cho thấy các mẫu trầm tích thu thập tại 3 trạm quan trắc khác nhau dọc dòng chính sông Mekong có hàm lượng asen dao động từ 73 đến 296 mg/kg trầm tích.
Theo Cục Kiểm soát Ô nhiễm Thái Lan, mức dưới 10 mg/kg được xem là tương đối an toàn đối với hệ sinh thái thủy sinh, trong khi nồng độ vượt 33 mg/kg bị đánh giá là nguy hiểm.
Cơ quan này cũng cho biết hàm lượng asen trong trầm tích lấy từ nhiều vị trí dọc các sông Kok, Sai và Ruak - những phụ lưu quan trọng của Mekong - dao động từ dưới ngưỡng an toàn 33 mg/kg đến 57 mg/kg. Thông tin được đăng tải trên trang Facebook chính thức của Cục Kiểm soát Ô nhiễm Thái Lan, đồng thời cảnh báo tình trạng ô nhiễm dường như đang lan rộng trong toàn bộ hệ thống sông.
Sông Mekong được các chuyên gia đánh giá đang sở hữu tình trạng ô nhiễm kim loại nặng trong các năm gần đây. Ảnh: Unsplash
Tình trạng ô nhiễm kim loại nặng tại lưu vực sông Mekong được cho là có liên quan chặt chẽ tới hoạt động khai khoáng thiếu kiểm soát ở khu vực thượng nguồn thuộc Myanmar. Làn sóng khai thác vàng, khoáng sản chiến lược và đất hiếm đã gây ra sự tàn phá trên diện rộng tại vùng Đông Bắc Myanmar. Trung tâm nghiên cứu Stimson có trụ sở tại Mỹ, thông qua phân tích ảnh vệ tinh, đã xác định được 833 mỏ khai thác không được quản lý trong toàn lưu vực sông Mekong.
Trong số này, 86 mỏ được cho là khai thác đất hiếm, dựa trên sự xuất hiện của các hồ ngâm chiết phủ bạt xanh đặc trưng. Hơn một nửa trong số 86 mỏ này được mở trong giai đoạn từ năm 2024 đến 2026.
Hiện có hơn 50 triệu người tại khu vực hạ lưu sông Mekong phụ thuộc vào dòng sông để có nguồn nước, thủy sản và sinh kế. Mekong từ lâu cũng được xem là một “điểm nóng” đa dạng sinh học, là nơi sinh sống của khoảng 20.000 loài thực vật cùng nhiều loài thủy sinh quý hiếm như cá tra dầu Mekong - loài đang ở mức cực kỳ nguy cấp - và cá heo Irrawaddy thuộc nhóm nguy cấp.
Phân loài cá heo Irrawaddy ở sông Mekong hiện bị đánh giá ở tình trạng cực kỳ nguy cấp, với số lượng được cho là còn dưới 100 cá thể. Ngoài ra, hệ sinh thái sông Mekong còn là môi trường sống của khoảng 1.200 loài chim, 800 loài bò sát và lưỡng cư, cùng 430 loài thú.
Trong những năm gần đây, sông Mekong và cộng đồng sống dựa vào dòng sông này phải đối mặt với hàng loạt sức ép như sự gia tăng của các đập thủy điện, hoạt động đánh bắt thiếu bền vững, nạn phá rừng tràn lan, thay đổi mục đích sử dụng đất và ô nhiễm từ hóa chất nông nghiệp. Giới chuyên gia cảnh báo làn sóng khai thác đất hiếm và khoáng sản chiến lược bùng nổ gần đây có nguy cơ đẩy hệ sinh thái Mekong đến bờ vực khủng hoảng.
