Kinh tế biển bứt tốc nhưng chưa tương xứng tiềm năng
Sau hơn 8 năm triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, từng bước khẳng định vai trò của kinh tế biển trong tăng trưởng quốc gia. Cụ thể, quy mô các ngành kinh tế biển và ven biển không ngừng mở rộng, đóng góp ngày càng lớn vào GDP; hệ thống cảng biển, hạ tầng ven biển từng bước được đầu tư nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương và hội nhập quốc tế.
Quy mô các ngành kinh tế biển và ven biển không ngừng mở rộng, đóng góp ngày càng lớn vào GDP. Ảnh: NNMT.
Bên cạnh đó, một số ngành kinh tế biển mũi nhọn như du lịch biển, nuôi trồng và khai thác thủy sản, dầu khí, vận tải biển… tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khá, từng bước chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Đáng chú ý, nhiều mô hình kinh tế biển mới đã bắt đầu hình thành, đặc biệt là năng lượng tái tạo ngoài khơi và nuôi biển công nghệ cao, mở ra không gian phát triển mới.
Không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế, công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường biển cũng có những chuyển biến tích cực; nhận thức của các cấp, ngành và cộng đồng về phát triển bền vững kinh tế biển ngày càng được nâng cao. Đồng thời, hệ thống cơ chế, chính sách từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, thực tiễn cũng cho thấy không ít hạn chế như phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, quản lý còn phân tán, ô nhiễm môi trường biển gia tăng và liên kết vùng còn thiếu hiệu quả.
9 giải pháp phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam trong tình hình mới
Trong bối cảnh mới, khi biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, cạnh tranh khai thác tài nguyên biển gia tăng và yêu cầu phát triển xanh trở thành xu thế tất yếu, việc tái định vị chiến lược phát triển kinh tế biển là yêu cầu cấp thiết.
Tại Hội thảo Quốc gia về hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển kinh tế biển bền vững, TS. Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) đề xuất 9 nhóm giải pháp trọng tâm mang tính hệ thống và toàn diện nhằm thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển Việt Nam trong bối cảnh mới.
TS. Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) đề xuất 9 nhóm giải pháp thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển Việt Nam trong bối cảnh mới. Ảnh: Tùng Đinh.
Trong đó, ông Hùng đặc biệt nhấn mạnh hoàn thiện thể chế là “chìa khóa mở đường” cho phát triển. Trên cơ sở đó, giải pháp đầu tiên được xác định là tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách liên quan đến kinh tế biển theo hướng đồng bộ, thống nhất và dễ thực thi.
Cụ thể, không chỉ dừng lại ở việc khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các luật, yêu cầu quan trọng hơn là phải xây dựng được một cơ chế điều phối đủ mạnh giữa các ngành và các vùng, nhằm bảo đảm quản lý thống nhất và hiệu quả. Đồng thời, cần thiết kế các chính sách ưu đãi phù hợp để thu hút đầu tư vào những lĩnh vực có tiềm năng và giá trị gia tăng cao như năng lượng tái tạo ngoài khơi, logistics biển và nuôi biển công nghệ cao.
"Việc hoàn thiện thể chế không chỉ giúp tháo gỡ điểm nghẽn về chính sách, mà còn tạo nền tảng quan trọng để huy động nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế biển bền vững trong giai đoạn tới", ông Hùng nhấn mạnh.
Trên nền tảng thể chế đó, ông Hùng cho rằng, việc chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh và bền vững trở thành yêu cầu tất yếu. Thay vì phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô, các ngành kinh tế biển cần được tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và ứng dụng công nghệ hiện đại. Chẳng hạn, trong lĩnh vực thủy sản, cần từng bước chuyển từ khai thác tự nhiên sang nuôi biển quy mô công nghiệp; trong khi đó, du lịch biển cần hướng tới các mô hình sinh thái, nghỉ dưỡng chất lượng cao.
Hơn nữa, việc phát triển các ngành kinh tế mới như điện gió ngoài khơi hay kinh tế tuần hoàn biển không chỉ giúp đa dạng hóa động lực tăng trưởng mà còn phù hợp với xu thế phát triển toàn cầu.
Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế biển sẽ không thể bền vững nếu thiếu đi nền tảng môi trường lành mạnh. Chính vì vậy, giải pháp thứ ba tập trung vào bảo vệ môi trường biển và hệ sinh thái. Điều này đòi hỏi phải kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm, đặc biệt là từ đất liền ra biển, đồng thời đẩy mạnh xử lý rác thải nhựa đại dương. Song song với đó, việc đầu tư hệ thống quan trắc, giám sát môi trường hiện đại sẽ giúp nâng cao năng lực cảnh báo sớm. Không dừng lại ở phòng ngừa, công tác phục hồi các hệ sinh thái quan trọng như rừng ngập mặn, rạn san hô hay thảm cỏ biển cũng cần được chú trọng, bởi đây chính là “lá chắn tự nhiên” trước biến đổi khí hậu.
Phát triển hạ tầng biển và ven biển được xem là yếu tố then chốt để tạo đột phá. Ảnh: NNMT.
Tiếp nối các giải pháp về môi trường, phát triển hạ tầng biển và ven biển được xem là yếu tố then chốt để tạo đột phá. Thực tế cho thấy, hệ thống hạ tầng hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh và hiện đại. Do đó, cần tập trung đầu tư đồng bộ hệ thống cảng biển, logistics và giao thông ven biển nhằm tăng cường kết nối vùng và quốc tế. Đồng thời, việc hình thành các đô thị ven biển thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ tạo ra các cực tăng trưởng mới, từ đó lan tỏa động lực phát triển ra toàn khu vực.
Song hành với hạ tầng, nguồn nhân lực và khoa học công nghệ đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng lực cạnh tranh. Vì vậy, theo ông Vũ Mạnh Hùng, cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như công nghệ biển, năng lượng tái tạo hay quản lý tài nguyên. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và viễn thám sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và khai thác biển. Đây cũng chính là nền tảng để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Cuối cùng, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, không thể tách rời phát triển kinh tế biển với hợp tác quốc tế và bảo đảm quốc phòng - an ninh. Một mặt, cần chủ động tham gia các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu nhằm thu hút nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Mặt khác, phải luôn gắn phát triển kinh tế với bảo vệ chủ quyền biển đảo, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định. Đây chính là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững trong dài hạn.
