Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, rừng không chỉ là lá chắn sinh thái mà còn trở thành nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế thông qua các cơ chế tài chính xanh. Sau 15 năm triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, TP. Huế đã từng bước xây dựng cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho công tác quản lý, bảo vệ, phát triển rừng.
Cùng với đó, việc triển khai Chương trình chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) và sự ra đời của Nghị định số 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng mở ra giai đoạn phát triển mới cho tài chính lâm nghiệp, gắn giá trị của rừng với mục tiêu phát triển kinh tế xanh và giảm phát thải.
TP. Huế đang là một trong những địa phương đi đầu cả nước về giao rừng tự nhiên cho cộng đồng. Ảnh: Văn Dinh.
Nền tảng từ chi trả dịch vụ môi trường rừng
Hiện nay, Huế là một trong những địa phương đi đầu cả nước về giao rừng tự nhiên cho cộng đồng với hơn 23.650 ha rừng được giao quản lý. Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng TP. Huế đã ký kết 18/18 hợp đồng ủy thác với các đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng và tổ chức chi trả kịp thời, minh bạch cho các chủ rừng.
Từ năm 2014 đến tháng 5/2026, tổng nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng đạt gần 580 tỷ đồng, chi trả cho trên 700 lượt chủ rừng với tỷ lệ giải ngân gần 100%. Nguồn kinh phí này đã góp phần duy trì lực lượng tuần tra, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, thực hiện các hoạt động lâm sinh, tạo động lực để cộng đồng gắn bó lâu dài với công tác bảo vệ rừng.
Ông Nguyễn Tất Tùng, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng TP. Huế cho hay, những năm qua, đơn vị từng bước hiện đại hóa công tác quản lý thông qua ứng dụng WebGIS, ảnh viễn thám, LocusMap, thiết bị di động trong kiểm tra hiện trường và quản lý sử dụng tiền tại cộng đồng. Việc chi trả dịch vụ môi trường rừng cũng được thực hiện qua tài khoản ngân hàng, nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí trung gian và tạo thuận lợi cho người dân.
“Quỹ thường xuyên tổ chức các hội nghị tuyên truyền thực tế tại từng địa phương có người dân tham gia quản lý, bảo vệ rừng, giới thiệu và hướng dẫn đến người dân nhiều mô hình phát triển sinh kế, phù hợp tình hình thực tế tại địa phương. Nhiều mô hình đã được người dân triển khai thực hiện và mang lại hiệu quả cao, từ đó phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số”, ông Tùng chia sẻ.
Người dân đến nhận nguồn tiền chi trả DVMTR và ERPA tại hệ thống ngân hàng. Ảnh: Văn Dinh.
Hướng đến kinh tế xanh
Nếu dịch vụ môi trường rừng tạo nền tảng cho cơ chế tài chính lâm nghiệp thì Chương trình ERPA đã mở rộng giá trị của rừng từ cung cấp dịch vụ môi trường sang đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Huế là một trong các địa phương vùng Bắc Trung Bộ được tham gia thí điểm ERPA với Ngân hàng Thế giới (WB), tổng diện tích rừng tự nhiên được chi trả trên địa bàn lên tới hơn 205.500 ha.
Anh Blup Hầm, Trưởng nhóm quản lý rừng cộng đồng thôn A Roàng 1 (xã A Lưới 4) chia sẻ, cộng đồng thôn gồm 20 thành viên, chia làm 4 tổ. Năm 2024, cộng đồng được Ban Quản lý rừng phòng hộ A Lưới giao nhận khoán, quản lý bảo vệ 134,82 ha rừng, nhận tiền chi trả ERPA gần 41 triệu đồng. Trong năm 2025, với diện tích được bảo vệ là 120,22 ha, cộng đồng thôn được chi trả hơn 72 triệu đồng.
“Thôn luôn xây dựng kế hoạch bảo vệ rừng hằng năm, trung bình 4 lần/tháng cũng như tổ chức các đợt tuần tra đột xuất nếu có phát hiện hành vi xâm hại rừng. Chúng tôi còn thường xuyên họp thôn để lồng ghép tuyên truyền về kĩ năng tuần tra, bảo vệ rừng cho thành viên. Qua việc triển khai thực hiện công tác giao, nhận khoán bảo vệ rừng tại địa bàn, người dân luôn đồng tình, ủng hộ và nhận thức rõ lợi ích của mình trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Nhờ đó, tại thôn không xảy ra tình trạng lấn chiếm, khai thác lâm sản trái phép”, anh Blup Hầm chia sẻ.
TP. Huế từng bước nâng tầm giá trị của rừng, từ chi trả DVMTR đến giảm phát thải khí nhà kính. Ảnh: Lê Khánh.
Theo UBND TP. Huế, Chương trình ERPA triển khai từ cuối năm 2023, đến ngày 30/6/2026, tổng nguồn thu đạt 150,15 tỷ đồng, thành phố phê duyệt kế hoạch sử dụng tổng số tiền thu được và giải ngân 142,77 tỷ đồng, đạt 95,1%.
ERPA đã mang lại nhiều giá trị kinh tế - xã hội tại TP. Huế. Hiện có 105 cộng đồng tham gia nhận khoán bảo vệ rừng, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân, trong đó gần 70% là đồng bào dân tộc thiểu số. Ngoài ra, mỗi cộng đồng còn được hỗ trợ 50 triệu đồng/năm để phát triển sinh kế bền vững như trồng cây dược liệu, phát triển lâm sản ngoài gỗ, sản xuất dưới tán rừng, đồng thời nhiều công trình nước sạch, điện chiếu sáng, đường giao thông và nhà sinh hoạt cộng đồng cũng được đầu tư từ nguồn vốn này.
Theo ông Hoàng Hải Minh, Phó Chủ tịch UBND TP. Huế, Chương trình ERPA đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc thí điểm cơ chế tài chính chuyển nhượng kết quả giảm phát thải CO2, góp phần huy động nguồn lực quốc tế để bảo vệ rừng và thúc đẩy phát triển bền vững. Đồng thời đây là hoạt động chi trả giảm phát thải dựa vào kết quả hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng, tiến tới triển khai toàn diện về chi trả DVMTR.
“Từ chi trả DVMTR đến Chương trình ERPA, các nguồn lực này đang góp phần giữ vững độ che phủ rừng của thành phố trên 57%, nâng cao chất lượng rừng, tạo việc làm và cải thiện sinh kế cho hàng nghìn hộ dân miền núi. Đặc biệt, cơ chế chi trả ERPA còn khẳng định vai trò của rừng tự nhiên như một “bể hấp thụ các - bon” hiệu quả. Đây là bước đi then chốt để Huế giảm phát thải khí nhà kính một cách bền vững, phát triển kinh tế xanh trong thời gian tới và đồng hành mục tiêu Net Zero của Chính phủ”, ông Minh nhấn mạnh.
Sau 15 năm triển khai dịch vụ môi trường rừng và gần 3 năm thực hiện ERPA, cơ chế tài chính lâm nghiệp tại Huế đang bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt khi Nghị định số 180/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/7/2026 lần đầu tiên quy định đầy đủ về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các - bon của rừng.
“TP. Huế tiếp tục hoàn thiện hệ thống theo dõi, giám sát và kiểm kê trữ lượng các-bon rừng theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, tạo cơ sở tham gia thị trường tín chỉ các - bon”, ông Hoàng Hải Minh cho biết thêm.
