Tác động vào thời tiết phải lấy ý kiến cộng đồng

Quy định này nằm trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Luật vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất hôm 24/8.

Đây không phải là thủ tục mới phát sinh mà đã được quy định trong Luật Khí tượng thủy văn và tiếp tục được kế thừa. Trong bối cảnh quản lý nhà nước chuyển dịch từ tiền kiểm (phê duyệt) sang hậu kiểm (tiếp nhận thông báo và tăng cường giám sát), tham vấn cộng đồng đóng vai trò là công cụ quan trọng nhằm tăng tính minh bạch và bổ sung dữ liệu thực tế cho kế hoạch tác động vào thời tiết. Cơ chế mới vừa nâng cao trách nhiệm tự giải trình của tổ chức thực hiện, vừa giúp cơ quan nhà nước thực thi hiệu quả chức năng giám sát sau thông báo.

Bổ sung thông tin thực tế, hoàn thiện kế hoạch

Theo Luật Khí tượng thủy văn, tác động vào thời tiết là tác động của con người lên các quá trình vật lý và hóa học của khí quyển thông qua các giải pháp khoa học, công nghệ. Mục đích nhằm ngăn ngừa hay giảm nhẹ thiên tai hoặc tạo ra một dạng thời tiết thuận lợi trong một khu vực cụ thể, trong khoảng thời gian xác định để phục vụ các hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh quốc gia.

Các trường hợp tác động vào thời tiết gồm: gây mưa hoặc tăng lượng mưa; giảm cường độ mưa hoặc để không xảy ra mưa; phá hoặc giảm cường độ mưa đá; phá hoặc giảm cường độ sương mù. Kế hoạch tác động vào thời tiết đã phải xác định các giải pháp thực hiện, phương án bảo đảm an toàn và giảm thiểu tác động tiêu cực. Việc lấy ý kiến cộng đồng do đó không làm thay thế các yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật và pháp lý đối với một kế hoạch tác động vào thời tiết.

Theo Điều 9 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khí tượng thủy văn (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường), sau khi xây dựng kế hoạch tác động vào thời tiết, cơ quan, tổ chức có nhu cầu thực hiện có trách nhiệm lấy ý kiến cộng đồng dân cư tại khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp; tiếp thu và hoàn thiện kế hoạch trước khi thực hiện.

Về bản chất, cộng đồng có quyền được biết, được cung cấp thông tin và phản ánh những vấn đề có thể chịu ảnh hưởng từ hoạt động dự kiến triển khai. Giá trị bổ sung của cơ chế mới nằm ở việc đưa thêm thông tin thực tế từ địa bàn vào quá trình hoàn thiện kế hoạch. Người dân tại khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp là những người có khả năng nhận biết rõ các điều kiện cụ thể của địa phương, những khu vực nhạy cảm, thời điểm có thể phát sinh bất tiện hoặc các yếu tố thực tế cần được lưu ý khi triển khai.

Quy định của Luật không dừng lại ở việc yêu cầu “thông báo” cho cộng đồng, mà yêu cầu lấy ý kiến, tiếp thu và hoàn thiện kế hoạch trước khi thực hiện. Trong quá trình này, việc xuất hiện nhiều luồng quan điểm (đồng thuận, góp ý bổ sung giải pháp an toàn, chưa đồng tình…) là điều hoàn toàn bình thường. Việc tiếp thu những thông tin phù hợp không chỉ giúp kế hoạch sát thực tế hơn mà còn thể hiện trách nhiệm của tổ chức thực hiện đối với cộng đồng chịu ảnh hưởng. 

Theo Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), có thể hiểu ý kiến cộng đồng là một nguồn thông tin quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện kế hoạch tác động vào thời tiết; không phải là sự phê duyệt hay quyền phủ quyết đối với kế hoạch.

Quy trình lấy ý kiến sẽ là một trong những cách thức để tăng cường trách nhiệm của tổ chức thực hiện, mở rộng sự tham gia của cộng đồng và cung cấp thêm thông tin cho công tác quản lý, giám sát hoạt động tác động vào thời tiết.

Tăng đồng thuận, nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước

Việc chuyển từ cơ chế phê duyệt sang cơ chế tiếp nhận thông báo trong hoạt động tác động vào thời tiết không đồng nghĩa với việc Nhà nước giảm vai trò quản lý. Thay vì đặt trọng tâm vào việc xem xét, phê duyệt trước khi hoạt động được thực hiện, cơ chế mới nhấn mạnh hơn trách nhiệm theo dõi, giám sát việc chấp hành pháp luật trong quá trình thực hiện.

Trách nhiệm được phân định rõ ràng: Tổ chức thực hiện chịu trách nhiệm xây dựng, lấy ý kiến, tiếp thu và hoàn thiện kế hoạch; cộng đồng tham gia cung cấp thông tin, phản ánh những vấn đề thực tế tại khu vực chịu ảnh hưởng; cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra việc tuân thủ các quy định, kịp thời phát hiện những vấn đề phát sinh và xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Trường hợp quá trình lấy ý kiến cộng đồng xuất hiện những ý kiến không thống nhất với kế hoạch, trách nhiệm trước hết của cơ quan, tổ chức lập kế hoạch là nghiên cứu, tiếp thu, giải trình và hoàn thiện kế hoạch trên cơ sở các ý kiến phù hợp. Sau đó, hoạt động vẫn phải được triển khai trong khuôn khổ pháp luật, đúng nội dung kế hoạch và bảo đảm các yêu cầu về an toàn.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, các thông tin thu nhận được từ quá trình lấy ý kiến cộng đồng cũng là một nguồn thông tin hỗ trợ công tác quản lý. Khi cần thiết, cơ quan có thẩm quyền có thể sử dụng những thông tin này để phục vụ việc theo dõi, giám sát quá trình thực hiện, kịp thời phát hiện các dấu hiệu không tuân thủ hoặc những vấn đề phát sinh cần xử lý.

Khi được đặt đúng vị trí trong tổng thể cơ chế quản lý, quyền tham gia của cộng đồng và trách nhiệm quản lý nhà nước không loại trừ mà bổ trợ cho nhau.

Nhìn từ góc độ này, đây là một phương thức để tăng tính minh bạch, bổ sung thông tin thực tế cho quá trình xây dựng kế hoạch và nâng cao trách nhiệm của tổ chức thực hiện. Từ đó, bảo đảm hoạt động này được triển khai công khai, có trách nhiệm và trong khuôn khổ pháp luật.