Những khay thực phẩm sẵn chỉ cần vài phút trong lò vi sóng đã trở thành cứu cánh của nhịp sống bận rộn. Tuy nhiên, một báo cáo mới của tổ chức Greenpeace International cho thấy sự tiện lợi ấy có thể đi kèm cái giá không nhỏ.
Bao bì nhựa dùng để đóng gói và hâm nóng thực phẩm có thể phát tán vi nhựa và các hóa chất độc hại vào thức ăn, đồng thời gây áp lực lâu dài lên môi trường. Ảnh: Euro News.
Phân tích 24 nghiên cứu khoa học gần đây, tổ chức này cảnh báo rằng bao bì nhựa dùng để đóng gói và hâm nóng thực phẩm có thể phát tán vi nhựa và các hóa chất độc hại vào thức ăn, đồng thời gây áp lực lâu dài lên môi trường.
Theo báo cáo, hàng trăm nghìn hạt vi nhựa và nano nhựa có thể rò rỉ vào thực phẩm chỉ sau vài phút hâm nóng trong lò vi sóng. Những hạt nano đủ nhỏ để xâm nhập vào máu và các cơ quan nội tạng. Cùng với đó là hơn 4.200 hóa chất độc hại được biết đến trong các loại nhựa, trong đó nhiều chất chưa được kiểm soát chặt chẽ trong bao bì thực phẩm và có liên quan đến ung thư, rối loạn nội tiết, vô sinh và các bệnh chuyển hóa.
Ông Graham Forbes, người đứng đầu chiến dịch nhựa toàn cầu của Greenpeace Hoa Kỳ nhận định nhiều người tiêu dùng tin rằng họ đang lựa chọn một giải pháp vô hại khi mua thực phẩm đóng gói nhựa có dán nhãn “an toàn khi dùng lò vi sóng”. Nhưng trên thực tế, họ có thể đang tiếp xúc với hỗn hợp vi nhựa và hóa chất không nên xuất hiện trong hoặc gần thực phẩm.
'An toàn' chỉ là ổn định cấu trúc?
Một trong những điểm gây tranh cãi lớn là ý nghĩa thực sự của nhãn “an toàn khi dùng lò vi sóng”. Theo Greenpeace, cụm từ này thường chỉ đảm bảo rằng hộp đựng không bị biến dạng hoặc nóng chảy ở nhiệt độ cao, chứ không đồng nghĩa với việc nó không giải phóng hạt nhựa hay phụ gia hóa học vào thực phẩm.
Một nghiên cứu được trích dẫn trong báo cáo phát hiện từ 326.000 đến 534.000 hạt vi nhựa và nano nhựa có thể rò rỉ vào thực phẩm mô phỏng chỉ sau năm phút hâm nóng. Nhiệt độ cao hơn, thời gian đun lâu hơn, hộp đựng bị trầy xước hoặc mòn, và thực phẩm nhiều chất béo - vốn hấp thụ hóa chất tốt hơn - đều làm tăng đáng kể lượng hạt và phụ gia ngấm vào thức ăn.
Greenpeace cho rằng hệ thống quy định hiện nay chưa theo kịp thực tế. Trên toàn cầu, chưa có hướng dẫn đầy đủ về phát thải vi nhựa từ bao bì thực phẩm. Tại Liên minh châu Âu, vật liệu nhựa tiếp xúc thực phẩm được quản lý theo “giới hạn di chuyển” đối với một số hóa chất đã biết, dựa trên khuyến nghị của Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA). Tuy nhiên, chưa có ngưỡng cụ thể cho các hạt vi nhựa.
Trong phản hồi gửi Euronews Green, EFSA cho biết họ nhận thức được “mối lo ngại ngày càng tăng” về sự di chuyển của vi nhựa từ bao bì thực phẩm và đã xác định đây là ưu tiên từ năm 2021. Cơ quan này nhấn mạnh còn nhiều khoảng trống dữ liệu, bao gồm phương pháp thử nghiệm hài hòa, dữ liệu phơi nhiễm toàn diện và đánh giá rủi ro sức khỏe đầy đủ.
EFSA hiện đang tiến hành đánh giá liên tục về rủi ro vi nhựa trong thực phẩm, nước và không khí theo yêu cầu của Nghị viện châu Âu, với kết quả dự kiến công bố vào cuối năm 2027.
Vòng đời nhựa và cái giá môi trường
Không chỉ dừng ở rủi ro sức khỏe, báo cáo còn chỉ ra tác động môi trường của bao bì nhựa dùng một lần trong suốt vòng đời của chúng. Từ khai thác nhiên liệu hóa thạch, sản xuất tiêu tốn năng lượng đến xử lý sau sử dụng, mỗi khâu đều phát sinh ô nhiễm.
Do cấu trúc nhiều lớp, các khay và màng bọc thực phẩm thường khó tái chế. Khi bị thải bỏ, chúng phân rã thành vi nhựa và nano nhựa, tích tụ trong đất, sông và đại dương, gây hại cho động vật và quay trở lại chuỗi thực phẩm. Ngay cả trong mô hình kinh tế tuần hoàn, chất lượng nhựa tái chế suy giảm theo thời gian và có thể giải phóng các phụ gia nguy hiểm vào sản phẩm mới.
Trong khi đó, sản lượng nhựa toàn cầu được dự báo sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2050. Theo phân tích của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, bao bì nhựa hiện chiếm khoảng 36% tổng lượng nhựa. Thị trường thực phẩm chế biến sẵn đóng gói bằng nhựa, trị giá hơn 160 tỷ euro, dự kiến tăng lên gần 300 tỷ euro vào năm 2034 khi nhu cầu tiện lợi tiếp tục gia tăng. Năm 2024, thế giới sản xuất 71 triệu tấn bữa ăn chế biến sẵn, tương đương trung bình 12,6 kg/người.
Greenpeace lập luận rằng nhựa tiếp xúc thực phẩm cần được kiểm soát nghiêm ngặt hơn trong Hiệp ước nhựa toàn cầu sắp tới của Liên hợp quốc, bao gồm loại bỏ dần các phụ gia nguy hiểm thay vì chỉ dựa vào tái chế cuối vòng đời.
Sự tiện lợi của một khay thức ăn hâm nóng trong vài phút có thể che lấp những hệ lụy dài hạn. Khi nhãn “an toàn” chỉ phản ánh độ bền vật liệu chứ chưa chắc đảm bảo an toàn sức khỏe, câu hỏi đặt ra không chỉ dành cho người tiêu dùng, mà còn cho nhà sản xuất và nhà làm luật: liệu đã đến lúc phải định nghĩa lại thế nào là “an toàn” trong ngành thực phẩm hiện đại?
