Từ SpaceX 2.000 tỷ USD tới chuyện đầu tư của VinSpace - ThaiSpace

SpaceX - công ty chế tạo tên lửa và vệ tinh của tỷ phú Mỹ Elon Musk đã có thương vụ IPO đình đám nhất thế giới. Ngay sau khi lên sàn chứng khoán, Space X đã thiết lập loạt các đỉnh cao lịch sử khi tăng giá 19% và đưa SpaceX trở thành doanh nghiệp được định giá hơn 2.000 tỷ USD. Qua thương vụ này, Elon Musk chính thức là tỷ phú đầu tiên trên thế giới có tài sản vượt 1.000 tỷ USD.

SpaceX được thành lập năm 2002 bởi tỷ phú Elon Musk. Space X đã thay đổi ngành công nghiệp không gian bằng các phát minh tên lửa có khả năng tái sử dụng một phần và dịch vụ internet vệ tinh.

Thương vụ gây rúng động bởi SpaceX vẫn đang lỗ lũy kế 41 tỷ USD và tương lai của doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào việc vận hành thương mại tên lửa Starship, áp lực lợi nhuận từ mảng mạng vệ tinh (Starlink).

Từ thành công của SpaceX, giới kinh tế ngay lập tức đề cập tới hai thế lực lớn là VinSpace của tỷ phú Phạm Nhật Vượng và ThaiSpace của tỷ phú Nguyễn Đức Thụy (Bầu Thụy).

CTCP Vinspace thành lập vào 3/11/2025 với vốn điều lệ 300 tỷ đồng. Trong đó, ông Phạm Nhật Vượng góp phần lớn nhất với 213 tỷ đồng, tương đương 71%; Vingroup với 57 tỷ đồng tương đương 19%; hai ông Phạm Nhật Quân Anh và Phạm Nhật Minh Hoàng góp 15 tỷ đồng tương đương 5% mỗi người.

Doanh nghiệp đăng ký 6 ngành nghề, trong đó đáng chú ý nhất là sản xuất máy bay, tàu vũ trụ; Hoạt động viễn thông vệ tinh; Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ...

VinSpace lên kế hoạch chế tạo và đưa vệ tinh siêu nhỏ đầu tiên lên quỹ đạo trong năm 2027. Đồng thời, VinSpace cũng xây dựng cơ sở vật chất phòng sạch, thiết bị thử nghiệm và hệ thống trạm mặt đất bảo đảm dự án triển khai đúng tiến độ đã đặt ra.

VinSpace dự kiến hợp tác với các đối tác trong, ngoài nước để nghiên cứu, phát triển hệ sinh thái mảng hàng không vũ trụ và hướng tới thương mại hóa các dịch vụ viễn thông, viễn thám.

VinSpace được thành lập khá muộn so với các doanh nghiệp khác và quy mô vốn khá nhỏ. Trước VinSpace, năm 2021, ThaiSpace đã được Thaiholdings góp vốn thành lập với mục tiêu là thực hiện chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ tại Phú Quốc.

Tổng vốn điều lệ dự kiến của ThaiSpace là 26.688 tỷ đồng. Công ty này cũng từng lên kế hoạch IPO ở thị trường chứng khoán Mỹ trong năm 2022 nếu đủ điều kiện. Nguyễn Ngọc Mỹ Anh - con gái của Bầu Thụy khi đó là Tổng giám đốc và người đại diện pháp luật. Đồng thời, cô gái trẻ cũng sở hữu 10% cổ phần và là cổ đông sáng lập doanh nghiệp. Em trai Nguyễn Xuân Thái cũng sở hữu 10% cổ phần.

Sau đó, Bầu Thụy cũng có đề xuất dự án Cảng vũ trụ du lịch tại Phú Quốc với mức đầu tư gần 30.000 tỷ đồng.

Kế hoạch đầy táo bạo của ThaiSpace vào thời điểm đó gây bất ngờ lớn với giới kinh tế Việt Nam bởi quy mô vốn lớn bậc nhất của doanh nghiệp và lĩnh vực hàng không vũ trụ và du lịch không gian vốn rất mới ở Việt Nam.

Tham vọng lớn nhưng thực tế thực hiện khá phũ phàng. Tới tháng 5/2022, Thaispace chuyển sang mô hình Công ty TNHH, đồng thời giảm vốn điều lệ xuống chỉ còn 2.275 tỷ đồng. Ở thời điểm này, cơ cấu sở hữu của Thaispace bao gồm: Thaiholdings (nắm giữ 16,98% vốn điều lệ) và ông Nguyễn Đức Thụy (sở hữu 83,02% vốn điều lệ). Hai con ông Thụy không còn sở hữu cổ phần của doanh nghiệp.

Sau đó, ThaiSpace đã đổi tên doanh nghiệp thành Công ty TNHH Đầu tư thương mại và dịch vụ Bãi Thơm - Phú Quốc (Bãi Thơm - Phú Quốc) và Bầu Thụy cũng như Thaiholdings đã chuyển nhượng cổ phần tại doanh nghiệp này.

Như vậy, ThaiSpace và Bầu Thụy đã kết thúc giấc mơ chinh phục không gian khá sớm, chỉ hơn 1 năm sau khi thành lập.

Trái với ThaiSpace - dự án đã rút lui khỏi lĩnh vực hàng không vũ trụ sau hơn một năm hoạt động, VinSpace hiện vẫn đang trong giai đoạn đầu tư và phát triển. Dù khoảng cách giữa VinSpace và SpaceX còn rất xa, việc doanh nghiệp đặt mục tiêu phóng vệ tinh siêu nhỏ vào năm 2027 cho thấy doanh nghiệp Việt vẫn đang nuôi dưỡng tham vọng bước chân vào ngành công nghiệp không gian.

Tại Việt Nam, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là đơn vị trong nước duy nhất chế tạo thành công vệ tinh siêu nhỏ, được phóng lên quỹ đạo vào năm 2013 và 2021. Loại vệ tinh này có thể dùng để chụp ảnh, quan sát bề mặt trái đất, hỗ trợ truyền dẫn dữ liệu viễn thông và nghiên cứu khoa học.

Mới đây nhất, dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đã được khánh thành với quy mô vốn 7.000 tỷ đồng. Dự án gồm xây dựng hạ tầng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, tiếp nhận chuyển giao công nghệ để tiến tới làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất; và nâng cao năng lực phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và giám sát môi trường thông qua dữ liệu viễn thám, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc gia.

Ba cấu phần chính của dự án bao gồm cơ sở hạ tầng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam; chế tạo, phóng vệ tinh LOTUSat-1 - vệ tinh quan sát Trái Đất sử dụng cảm biến radar (SAR); và tiếp nhận chuyển giao công nghệ thông qua việc đào tạo nhân lực.

Dù khoảng cách giữa Việt Nam và những cường quốc không gian như Mỹ vẫn còn rất xa, sự xuất hiện của VinSpace cùng những dự án vệ tinh quốc gia cho thấy giấc mơ chinh phục không gian chưa bao giờ tắt.

Sau khi ThaiSpace rời cuộc chơi, VinSpace hiện là dự án không gian tư nhân đáng chú ý nhất tại Việt Nam. Liệu doanh nghiệp này có thể tạo ra những dấu ấn tương tự các công ty không gian tư nhân trên thế giới hay không vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.