Yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe, hệ thống pháp luật trong lĩnh vực này ngày càng được hoàn thiện. Trong đó, Thông tư 09/2026/TT-BNNMT vừa được ban hành đã tạo ra những điều chỉnh đáng chú ý đối với hoạt động quản lý chất thải, nhất là chất thải nguy hại. So với Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, Thông tư mới không chỉ cập nhật về kỹ thuật mà còn bổ sung các quy định mang tính kiểm soát chặt chẽ hơn đối với toàn bộ vòng đời của chất thải, từ lưu giữ, xử lý đến quản lý sau xử lý và tái chế.
Thêm yêu cầu kỹ thuật đối với bể đóng kén lưu giữ chất thải nguy hại
Một trong những điểm mới nổi bật của Thông tư 09/2026/TT-BNNMT là việc bổ sung yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với bể đóng kén dùng để lưu giữ chất thải nguy hại của chủ xử lý. Đây là nội dung có ý nghĩa thực tiễn cao, bởi bể đóng kén thường được sử dụng để cô lập, ổn định hoặc lưu giữ tạm thời các loại chất thải nguy hại, tránh rủi ro cho môi trường.
Thông tư mới yêu cầu, bể đóng kén có dạng hình trụ, hình hộp hoặc các dạng khác kết cấu bằng bê tông cốt thép đặt ngầm; đặt trên mặt đất hoặc đặt nửa nổi, nửa chìm. Kết cấu của bể phải đảm bảo yêu cầu không thấm nước, chống ăn mòn và không bị ảnh hưởng của môi trường xâm thực theo đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về xây dựng. Vị trí đặt bể phải phù hợp với điều kiện địa chất thủy văn để đảm bảo tránh sụt lún, nứt gãy.
Diện tích đáy của mỗi bể không quá 100 m2 và chiều cao không quá 05 m; trường hợp có nhiều hơn một bể thì các bể phải được xây dựng với kết cấu độc lập, không chung thành bể trừ trường hợp tổng diện tích các bể không quá 100 m2.
Thông tư 09/2026/TT-BNNMT bổ sung nhiều quy định mới về lưu giữ chất thải nguy hại, quản lý chất thải sau xử lý, tái chế. Ảnh: Phạm Oanh.
Việc quy định chi tiết về thiết kế, kết cấu và vật liệu của bể đóng kén cho thấy cơ quan quản lý đã tiếp cận theo hướng phòng ngừa rủi ro ngay từ khâu thiết kế. Điều này góp phần giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm đất và nước ngầm – những tác động môi trường thường khó phát hiện sớm nhưng hậu quả kéo dài.
Bên cạnh kết cấu kỹ thuật, Thông tư 09/2026/TT-BNNMT còn đưa ra quy định cụ thể về quá trình vận hành, giám sát đối với bể đóng kén. Theo đó, chất thải (dạng khối hoặc bao bì) phải được xếp gọn gàng trong bể, giữa các lớp chất thải hoặc các khoảng trống phải được chèn thêm cát khô hoặc vật liệu đệm để giảm độ rỗng, hạn chế sụt lún theo thời gian. Trong suốt quá trình nạp chất thải (khi bể chưa đầy), bể phải có mái che hoặc bạt phủ kín để không cho nước mưa chảy vào; có biển hiệu và dấu hiệu cảnh báo theo quy định;
Sau khi bể đầy, phải đóng kín bể bằng nắp bê tông cốt thép đảm bảo kết cấu bền vững, phủ thêm các lớp màng chống thấm (HDPE) hoặc nhũ tương nhựa đường lên trên nắp bê tông để ngăn nước mưa thấm từ trên xuống theo đúng quy định tại các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về xây dựng; lắp đặt biển báo khu vực chất thải nguy hại, cấm đào bới; trường hợp sử dụng khu vực mặt bể sau khi đóng kín cho mục đích khác thì phải bảo đảm tải trọng khả năng chịu lực.
Quản lý chất thải sau xử lý, tái chế
Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định về quản lý chất thải sau xử lý, tái chế và và xử lý chất thải trong một số trường hợp đặc thù. Trước đây, pháp luật chủ yếu tập trung vào khâu thu gom và xử lý chất thải nguy hại ban đầu, trong khi chất thải phát sinh sau quá trình xử lý hoặc tái chế chưa được quy định đầy đủ.
Theo đó, Điều 38a Thông tư 09/2026/TT-BNNMT quy định, sản phẩm thu được từ quá trình tái chế, xử lý chất thải khi đưa vào lưu thông trên thị trường, phục vụ mục đích tiêu dùng, sử dụng hoặc kinh doanh phải đáp ứng yêu cầu theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Chất thải vô cơ được xử lý bằng phương pháp ổn định, hóa rắn để sản xuất gạch không nung chỉ được phối trộn với các nguyên liệu, vật liệu khác với tỷ lệ khối lượng chất thải không vượt quá 30% khối lượng hỗn hợp (tính theo khối lượng khô), trừ trường hợp ổn định, hóa rắn để chôn lấp tại bãi chôn lấp chất thải rắn theo quy định của pháp luật. Sản phẩm gạch không nung đáp ứng đồng thời yêu cầu quy định tại Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ngưỡng chất thải nguy hại được tận dụng làm vật liệu xây dựng.
Chất thải khi xử lý bằng phương pháp đồng xử lý phải bảo đảm đáp ứng đồng thời các yêu cầu như: Phù hợp với quy trình công nghệ sản xuất; Có tỷ lệ chất thải thay thế nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu phù hợp; Sản phẩm thu được từ quá trình sản xuất đồng xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Như vậy, những sửa đổi, bổ sung của Thông tư 09/2026/TT-BNNMT cho thấy xu hướng siết chặt quản lý chất thải nguy hại nói riêng và chất thải nói chung theo hướng toàn diện, từ thiết kế công trình lưu giữ đến kiểm soát sản phẩm sau xử lý. Các quy định mới góp phần nâng cao tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, giảm nguy cơ sự cố môi trường, bảo đảm quản lý xuyên suốt vòng đời chất thải, tránh “lỗ hổng” sau xử lý.
